Naxçıvan Muxtar Respublikasında Azərbaycan Prezidentinin sabiq səlahiyyətli nümayəndəsi Fuad Nəcəfli Baş Prokurorluqda istintaq çərçivəsində ifadə verib. Onun istintaqa cəlb edilməsinin səbəbi 10 milyon ton taxıl ehtiyatının satılaraq pulunun mənimsənilməsi ilə bağlıdır.
Səlahiyyətli nümayəndənin müavini Samir Seyidəhmədlinin də bu işlə əlaqədar Bakıya çağırıldığı bildirilir. Həmin dövrdə Naxçıvanda baş nazir vəzifəsini Ceyhun Cəlilov icra edirdi. Mənbə vurğulayır ki, bu, sabiq səlahiyyətli nümayəndəyə aid yeganə iddia deyil.
Bundan əvvəl isə Naxçıvan Taxıl Məhsulları MMC-nin sədri Şakir Tarverdiyev barəsində 4 aylıq həbs qətimkan tədbiri seçilmişdi. Fuad Nəcəfli keçən il noyabrın 12-də vəzifəsindən azad edilib.
Dövlət korrupsiya və vəsait mənimsənilməsinə qarşı mübarizədə bir neçə əsas mexanizmə müraciət edir.
Birincisi, cinayət təqibi ən geniş yayılmış üsuldur. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, yalnız aşağı səviyyəli işçilərin deyil, yüksək vəzifəli şəxslərin də məhkəməyə cəlb edilməsi cçəkindirici təsir yaradır. İtaliyada 1990-cı illərdə həyata keçirilən "Təmiz əllər" əməliyyatı bunun klassik nümunəsidir. Onlarla nazir və iş adamı həbs edilmiş, bu da ictimai inamın bərpasına kömək etmişdi.
İkincisi, aktiv rol oynayan müstəqil maliyyə nəzarəti institutlarıdır. Güclü audit sistemi olan ölkələrdə, məsələn Cənubi Koreyada, dövlət vəsaitlərinin xərclənməsi daim izlənilir, şübhəli əməliyyatlar erkən mərhələdə aşkarlanır. Dövlət müəssisələrinin mühasibat hesabatlarının ictimaiyyətə açıq olması şəffaflığı əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Üçüncüsü, əmlakın müsadirəsi təcrübəsidir. Bir çox Avropa ölkəsində, o cümlədən İtaliya və Rumıniyada qanunvericilik mənimsənilmiş vəsaitlərin geri qaytarılmasını və günahkarların əmlakının müsadirəsini nəzərdə tutur. Bu, yalnız cəzalandırma deyil, həm də vurulmuş zərərin ödənilməsi baxımından vacibdir.
Dördüncüsü, müdafiə olunan ifadəçi mexanizmləridir. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, daxili məlumat verənləri qoruyan sistemlər, məsələn ABŞ-da "Whistleblower Protection Act" ("Daxili Məlumat Verənlərin Müdafiəsi Qanunu") çərçivəsində korrupsiyanın üzə çıxarılmasında prokuraturadan daha təsirlidir.
Beşincisi beynəlxalq əməkdaşlıqdır. Xüsusilə vəsaitin xaricə çıxarılması hallarında FATF, Moneyval kimi qurumlarla, həmçinin Şəffaflıq İnternational kimi beynəlxalq təşkilatlarla birgə iş aparmaq labüddür.
Ümumi beynəlxalq qənaət budur ki, korrupsiyaya qarşı mübarizədə ən mühüm amil ardıcıllıqdır, yəni vəzifədən asılı olmayaraq məsuliyyətin qaçılmaz olduğu mühitin yaradılması. Birdəfəlik kampaniyalar əvəzinə institusional islahatlar daha davamlı nəticə verir.
Akif NƏSİRLİ
