Sahibkarlığın inkişafı istiqamətində atılan addımlar fonunda özəl sektorun ölkə iqtisadiyyatında xüsusi çəkisinin artması müşahidə olunur. Elə dövlət də prosesin məhz bu istiqamətdə cərəyan etməsində xüsusi maraqlı tərəf qismində çıxış edir. Amma faktdır ki, bu istiqamətdə müəyyən problemlər də var. Xüsusən də regionlarda sahibkarların banklar tərəfindən kreditlə təmini istiqamətində çətinliklər özünü göstərir.
Faktdır ki, hələ də sahibkarların regionlarda kredit təminatında çətinlikləri var. Bu fonda regionlarda çalışan sahibkarları maraqlandıran əsas məsələlərdən biri banklardan kredit götürərkən faizlərin yüksək olması və girov problemidir. Sirr deyil ki, regionlarda iş adamlarının girov kimi təqdim etdiyi əmlaklar bankları qane etmir. Daha bir məsələ isə girov kimi təqdim edilən əmlakların likvidliyinin aşağı olmasıdır. Belə vəziyyət, nəticə etibarilə, sahibkarların kredit götürməsini çətinləşdirir. Bu durum dövləti də ciddi şəkildə narahat edir.
Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyev də "Regionların 2019-2023-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı"nın icrasının birinci ilinin yekunlarına həsr olunan konfransda çıxışı zamanı bu mövzuya xüsusi toxunub: "Rayon və kənd yerlərində təklif olunan girov əmlaklar bir çox hallarda banklar tərəfindən girov kimi qəbul edilmir. Onlar Bakıda girov əmlak istəyirlər. Buna son qoyulmalıdır. Burada heç bir ayrıseçkiliyə yol vermək olmaz. Ona görə aidiyyəti qurumlar bu məsələ ilə də ciddi məşğul olsunlar".
Ekspertlər bu xəbərdarlıq fonunda rayon yerlərində əmlakların banklar tərəfindən girov kimi qəbul edilməməsi probleminin əsaslı surətdə həllini gözləyirlər. Bu isə regionlarda sahibkarlığın inkişafı baxımından kifayət qədər vacib sayılır.
Azərbaycanda Regional İnkişaf Mərkəzinin sədri Çingiz İsmayılov bu xüsusda “Sputnik” portalına bildirib: "Rayonlardakı obyektlərlə paytaxtdakı obyektlərə olan tələbat eyni dərəcədə deyil və səbəb budur. Amma dövlət başçısı haqlı olaraq bu məsələdən danışıb. Vətəndaşlar hansı şəhər və rayonda yaşamalarından asılı olmayaraq, eyni hüquqlara malikdirlər. Bankların bu cür mövqeyi rayonlarda yaşayan insanların haqlarına təsir edir və bu da iqtisadi və sosial baxımdan müəyyən gərginliyin yaranmasına səbəb olur. Ona görə də düşünürəm ki, dövlət başçısının belə bir mesajı banklar təəfindən düzgün qəbul ediləcək.
Banklar yalnız öz mənfəəti haqqında yox, ölkənin gələcəyi, sosial-iqtisadi durumu, davamlı inkişafı haqqında da düşünməlidirlər. Çünki yalnız bu halda bankların davamlı gəlir əldə etmək imkanları olacaq. Regionlarda insanların iqtisadi və sosial problemlərinin həll edilməsində banklar hansısa çətinlik yaradırsa, bu, son nəticədə məhz elə banklara da zərbə vuracaq. Banklar uzunmüddətli strategiya qurmalıdırlar. Banklar bilməlidirlər ki, regionların sosial-iqtisadi inkişafı onların maliyyə problemlərinin, maliyyə məsələlərinin həll edilməsinə şərait yaradır". O bildirib ki, görünür, perspektiv baxımından bankların inkişaf strategiyası yoxdur: "Bunlar qısa müddət ərzində gəlir əldə etməyə çalışırlar. Bunu aradan qaldırmaq lazımdır. Banklar iki məsələni vahid bir sistem kimi həll etməlidirlər. Bir tərəfdən, öz gəlirlərini təmin etməli, digər tərəfdən, ölkədə maliyyə-iqtisadi şəraitin yaranmasına dəstək verməlidirlər ki, əhalinin rifahı qalxsın. Əhalinin yaşayış rifahının qalxması da bankların fəaliyyəti üçün imkanlar yaradır. Əgər əhalinin yaşayış rifahı aşağıdırsa, təbii ki, bankın rayon filialı bağlanmalıdır, çünki gəlir əldə edə bilməyəcək. Banklar bu haqda düşünməlidirlər. Bankların fəaliyyətini tənzimləyən müvafiq qurumlar onların inkişaf strategiyasına daha ciddi nəzarət etməlidirlər. Bu zaman aydın olacaq ki, bank nəyin əsasında öz gələcəyini görür. Banklar, eyni zamanda, ölkənin strateji inkişaf maraqlarına xidmət etməlidirlər. Əhalinin yarıdan çoxu regionlarda yaşayır. Banklar rayonlarda hətta Bakıdan da daha əlverişli şərait yaratmalıdırlar ki, paytaxtda yaşayan iş adamları məhz bölgələrə sərmayə qoymaqda maraqlı olsunlar".
Hesab edilir ki, banklar dövlət tərəfindən dəstək ala bilmək üçün artıq kredit siyasətində düzəlişlər etmək məcburiyyətindədirlər. Çünki bu, kreditlərin müəyyən hissəsinin regionlarda da birbaşa iqtisadiyyata, istehsala yönəlməsinə gətirib çıxaracaq. Elə dövlətin də istədiyi məhz budur. İndilikdə risqlərini sığortalamaq istəyən banklar nisbətən aşağı faizli biznes kreditlərini Bakıda təklif etməyə üstünlük verirlər. Bu isə, bir tərəfdən, bankların regionlarda real sektoru daha az dəstəkləməsinə, digər tərəfdən, rayon sakinlərinin bahalı kreditlərdən istifadə etməsinə səbəb olur. Rayonlarda bank filiallarının sayının az olması və bu səbəbdən Bakı ilə müqayisədə zəif rəqabət də kredit faizlərinə təsir göstərir. Bu baxımdan, kreditə çıxış imkanlarının asanlığı da məhz kredit faizlərinə təsir göstərən əsas faktorlardan hesab edilir. Bütün bunlar indi dövlət tərəfindən də qəbuledilməz hal kimi qiymətləndirilir və belə görünür ki, banklar artıq regionlarda istədikləri kredit siyasətini yeridə bilməyəcəklər.
Ramil QULİYEV
