“Mənə verilən məlumata görə, bəzi hallarda işçiləri vaxtından çox işlədirlər. Bizim 8 saatlıq iş günümüz var. Heç kim ondan artıq işləməməlidir. Amma daha çox pula qənaət etmək üçün 10 saat, 12 saat, ondan da çox işlədirlər”.
Bu sözləri Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2019-2023-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı”nın icrasının birinci ilinin yekunlarına həsr olunan konfransda çıxışı zamanı deyib. Dövlət başçısı bildirib ki, buna son qoyulmalıdır və Nazirlər Kabineti buna nəzarət etməlidir: “Xüsusi müşavirə keçirilsin ki, bu məsələlər müzakirə olunsun və əgər belə hallara yol verilirsə, o sahibkar cəzalandırılacaq. İşçilərə də müraciət edirəm. Siz də əmək müqaviləsi olmadan işləməyin. Mən bilirəm ki, bəzi hallarda sizi məcbur edirlər. Amma bilin ki, əgər əmək müqaviləsi olmasa, sabah pensiya, tibbi sığorta ala bilməyəcəksiniz. Ona görə sahibkarlar vergisini ödəməli, bütün qanuni tələblərə riayət etməli və məsuliyyətli olmalıdırlar. İmkanlı sahibkarlar, əlbəttə ki, öz sosial məsuliyyətini də dərk etməlidirlər. Eyni zamanda, əsassız olaraq işçiləri ixtisar etməməlidirlər. Çünki ixtisar edilən hər bir iş yeri bir ailəni çörəksiz qoyur. Buna getmək olmaz”.
Ölkə başçısının sözügedən məsələyə toxunması işçi-sahibkar münasibətlərində yeni mərhələ açır. Çünki həqiqətən də bir sıra özəl müəssisələrdə bu tələblərə əməl olunmur. İşçilər nəinki 12 saat, hətta 15 saat işlədilir. Hansı ki, əmək qanunvericiliyinə görə, işçi 8 saatdan artıq işlədilə bilməz.
“Tikinti, ticarət, iaşə sektorunda işçiləri nəinki iş vaxtından artıq işlədirlər, eyni zamanda, əməyin mühafizəsi yaxşı təmin olunmur”
Məsələyə münasibət bildirən Vətəndaşların Əmək Hüquqlarının Müdafiəsi Liqasının sədri Sahib Məmmədovun sözlərinə görə, əsasən qeyri-formal əmək bazarında işçilər normadan artıq işlədilir: “Prezident İlham Əliyev konfransda çox ciddi məsələyə toxundu. Sözügedən problemi doğuran bir sıra səbəblər var. Məsələ ondadır ki, Azərbaycanda qeyri-formal əmək bazarının həcmi həddən artıq yüksəkdir. Düzdür, həmin sahələrdə də işçilərlə əmək müqavilələri bağlanır. Ancaq buna baxmayaraq, qanunsuz olaraq işçilər normadan çox işlədilir. Əslində, əmək qanunvericiliyində iş yerlərində vaxtından çox işlədilən hallar dəqiq göstərilir. Bu zaman ödənişin həyata keçirilməsi yolları da aşkar göstərilir. Ümumən bu, işçinin xeyrinədir. İşçi iş vaxtından artıq işlərə cəlb olunduqda, onun razılığı olmalıdır və bu rəsmiləşdirilməlidir. Buna görə ikiqat ödəniş olmalıdır. Ölkə Prezidentini narahat edən məsələ qanunsuz olaraq, işçilərin iş vaxtından əlavə məcburi işlədilməsidir. Bu da əsasən qeyri-formal əmək sektorunda baş verir. O yerdə ki, orada, ümumiyyətlə, işçilərlə əmək münasibətləri rəsmiləşdirilmir. Dövlətin tabeliyində olan təsərrüfat subyektlərində vəziyyət nisbətən yaxşıdır. Demirəm sözügedən subyektlərdə qanunsuz olaraq işçilər vaxtından artıq işlədilmir. İşlədilir, amma bu, kütləvi hal almayıb. Yaxud da bir çox yerdə bu rəsmiləşdirilir və işçiyə ikiqat ödəniş edilir. Bu sahədə ən böyük problem özəl sektorda mövcuddur. Tikinti, ticarət, iaşə sektorunda belə hallara çox rast gəlinir. Orada işçiləri nəinki iş vaxtından artıq işlərə cəlb edirlər, eyni zamanda, əməyin mühafizəsi yaxşı təmin olunmur. Dövlət investisiya layihələri həyata keçiriləndə belə bu tələblər pozulur. Yolların, körpülərin və digər obyektlərin tikintisi zamanı fəhlələr qızmar günəş altında işləyirlər. Belə ki, onlar saatlarla normadan artıq işləyirlər. Ona görə də bunların hamısı cənab Prezidentin diqqətini cəlb edib. O üzdən, belə halların qarşısını almaq lazımdır. Çünki bu, birincisi, əmək hüquqlarının kobud şəkildə pozulmasıdır, ikincisi, əməyin mühafizəsi qaydalarının pozulması deməkdir. Bütün bunlar sağlamlığa zərər vurur. Ona görə də bu sahədə nəzarət gücləndirilməlidir”.
Vidadi ORDAHALLI
