Azərbaycanın aqrar məhsullarının ixracında Rusiyanın hələ də əsas bazar qismində çıxış etməsi heç kimə sirr deyil. Belə bir vaxtda diqqət çəkən məqamlardan biri isə Rusiyada Azərbaycan aqrar məhsullarına sürətlə artan tələbdir.
Məsələ burasındadır ki, Rusiyada Uzaq Şərqdə Çinlə sərhədin bağlanması səbəbindən tərəvəzlərin qiyməti iki dəfə bahalaşıb. Rusiya mətbuatının yazdığına görə, Primoryedə xiyarın kiloqramı 400 rubla (10 manat 74 qəpik) qalxıb. Koronavirus pomidorların da qiymətinin astronomik həddə çatmasına səbəb olub. Belə ki, Azərbaycandan gətirilmiş pomidorun 1 kilosunun qiyməti 700 (18 manat 79 qəp) rübladək qalxıb.
Daha əvvəl yayılan məlumatlara görə, "Maqnit" pərakəndə satış şəbəkəsi Çindən meyvə və tərəvəz tədarükünü dayandırıb. Riteylerlər koronavirusun yayılması fonunda tədarükçüləri dəyişmək niyyətindədir. Bu isə Azərbaycandan Ruisyaya gedən meyvə və tərəvəzin də qiymətinin yüksələcəyini deməyə əsas verir. Yerli hökumət rəsmiləri və meyvə-tərəvəz idxalçıları bu vəziyyətin yaxın aylarda da davam edəcəyini bildirir. Çünki Çində koronavirus epidemiyası getdikcə vüsət almaqdadır və nəticədə Rusiyanın Uzaq Şərqinə tərəvəz təchizatı çətinləşməkdədir. Hazırda Rusiyanın Uzaq Şərqi ilə yanaşı, digər şəhərlərində də Azərbaycan istehsalı olan tərəvəzin bahalaşması müşahidə edilir. Belə vəziyyətdə Azərbaycan məhsullarını Rusiya bazaralarına göndərmək fermerlər üçün daha sərfəli hala gəlir. Amma bu, daxildə qyimət artımına da rəvac verə bilər.
Düzdür, bəzi məhsullar üzrə qiymət artımına yol verməmək üçün onların ixracına gömrük rüsumları tətbiq olunub. Kartofun, kələmin, soğanın və bəzi digər belə məhsulların ixracına görə tətbiq edilən rüsumlar da bunun təsdiqidir. Atılmış bu addım daxili bazarda qiymət sabitliyinin təmin olunmasına, ölkə əhalisinin bu məhsullara olan tələbatının daha dolğun ödənilməsinə xidmət edir. Amma Rusiyada artan qiymətlər, hətta rüsumların tətbiq olunduğu halda belə, ora məhsul ixracını əlverişli hala gətirir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Aqrar Elm və İnnovasiya Mərkəzinin şöbə müdiri Nicat Nəsirli bu xüsusda bildirir: "Son 4-5 ildə Rusiya bazarında kifayət qədər ciddi rəqabət mühiti var. Əvvəlki kimi hər məhsulu bu gün Rusiyaya göndərə bilmirik, artıq o bazar ixtisaslaşıb. Bu gün təxminən 4-5 adda məhsulumuz Rusiyaya gedir. Amma koronavirusla bağlı karantin tədbirlərinin xeyli vaxt çəkməsi bizim üçün bazarda əlverişli mühit yaradır. Keçən il 189,3 milyon dollar dəyərində pomidor ixrac etmişik ki, bunun da təxminən 90 faizi Rusiyaya gedib. Amma bizim birdən-birə istehsalı dəfələrlə artırmağımız bir az çətindir. Bu, qəfildən ortaya çıxmış vəziyyətdir, buna rəğmən, növbəti dövr üçün istixana məhsullarının istehsal potensialı müəyyən edilməlidir. Yenidən istixanalar qurmaq, təkrar əkinə keçmək bir az vaxt aparan məsələdir. Fikrimcə, mövcud vəziyyət bizim üçün bazarda əlverişli mühit yaradır, amma qısa zamanda istehsalı dəfələrlə artırıb bazarı təmin etməyə hazır deyilik. Mart ayının sonunda bizdə faraş məhsullar yetişir. Əsasən kartof və digər məhsullar üçün əlverişli mühit yaranır".
"İxracın artması daxili tələbatımızın təmin edilməsinə təsir edirmi" sualına cavabında ekspert deyib ki, məsələnin bu tərəfi də var: "Məsələn, keçən il 7 min ton soğan ixrac etdik, amma bu, daxildə istehlak qiymətinə ciddi təsir göstərdi. İxrac zamanı daxili bazar nəzərə alınmalıdır. Keçən il hökumət məcbur qalaraq kartofa ƏDV tətbiq etdi ki, bütün kartof Rusiyaya daşınmasın. Daxili bazar da qorunmalıdır. Düzdür, ixrac strateji məsələdir, amma daxili bazarın, əhalinin qida ilə təminatı ondan da strateji məsələdir". O qeyd edib ki, Rusiya bazarlarına əsasən faraş yetişən məhsullar göndəririk: “Bunlardan, ilk növbədə, əsasən Cəlilabad, Tovuz, Şəmkir və Gədəbəydə yetişən yazlıq kartofu qeyd etməliyik. Aprel ayının birinci ongünlüyündən başlayaraq Rusiya bazarına təxminən ildə 300 min tondan çox faraş kartof göndəririk. Rusiya bazarlarında ikinci mövqe qazanan məhsulumuz da tərəvəz məhsuludur. Belə ki, pomidor il ərzində ölkəyə 150 milyon ABŞ dollarından çox gəlir gətirir. Rusiya bazarında Azərbaycan pomidoruna xüsusi bir rəğbət var. Azərbaycan pomidoru Zirə pomidoru adı ilə nəinki Moskvada, hətta Rusiyanın digər bölgələrində belə satılır. Rusiyanın bir sıra bazarlarında Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkiyədən gətirilən pomidorları Azərbaycan pomidoru adı ilə markalayaraq istehlakçılara təqdim edirlər. Nar və xurma məhsullarımız da orda böyük məmnuniyyətlə qarşılanır. Bu sıraya fındığı da əlavə etməliyik. Azərbaycan fındığı yağlılığına görə Rusiya və digər dünya bazarlarında rəğbətlə qarşılanır. İldə fındıqdan təxminən 100 milyon ABŞ dollarından çox gəlir əldə edirik".
İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin icraçı direktorunun müavini Ramil Hüseyn də qeyd edir ki, 2018-ci ildə olduğu kimi, 2019-cu ildə də Azərbaycandan ən çox kənd təsərrüfatı məhsulları Rusiyaya ixrac edilib: "Xüsusən də meyvə-tərəvəz ixracımızda Rusiya ön sırada gəlir. Azərbaycandan kənd təsərrüfatı məhsulları, xüsusən də meyvə-tərəvəz ixracı əsasən özəl şirkətlər tərəfindən həyata keçirilir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracında dövlət şirkətlərinin payı çox cüzidir. 2017-ci ilə kimi Rusiyaya kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracını əsasən fiziki şəxslər həyata keçirirdi. Amma 2017-ci ildən etbarən ölkəmizdə həyata keçirilən islahatlar və gömrükdə şaffaflaşdırma siyasəti nəticəsində bu sahədə tendensiya dəyişdi və Rusiyaya məhsul ixracı həyata keçirən fiziki şəxslər şirkətlər yaradaraq ixracı da onun vasitəsilə reallaşdırmağa başladılar. 2019-cu ildə də Rusiyaya kənd təsərrüfatı məhsullarımız əsasən hüquqi şəxslər vasitəsilə ixrac edilib. Azərbaycanın kənd təsəsrrüfatı məhsulları ixrac etdiyi ölkələr sırasında son 5 ildə Rusiya lider mövqedə olub və 2019-cu ildə də bu mövqeyini qoruyub”. Belə görünür ki, cari il ərzində Azərbaycandan Rusiyaya məhsul ixracı sürətlə davam edəcək və qiymətlərin artması daha çox sayda fermerin diqqətini bura yönəldir. Hesab edilir ki, daxili bazarda problem yaranmasa, Azərbaycan Rusiyaya aqrar məhsulların ixracından cari ildə böyük həcmdə gəlir əldə edəcək.
Ramil QULİYEV
