Məlum olduğu kimi, MDB məkanında ölkəmizin əsas müttəfiqlərindən biri olan Belarus neft ehtyiacını ödəmək üçün Azərbaycandan “qara qızıl”ın alınmasında maraqlıdır. Bu xüsusda gündəmə gələn məsələlərdən biri də Azərbaycan neftinin Ukrayna vasitəsilə Belarusa çatdırılmasıdır. Bunun üçün Odessa-Brodı kəmərindən istifadə də gündəmdədir.
Qeyd edək ki, Odessa-Brodı kəməri Qara dənizdə Odessa və Lvov vilayətində Brodı şəhərində 2001-ci ildə inşa edilib. Burada o, "Drujba" boru kəməri ilə birləşir. Müxtəlif vaxtlarda bu boru kəməri Rusiya neftini kiçik həcmlərlə Brodıdan Odessaya, Belarusa tədarük edib. Qalan vaxtlarda, demək olar, kəmər istifadəsiz qalıb. İndi Ukrayna bu kəmərin aktiv şəkildə istifadə edilməsində olduqca maraqlıdır. Amma bu kəmərdən istifadə indiki halda digər parametrlər baxımından Azərbaycan üçün maraqlıdır. Çünki bu, Azərbaycan neftinin tamam yeni bir marşrutla Avropaya çatdırılması deməkdir. Belə ki, bu zaman neft Azərbaycandan Ukrayna ərazisi ilə Çexiya, Macarıstan, Slovakiya kimi Mərkəzi Avropa ölkələrinə də nəql edilə bilər. Qeyd edək ki, Odessa-Brodı neft boru kəmərinin illik ötürücülük qabiliyyəti 14,5 milyon ton təşkil edir.
“Sarmathia” beynəlxalq boru kəməri müəssisəsinin baş direktoru Sergey Skripka da bildirir ki, Odessa-Brodı Xəzər neftinin yeni marşrutla Avropaya çatdırılmasçı deməkdir: "Ukraynada Odessa-Brodı boru kəmərindən neft nəqlinin bərpası ilə Avrasiya Nəqliyyat Dəhlizinin hazırda yeganə çatışmayan halqası olan Polşa ərazisindəki Brodı–Adamova Zastava neft kəməri layihəsini tezləşdirə bilər". Burada bir daha xatırladaq ki, Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) mart ayında Belarusa Odessa-Brodı kəməri vasitəsilə iki tanker, yəni 160 min tona yaxın neft ixrac etməyi nəzərdə tutur. Sergey Skripka isə “report”a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan və Xəzər neftini Odessa-Brodı kəməri ilə daha müntəzəm nəql edincə eyni layihənin parçası olan Brodı-Adamova Zastava kəməri də bir o qədər tez tikilib istifadəyə veriləcək: “Ukrayna 2011-ci ildə də Belarusda emal olunması üçün Odessa-Brodı kəmərilə neft nəql edib. Həmin neft Belarusun əvvəlcə Venesueladan aldığı neftin sonradan “Azerilight”la əvəzlənməsi ilə bağlı SOCAR-ın da iştirak etdiyi birillik müqavilə çərçivəsində tədarük edilirdi. Brodı-Adamova Zastava boru kəmərinin ötən il təsdiqlənmiş texniki iqtisadi əsaslanmasına görə, kəmərlə nəql olunacaq neftin əsasən Polşa və Almaniya müəssisələrində emal ediləcəyi bildirilir. Bu layihənin həyata keçirilməsi ilə Xəzər ölkələri neftlərini Avropa bazarına çıxarmaq üçün əlavə etibarlı ixrac marşrutu əldə edəcəklər. Bu xəttin 377 kilometrlik uzunluğunun 120 kilometri Ukrayna, 257 kilometri isə Polşa ərazisindən keçəcək. Layihənin ümumi dəyəri 360 milyon avrodur". S.Skripka hazırda layihə çərçivəsində mövcud yol infrastrukturunun istifadəsinə dair aidiyyəti qurumlar arasında razılaşdırmaların həyata keçirildiyini qeyd edib.
Xatırladaq ki, 2004-cü il iyulun 12-də Ukraynanın “Ukrtransnafta” və Polşanın "PERN Prznyjazn” şirkətlərinin yaratdığı “Sarmathia” MMC-nin iştirakçıları arasında SOCAR-ın özünün də 25,32 faiz payı var. Bütün bunlar isə o deməkdir ki, Azərbaycan nefti artıq Ukrayna, Polşa vasitəsilə yeni bir marşrutla Avropaya çatacaq. Özü də bu prosesdə bütün iştirakçılar maraqlıdır.
İndilikdə isə ilk növbədə Belarus Azərbaycandan neft nəqlinə xüsusi maraq göstərir. Bu ölkənin “Qomeltransneft Drujba” şirkətinin baş mühəndisi Andrey Veriqo bildirir ki, Belarusun “Qomeltransneft Drujba” magistral neft boru kəmərinin operatoru Azərbaycan neftini Ukraynadan Odessa-Brodı neft boru kəməri ilə Mozır neftayırma zavoduna tədarük etməyə praktik olaraq hazırdır: “Bu, normal nəql prosesidir. Ukraynadakı operator “Ukrtransnafta”dır, şirkət bütün avadanlıqları yaxşı vəziyyətdə saxlayır. Boru kəməri heç vaxt istismardan çıxarılmayıb, texniki emal nefti ilə doldurulub, istismara hazırdır”. Onun sözlərinə görə, Belarus tərəfi hələ 2011-ci ildə Qara dəniz vasitəsilə Odessadan neft nəql edib:“Boru kəməri sistemimiz həmin vaxt da işləyib, indi də işləməyə hazırdır”. O, Belarusa neft tədarükünün mart ayında Odessa limanına tankerlərin gəlişindən sonra planlaşdırıldığını təsdiqləyib.
Hazırda Azərbaycanla Belarus və Ukrayna arasında energetika sahəsində qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq uğurla davam etdirilir. Hətta Ukraynanın TANAP qaz kəmərinə qoşulması da gündəmdə qalır. TANAP əlavə qaz kəməri infrastrukturu inşa etmədən Ukraynaya qaz nəqlinə imkan verir. Belə ki, Türkiyədən Bolqarıstana, Bolqarıstandan Rumıniyaya, Rumıniyadan Ukraynaya boru kəməri artıq mövcuddur. Bu məsələ üzərində də hazırda intensiv müzakirələr gedir. Proseslər göstərir ki, ümumiyyətlə, bir çox MDB və Avropa ölkələri enerji təhlükəsizliyini əhəmiyyətli dərəcədə Azərbaycana etibar edir.
Ramil QULİYEV
