Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyinin Ermənistan üçün də mühüm əhəmiyyətə malik olması barədə Bakının səsləndirdiyi fikirlərin, əslində, İrəvanda da qəbul edildiyi bəlli olub. O da üzə çıxıb ki, Ermənistan prezidenti, İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, prosesə səssiz şəkildə qoşulub. Özü də fəal olaraq.
Xatırladaq ki, ADA Universitetində "Cənubi Qafqaza yeni baxış: münaqişədən sonra inkişaf və əməkdaşlıq" adlı konfransda çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyev qeyd edilən xüsusda olduqca maraqlı fikirlər səsləndirib: “Azərbaycan, Türkiyə, Rusiya, İran regional əməkdaşlıqla bağlı eyni yanaşmanı bölüşür və indi əsas diqqət nəqliyyat sahəsinə yönəlib”.Onun sözlərinə görə, bu vəziyyətdə uduzan tərəf yoxdur: “Bundan hamı udur. Ermənistan da səssiz olaraq qoşulub, lakin açıqlamalarda onlar qoşulmadıqlarını deyirlər. Onlar bu xəstəliyi, azərbaycanofobiya və türkofobiyanı müalicə etməlidirlər. Beləliklə, bu əməkdaşlığın ölkələr üçün hansı üstünlüklərinin olması çox aydındır. Hesab edirəm ki, Ermənistan da bu üstünlüyün böyük bir payını əldə edən ölkə olacaq, çünki bu gün onların Rusiya ilə dəmir yolu bağlantısı yoxdur, İranla dəmir yolu bağlantısı yoxdur”. Amma Zəngəzur dəhlizi işə düşdükdən sonra Ermənistan İran və Rusiya ilə dəmir yolu əlaqəsinə malik olacaq. Bu məqam Ermənistanda da indi olduqca yüksək qiymətləndirilir. Hər halda, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın ötən həftə Rusiyaya səfəri zamanı Moskvada yaşayan erməni hüquqşünaslarla qapalı görüşündən yayılan səs yazısı da bunu sübut edir.
Bu barədə danlşmazdan öncə qeyd edək ki, təhlükəsizlik xidməti həmin görüşə qatılanlardan mobil telefonları və smartfonları əvvəlcədən yığıb. Görüşün qapalı olduğu onların nəzərinə çatdırılıb, məlumat sızmasının qarşısını almaq üçün digər tədbirlər görülüb. Buna baxmayaraq, Paşinyanın çıxışının bir hissəsi “Armvoice” teleqram-kanalı tərəfindən yayılıb. Məlum olub ki, Ermənistanın baş naziri Qarabağda müharibənin başlamasında faktiki olaraq Rusiyanı günahkar sayır və Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsini mühüm hal hesab edir. Bunlarla bağlı Paşinyan bildirir: “Birbaşa demək lazımdır, bizdə olan status-kvo o həddə qədər qaldı ki, onun mövcudluğu Rusiyanın maraqlarına uyğun gəlirdi. Konyunktura dəyişəndə hər şey dəyişdi və nəyə görəsə haqq ödəmək zamanı gələndə bəlli oldu ki, ya biz bunu edə bilmirik, ya ödəmək istəmirik, ya da ödəməyə heç nəyimiz yoxdur, çünki biz müflisik. Ola bilsin, dövlət başçısından belə şeylər eşitmək yersizdir, amma hesab edirəm, bizdə elə situasiyadır ki, bir-birimizə bunu deməyə məcburuq. Mən dərindən əminəm ki, kommunikasiyaların açılması, əlbəttə, biz buna nail ola bilsək, yəni Azərbaycanın Naxçıvana yolunu aça bilsək, bu bizim böyük uğurumuzdur. Təsəvvür edin, bizim Rusiya və İranla dəmiryol əlaqələrimiz olacaq. Biz şirkətlərdən investisiya yatırmağı xahiş edirik, amma pomidor yetişdirməklə güclü iqtisadiyyat qurmaq olmaz, sənaye, metallurgiya, informasiya texnologiyaları sahəsi olmalıdır”. Beləliklə, bu açıqlamadan da göründüyü kimi, Zəngəzur dəhlizinin açılması Ermənistan üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ermənistanın “Aravot” qəzeti isə yazır ki, dəhlizin açılmasında Rusiya, Türkiyə kimi güclər də maraqlı olduğundan, İrəvanın buna hansısa formada müqavimət göstərməsi mümkün deyil: “İndi Orta Şərqdə və Cənubi Qafqazda iki böyük regional güc mövcuddur: Rusiya və Türkiyə. Hər iki ölkə üçün də Azərbaycan əsas və olduqca vacib bir oyunçudur. Sual yaranır, bəs Ermənistan? Belə bir təəssürat yaranır ki, Ermənistan ayrıca bir subyekt kimi qəbul edilmir. Azərbaycan və ya Türkiyə Ermənistanın atdığı hər hansı bir addımdan narazı olarsa, bu ölkələrin liderləri Ermənistan dövlətinin himayədarı olan Rusiyaya müraciət edirlər. Ermənistana Azərbaycandan nəsə lazım olanda, yenə də Rusiyaya müraciət edirik. Hər iki halda nə Azərbaycan, nə Türkiyə, nə də Rusiya bizi müstəqil dövlət sayır. Deməli, Zəngəzur dəhlizi də bizim istəyimizdən asılı olmayaraq işə düşəcək. Azərbaycan bu barədə tam əminliklə danışır”.
Əslində, Zəngəzur dəhlizi təkcə Azərbaycan və Türkiyənin deyil, ümumilikdə region ölkələrinin hər birinin maraqlarını təmin edəcək layihədir. Dəhlizin Azərbaycan və Türkiyə maraqları baxımından iki əhəmiyyəti var. Birincisi, dəhlizin açılması ilə türk dünyasının coğrafi parçalanması aradan qalxır. İkincisi, bu dəhliz sayəsində Azərbaycan və Türkiyə arasındakı məsafə 400 kilometrə qədər qısalır, o cümlədən, Ankaradan Mərkəzi Asiyaya qədər uzanan coğrafiyada marşrut əldə olunur. Dəhliz bütün region üçün də dividendlər vəd edir. Rusiya, Azərbaycan, Türkiyə, İran və Ermənistan arasında iqtisadi əlaqə imkanları artır. Azərbaycan Türkiyə ilə quru əlaqəsi əldə etdiyi kimi, Ermənistan da İranla əlaqələrini genişləndirir. Ümumilikdə isə, kommunikasiyanın bərpası bütün region ölkələrinin iqtisadi-siyasi əməkdaşlıq perspektivlərini genişləndirir. Zəngəzur dəhlizi ilə həm də Avrasiyanın yeni bir nəqliyyat damarı açıla bilər. Mövcud nəqliyyat və enerji infrastrukturu bu imkanı daha da genişləndirir. Beləliklə, regionumuz Avrasiyanın nəqliyyat şəbəkəsində əsas həlledici faktor ola bilər. Ümumilikdə, Zəngəzur dəhlizi bölgənin təhlükəsizliyinə, iqtisadi inkişafına və rifahına səbəb olacaq. Bunu Ermənistanda da nəzərə alırlar. Hər halda, Paşinyanın yuxarıda qeyd edilən fikirləri də bu xüsusda çox söz deyir.
Tahir TAĞIYEV
