Məlum həqiqətdir ki, bu gün şimal qonşumuz Rusiya üçün Azərbaycanla iqtisadi əməkdaşlığı inkişaf etdirmək böyük önəm kəsb edir. Bu fonda tərəflər arasında artıq xeyli sayda yeni saziş imzalanıb. Indilikdə isə görünən budur ki, Rusiya Azırbaycanla əməkdaşlığı daha da dərinləşdirməkdə maraqlıdır. Bura, xüsusən də nəqliyyat sahəsi aiddir. Kreml ilk növbədə "Transsibir" dəmir yolu xəttini Bakı-Tiflis-Qarsla əlaqələndirərək ticarət dövriyyəsini artırmağı düşünür.
Rusiyalı ekspert İvan Pyatibratov indilikdə bunun ölkəsi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayır. Onun fikrincə, "Transsibir" magistralı ilə Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmir yolu xəttinin sinergiyası həm Rusiya, həm də Azərbaycan üçün sərfəlidir: “Rusiya barəsində danışırıqsa, ilk növbədə siyasi mənada üstünlükləri qeyd etmək lazımdır. Daha əvvəl bəzi ekspertlərin Rusiya ərazisindən keçmədiyinə görə “anti-Rusiya” layihəsi kimi qiymətləndirdiyi BTQ dəhlizi "Transsibir" ekosisteminə daxil olacaq. Bu, Rusiyanın Yaxın Şərqdəki təsirini, eləcə də Rusiya ilə Azərbaycan arasındakı qarşılıqlı fəaliyyəti gücləndirir. Çünki dövlətləri yürüstü ticarət əlaqələrindən çox birləşdirən amil yoxdur. Rusiya, hətta BTQ üçün relslərarası məsafəsi daha çox olan dəmir yolları tikməyə hazırdır. Bu isə Rusiyanın həmin əməkdaşlığa real marağını göstərir”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan üçün "Transsibir" magistralına inteqrasiyanın iqtisadi üstünlükləri var: “Əvvəllər BTQ-nin rentabelli olması yük dövriyyəsinə görə sual doğururdusa, hazırda bu sual aradan qalxıb. Həmçinin bu, sərfəli və nüfuzludur. BTQ layihəsi əvvəlcədən Çin məhsullarının Qərbə ixracını həyata keçirmək üçün düşünülmüşdü və artıq öz məqsədi üzrə fəaliyyət göstərəcək. Çünki "Transsibir" magistralının dövriyyəsində Çin məhsulları üstünlük təşkil edir. Asiyadan Avropaya ən qısa marşrutun Azərbaycan ərazisindən keçməsinə baxmayaraq, dəniz yolu və Rusiya üzərindən uzunmüddətli daşımalar təcrübəsi tədarükçüləri ənənəvi marşrutlardan istifadə etməyə meylləndirir. Buna görə də müntəzəm mal axınının nə vaxt başlayacağı ilə bağlı sual tamamilə BTQ-dən istifadənin rahatlığı ilə məsələlərin həllindən asılı olacaq. Amma məsələyə Rusiyanın da qoşulması prosesi mütləq sürətləndirəcək. Bu, əlbəttə ki, hadisələrin əhəmiyyətli inkişafıdır, çünki belə “burulğanlı” dövrdə, Yaxın Şərqin geosiyasi əhəmiyyəti böyüyən zaman Rusiya ilə Azərbaycanın birlikdə hərəkət etməsi çox vacibdir”.
Məsələyə digər prizmadan yanaşan Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Nikolay Silayev isə bildirir ki, Azərbaycanın iqtisadi imkanları Rusiyanın bu ölkə ilə əməkdaşlığını genişləndirməsində xüsusi rol oynayır. O, indiki halda "Şimal-Cənub" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin tərəflərə əməkdaşlıqda yeni mühüm imkanlar yaratdığını da vurğulayır: "Azərbaycanın ərazisindən dəhlizin Rusiya və İranı birləşdirən dəmir yolu hissəsi keçir. Bundan daha vacib olanı isə odur ki, Azərbaycanın ərazisində faktiki olaraq "Şimal-Cənub" dəhlizinin və Türkiyə istiqamətində olan dəmir yolunun birləşməsi baş verir. Bu mənada, Azərbaycanın "Şimal-Cənub" layihəsindəki rolu çox əhəmiyyətlidir. Dəhlizlə əlaqədar ümumi durumdan asılı olmayaraq, Azərbaycanı Rusiya ilə birləşdirən dəmir yolunun modernizasiyası iki ölkə arasındakı ticarətə böyük impuls verəcək. Elə həm də həmin infrastrukturun inkişafı ilə əlaqədar olaraq ixrac imkanlarının artması nəticəsində son zamanlar Rusiya bazarında Azərbaycan malları xeyli çoxalıb. Azərbaycanın tranzit rolu əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Belə ki, "Rusiya Dəmir Yolları" ASC ilə artıq Bakı-Tiflis-Qars dəhlizindən istifadə ilə bağlı razılaşma var". Ekspert Rusiyanın Bakı-Tiflis-Qarsa marağının artmasını hər iki ölkə üçün vacib sayır. O qeyd edir ki, Rusiya Bakı-Tiflis-Qarsın "Transsibir" dəmir yolu xəttilə birləşdirilməsində indi olduqca maraqlıdır. Hesab edilir ki, bu, Avrasiya regionunda malların daşınması və tranziti baxımından çox vacib addımdır. Digər tərəfdən, Bakı-Tiflis-Qars xətti Şərqdən Qərbə və əksinə malların tranziti baxımından "Transsibir" yolunun əhəmiyyətini xeyli artırır. Bundan əvvəl Rusiya Dəmir Yolları İdarəsinin baş direktoru Oleq Belozyorov "Transsibir" dəmir yolu xəttilə Çindən Azərbaycana konteyner tranziti üzrə müntəzəm sistemin yaradılmasını, eləcə də Bakıda müvafiq distribütor mərkəzinin yaradılmasını vacib saydığını açıqlamışdı. Xatırladaq ki, artıq Rusiya ilə Azərbaycan arasında Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun infrastrukturundan istifadə edilərək, “Şimal-Cənub” dəhlizi, eləcə də Rusiya-Azərbaycan-Türkiyə marşrutu üzrə nəqliyyat axınının artırılmasına dair əməkdaşlıq haqqında memorandum imzalanıb. Maraqlıdır ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu bir vaxtlar Çindən malların qəbulu baxımından "Transsibir" dəmir yolu xəttinə ciddi rəqib kimi qiymətləndirilirdi. Lakin bir müddət sonra Rusiya öz məhsullarını Türkiyə bazarına daha tez ixrac etmək, bu ölkənin Aralıq dənizindəki limanlarına çıxış qazanmaq məqsədilə Bakı-Tiflis-Qars xəttindən istifadə etmək qərarına gəldi. İndi isə bu xüsusda əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi Moskvanın xüsusi diqqət mərkəzində yer alır.
Tahir TAĞIYEV
