Dünya birjalarında neftin qiyməti son günlərdə yenidən əsas müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Xüsusən də koronavirusun yayılması neft bazarına hələ də mənfi təsir edir. Bu virusun qlobal neft tələbatına mənfi təsir göstərdiyi mühitdə “OPEC+” koalisiyasının istehsalı daha da azaldacağına dair xəbərlərin yayılması fonunda “qara qızıl”ın qiyməti bir az bahalaşıb. Amma “OPEC+”un hasilatı azaldacağı ilə bağlı məlumatlar neftin qiymətini 2,5 faiz artırsa da, “Brent”in qiyməti yanvarın əvvəllərindən etibarən təxminən 20 faiz ucuzlaşıb.
Belə vəziyyətdə təcili tədbirlər görülməsi vacib sayılır. Əks halda neft hasilatçıları ciddi zərərlə üzləşə bilər. Yaranmış durumda OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Birgə Texniki Komitəsi neft hasilatını daha 600 min barrel azaltmağı tövsiyə edib. Belə ki, Vyanada toplaşan “OPEC+” Birgə Texniki Komitəsinin mütəxəssisləri koronavirusun yayılmasının qlobal neft tələbatına və iqtisadi artıma təsirini müzakirə edib. Məsləhətləşmələr nəticəsində neft hasilatının daha 600 min barrel azaldılması tövsiyə olunub. Artıq əksər böyük hasilatçılar istehsalı azaltmağı vacib sayır. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov bildirir ki, ölkəsi OPEC-in neft istehsalını daha da azaltmaqla bağlı təklifini dəstəkləyir. O qeyd edir ki, Rusiya koronavirusun səbəb olduğu qlobal neft tələbatındakı azalmanı kompensasiya etmək üçün “OPEC+”un hasilatı dərinləşdirmək təklifinin həyata keçməsində maraqlıdır.
İranın neft naziri Bijən Namidar Zəngənə “OPEC+” koalisiyasının texniki komitəsinin neft istehsalını sutkalıq daha 600 min barrel azaltmaq barədə tövsiyəsini şərh edib. O, İranın OPEC üzvlərinin əksəriyyəti tərəfindən razılaşdırılmaqla neft hasilatının azaldılması qərarını dəstəkləyəcək. İraqın Neft Nazirliyinin sözçüsü Asım Cihad isə qeyd edir ki, Bağdad da neft bazarında sabitliyi təmin edəcək hər cür razılaşmanı dəstəkləyir. O bildirib ki, ölkəsi Çində yayılan koronavirusun qlobal neft tələbatına təsirini yaxından izləyir. İraqın neft bazarında sabitliyi təmin edəcək hər cür razılaşmanı dəstəklədiyini deyən A.Cihad OPEC və müttəfiqlərinin neft bazarında tələb-təklif tarazlığının təmin olunması üçün çalışacağını vurğulayıb. Hasilatın azalmasını dəstəkləyənlərdən biri də Azərbaycandır. Bakı hasilat kvotasını bir qədər də aşağı salmağa hazır olduğunu bəyan edir. 2020-ci ilin yanvar ayından etibarən Azərbaycan gündəlik neft hasilatını 769 min barrel həcmində saxlamalıdır. Lakin Azərbaycan bu rəqəmi bir qədər də azaltmağa hazırdır.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Birgə Texniki Komitəsinin neft hasilatını daha 600 min barrel azaltmağı tövsiyə etdiyi bildirilir. “OPEC+” koalisiyası dünya neftinin 40 faizdən çoxunu təmin edir. Xatırladaq ki, OPEC-in baş katibi Məhəmməd Barkindo daha əvvəl martda Vyanada Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının iclasının keçiriləcəyini deyib. Lakin iclasın fevralda təşkili istisna edilmir. Hazırkı qiymət isə OPEC-ə üzv ölkələrin əksəriyyətinin dövlət xərclərini ödəmək üçün tələb olunan qiymət səviyyəsindən aşağıdır. OPEC koronavirusun səbəb olduğu neft tələbatındakı azalma səbəbindən çətin günlər keçirir. “Fitch Ratings” beynəlxalq kredit reytinq agentliyi isə bəyan edir ki, kronavirus daha da yayılarsa qlobal neft tələbatı azala bilər. Bu isə Braziliya, Norveç və ABŞ kimi istehsal profisiti olan ölkələrdə hasilatın daha da artmasına səbəb ola bilər.
Neftdəki tədarük bolluğunun mümkün təsirləri koronavirus epidemiyasının nə qədər davam edəcəyindən və “OPEC+” ölkələrinin istehsal səviyyələrini yenidən tənzimləmək imkanlarından asılı olacaq. 2020-ci ildə geosiyasi gərginliklər və iqtisadi proseslər fonunda neftin qiymətinin dəyişkən olacağı gözlənilir. İlkin hesablamalara əsasən, kronavirusla bağlı böhran qlobal neft tələbatının üçdə birini aradan qaldıracaq. Belə ki, Çində yayılan koronavirus səyahətlərə və dolayısı ilə yanacaq istehlakının azalmasına səbəb olur, eyni zamanda, qlobal ticarət dövriyyəsinə də mənfi təsir göstərir. BP-yə görə, bu böhran qlobal neft tələbatının üçdə birini aradan qaldıracaq. Artıq Çinin xam neft emalını 15 faiz azaltdığı bildirilir. Ölkədəki neftayırma zavodları xam neftin emal həcmini təxminən 15 faiz azaldıb. Koronavirusla mübarizə aparan ölkənin qarşıdakı həftələrdə emal həcmini daha da azaldacağı deyilir. Mənbələrə görə, dövlətə məxsus, eləcə də özəl müəssisələr ötən həftə neft emalını gündəlik 2 milyon barrelə endirib. Qeyd edək ki, Çin dünyanın ən böyük xam neft idxalçısıdır. Çinin neft emalını azaltması dünyada enerji bazarını sarsıdır. Belə olan halda isə OPEC və müttəfiqləri hasilatı daha da azaltmaqla “qara qızıl”ın qiymətində yuxarı istiqamətli dəyişikliyə nail olmağa çalışır. Hər halda, proseslərin dəqiq inkişaf axarı qarşıdakı günlər ərzində bəlli olacaq. İstənilən halda isə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə ərsəyə gələn “OPEC+” sazişinin istehsal həcmini aşağı salması vacib sayılır. Məhz bu halda neft qiymətini istənilən həddə çatdırmaq olar.
Ramil QULİYEV
