Rizvan Qarabağlı: “Hazırkı Ermənistan ərazisində aşkar edilən qədim arxeoloji tapıntıların birbaşa "erməni mühəndisliyi" və ya "erməni mədəniyyəti" kimi təqdim olunması heç bir tarixi və elmi əsasa söykənmir”
Erməni yalanları və saxtakarlığı günü-gündən daha da genişlənir. İndiki Ermənistan ərazisində xarici alimləri də öz saxtakarlıqlarına şərik edərək arxeoloji qazıntı işləri aparırlar. Tarixən ermənilərin yaşamadığı və onlara aid olmayan bu torpaqlarda apardıqları qazıntılar zamanı tapdıqları artefaktları öz adlarına çıxırlar, özü də xarici arxeoloqları da öz yalanlarına şərik etməklə bu işi görürlər. Hələ Sovet dövründə Ermənistan ərazisində işləyən arxeoloji ekspedisiyalar tapdıqdıqları bütün qədim nə varsa hamısını ermənilərə “aid” etdilər.
İndi də məlumat yayıblar ki, Polşa və Ermənistandan olan arxeoloqlar “Ararat” körfəzi hövzəsində geniş kanallar şəbəkəsinin və suvarma infrastrukturunun izlərini aşkar ediblər. Onlar iddia edirlər ki, qədim Arqiştixinili şəhəri yaxınlığında 2700 ildən çox əvvəl Urartu krallığının mühəndislik imkanlarına yeni işıq salan nəhəng su idarəetmə sistemi aşkar edilib.
Yazırlar ki, bu “kəşf” Varşava Universiteti və Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının tədqiqatçıları tərəfindən peyk görüntüləri, tarixi hava fotoşəkilləri və qabaqcıl məsafədən zondlama texnikalarından istifadə edilərək edilib. Tədqiqat eramızdan əvvəl VIII əsrdə I Argiştinin hakimiyyəti dövründə əsası qoyulmuş əsas Urartu mərkəzi olan Argiştixinili ətrafındakı ərazini əhatə edib.
Yazılanlara görə, tədqiqatçılar landşaft boyunca 1000 kilometrdən çox su hövzəsi aşkar ediblər. Bunlara təxminən 135 kilometr qədim kanallar, təxminən 420 kilometr keçmiş çay yataqları və axınları, təxminən 429 kilometr müasir suvarma kanalları və 36 kilometr qədim kanallar daxildir. Tədqiqat nəticələri göstərir ki, urartulular bir vaxtlar quraq və az istifadə olunan torpaqları artan əhalini dəstəkləməyə və krallığın iqtisadiyyatını gücləndirməyə qadir olan məhsuldar kənd təsərrüfatı mərkəzinə çeviriblər.
2700 il əvvəl indiki Ermənistan ərazisində hansı "Ermənistan" var idi ki, Ermənistanda 2700 illik suvarma sistemi "kəşf” edilib? "Argiştixinili" şəhəri hardan çıxdı? Ümumiyyətlə, o şəhərin yeri hardadır?
O süvarma sistemi tapılıbsa onda onu 2700 il əvvəl orada yaşayan xalq inşa edə bilərdi, o vaxt orada erməni yox idi.
Memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent. Şərq Ölkələri Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının müxbir üzvü Rizvan Qarabağlı baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu ermənilərin növbəti uydurması və təxribatıdır.
“Bu iddialar, Cənubi Qafqazın qədim tarixinə dair faktların müasir siyasi və etnik maraqlar çərçivəsində manipulyasiya edilməsinin növbəti nümunəsidir. Hazırkı Ermənistan ərazisində aşkar edilən qədim arxeoloji tapıntıların birbaşa "erməni mühəndisliyi" və ya "erməni mədəniyyəti" kimi təqdim olunması heç bir tarixi və elmi əsasa söykənmir.
Sözügedən iddiaları elmi faktlar işığında ifşa edən tarixi-arxeoloji arayışı diqqətinizə təqdim edirəm:
2700 il əvvəl bölgədə hansı dövlət var idi?
Eramızdan əvvəl VIII–VII əsrlərdə (təxminən 2700-2800 il əvvəl) indiki Ermənistan respublikasının ərazisi, eləcə də Şərqi Anadolu və Azərbaycanın bəzi qərb bölgələri Urartu dövlətinin tərkibində idi.
Urartu dövləti etnik, dil və mədəni baxımdan qədim hay (erməni) tayfalarına tamamilə yad bir sivilizasiya idi. Ermənilərin bu bölgəyə gəlişi və etnos kimi formalaşması Urartunun süqutundan (e.ə. VI əsr) xeyli sonrakı dövrlərə təsadüf edir. Ona görə də, 2700 il əvvələ aid hər hansı bir tikilini və ya suvarma sistemini "erməni mühəndisliyi" adlandırmaq, tarixi xronologiyanı kobud şəkildə saxtalaşdırmaqdır.
Argiştixinili şəhəri nədir və hardadır?
Argiştixinili – Urartu kralı I Argişti tərəfindən e.ə. 776-cı ildə salınmış qədim hərbi-inzibati qala-şəhərdir.
Yeri: Bu qədim şəhərin qalıqları indiki Ermənistanın Armavir (tarixi adı ilə Sərdarabad) rayonunun Nor Armavir kəndi yaxınlığında, Araz çayının sol sahilində yerləşir.
Mənşəyi: Şəhərin adı urartu dilindədir və "Argiştinin tikdiyi şəhər" mənasını verir. Şəhərdə tapılan mixi yazılı daş kitabələr Urartu dilindədir. Bu dilin də erməni dili ilə heç bir qohumluğu yoxdur; urartu dili hurri-urartu dil ailəsinə aiddir”.
“Tapılan suvarma sistemi kimə məxsusdur?” sualına cavab olaraq R.Qarabağlı qeyd etdi ki, urartulular qədim dünyada özlərinin hidrotexniki qurğuları, kanalları və suvarma sistemləri ilə tanınan bir oturaq sivilizasiya idilər. “Bölgədə (xüsusilə Araz vadisində) kənd təsərrüfatını inkişaf etdirmək üçün süni suvarma şəbəkələri qururdular.
Polşa alimlərinin də iştirak etdiyi arxeoloji qazıntılarda tapılan subasar və ya kanal qalıqları məhz Urartu dövlətinin mühəndislik fəaliyyətinin məhsuludur. Lakin erməni tərəfi bu tapıntıların coğrafi yerindən istifadə edərək, beynəlxalq auditoriyaya "qədim erməni suvarma sistemi" kimi təqdimat edir və bu elmi kəşfi siyasiləşdirir.
Qədim Türk və yerli tayfaların roluna gəlincə, 2700 il əvvəl bu coğrafiyada və onun ətrafında Urartu ilə yanaşı, mühüm etnik proseslər gedirdi. E.ə. VIII-VII əsrlərdə Avrasiya çöllərindən Cənubi Qafqaza kütləvi şəkildə Kimmer-İskit-Saka tayfaları gəlmişdi.
Bu tayfaların tərkibində qədim proto-türk elementlərinin olduğu bir çox ciddi tarixçilər tərəfindən qəbul edilir.
İskitlərin və digər yerli avtoxton (yerli) tayfaların bölgənin təsərrüfat həyatında, xüsusilə heyvandarlıq və torpaqçılıq mədəniyyətində rolu böyük olub.
Ermənilər isə həmin dövrdə hələ Ön Asiyanın içərilərindən (Frigiya tərəflərdən) Şərqi Anadoluya doğru yeni hərəkət edən miqrant bir qrup idilər və onların Araz vadisində bu cür irimiqyaslı mühəndislik işləri görməsi tarixi baxımdan qeyri-mümkündür.
Ermənistan ərazisində tapılan 2700 illik suvarma sistemi uydurma deyil, real arxeoloji tapıntıdır. Lakin onun ermənilərə aid edilməsi tamamilə uydurmadır.
Bu sistem Urartu sivilizasiyasına aid olan, bölgənin qədim sakinlərinin və bura təsir edən köçəri/oturaq tayfaların (o cümlədən proto-türk mənşəli İskit-Saka faktorunun) dövrünə təsadüf edən bir tarixi abidədir. Erməni tarixşünaslığı bölgədəki özündən əvvəlki bütün mədəniyyətləri (Urartu, Albaniya, Azərbaycan türklərinin irsi) mənimsəmək metodologiyasını bu məsələdə də davam etdirir”-deyə R.Qarabağlı bildirdi.
İradə SARIYEVA
