Daşınmaz əmlak bazarında son dövrlərdə kifayət qədər maraqlı proseslərin cərəyan etməsi müşahidə olunmaqdadır. Belə görünür ki, dövlətin prosesə müdaxiləsi mənzil bazarında təklifin artmasına, bu da öz növbəsində qiymətlərin enməsinə əsaslı surətdə təsir göstərir.
Bu fonda qeyd edək ki, Bakıda ötən ay həm təkrar, həm də ilkin mənzil bazarında qiymətlərdə azalma qeydə alınıb. Araşdırmalar göstərir ki, noyabr ayı ərzində təkrar mənzil bazarında qiymətlərdə 4.84 faiz, ilkin mənzil bazarında isə 1.57 faiz azalma müşahidə olunub.
Ötən illə müqayisədə də təkrar mənzil bazarında azalma qeydə alınıb. Belə ki, təkrar mənzil bazarında azalma 1.4 faiz təşkil edib. Hesab ediir ki, dövlət vəsaiti hesabına tikilib bazara təklif edilən mənzillərin sayı artdıqca ucuzlaşma prosesi daha geniş vüsət alacaq. Dövlət isə inşa edilən güzəştli mənzillərin sayını daha da artırmağı düşünür. Hər halda, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun nizamnamə kapitalının elə bu günlərdə 637 milyon manata çatdırılması da bunun təsdiqidir. Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyev bir neçə gün əvvəl bununla bağlı fərman imzalayıb. Fərmanla fondun nizamnamə kapitalı əlavə 71 milyon manat artırılıb.
Qeyd edək ki, sözügedən fond vətəndaşlara mənzil məsələsində mühüm üstünlüklər vəd edir. Belə ki, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu hesabına ölkə vətəndaşları, ipoteka kreditləri ilə yanaşı, həm də evləri kirayə götürmək hüququna malikdir. Müvafiq mexanizmə əsasən, vətəndaşlar mənzili kirayə götürdükdən sonra ona sahib də ola biləcəklər. Mənzili kirayə edən vətəndaşın aylıq ödənişləri evin xərcindən çıxılır. Müqavilə bağlanandan 3 il sonra isə kirayəçi mənzilin sahibinə çevrilmək imkanı qazanacaq. Bu zaman o, daha çox ödəniş etməklə müqaviləyə vaxtından əvvəl xitam verib mənzilə sahib ola bilər. Və ya ödənişi davam etdirib 25 il ərzində ona sahib ola bilər. Artıq fondun təklif etdiyi evlərə tələb kifayət qədərdir. Nizamnamə kaptitalını artıran fond bunun vasitəsilə bazara artıq daha çox mənzil təklif edə bilir. Elə iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov da məsələyə bu prizmadan yanaşır:"Son dövrlərdə fond bazarda böyük həcmdə istiqrazlar yerləşdirib və bunun hesabına vəsaitlər cəlb edib. Beləliklə də öhdəlikləri artıb. Nizamnamə kapitalının artırılması yolu ilə bu fərq aradan qaldırılmalıdır. Bu, maliyyə məsələsidir və davamlı olaraq atılan addımdır. İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun bazarda olması əhalinin mənzil təminatının yaxşılaşdırılması üçün bir mexanizmdir. Bu, mənzil təminatının yaxşılaşdırılmasına təsir göstərir. Fond bazarda daha fəal iştirak edirsə, yəni ipoteka kreditlərinin sayı artırsa, bu, bazarda tələbi artıran amildir. Tələb artırsa, bu müəyyən qədər qiymətlərə artım istiqamətli təsir göstərə bilir. Amma indiki halda görünən ondan ibarətdir ki, daha asta templə bazarda iştirakçılığa üstünlük verilir. Bu da növbəti dövrlərdə qiymətlərə ciddi təsirin olacağını proqnozlaşdırmağa əsas vermir. Ümumiyyətlə, fond əhalinin mənzil təminatının gücləndirilməsinə müsbət təsir göstərir. Sosial layihələrdən biri olan kirayə mənzillərin verilməsi mexanizmi əhalinin mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində dördüncü mexanizm hesab oluna bilər. Bu alternativlərin olması gənc ailələrin, aztəminatlı sosial qrupların mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılmasına öz təsirini göstərəcək". Elə iqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli də "sputnik" portalına bildirir ki, fondun nizamnamə kapitalının artırılması, ən azı, insanlara daha çox kredit verilməsi imkanlarını da artıra bilər:"Ya nizamnamə kapitalının artırılması, ya da dövlət büdcəsindən əlavə vəsaitlərin ayrılması yolu ilə veriləcək kreditlərin həcminin artırılmasına çalışılır. Bunu bir tərəfdən anlayışla qarşılamaq olar. Digər tərəfdən isə Fond özü-özünü maliyyələşdirməlidir. Hazırda həyata keçirilən layihələr çərçivəsində fond tərəfindən veriləcək ipotekaların həcminin artırılmasına şərait yaranıb. Buna görə də nizamnamə kapitalının artırılması yolu ilə əlavə vəsaitin kreditlərə yönləndirilməsinə çalışılır. Ola bilər, gələcəkdə daha çox insanın fondun xidmətlərindən istifadə edərək mənzil sahibi olmasına imkanlar artsın".
Bütün bunlar İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun nə dərəcədə mühüm əhəmiyyətə malik olduğunu bir daha göstərir. Digər tərəfdən məlumdur ki, adi ipoteka ödənişlərində ilkin ödəniş 15-20 faizdirsə, fond mənzillərin satışında ilkin olaraq aylıq ödənişin 12 misli qədərində vəsait tələb edir. İlkin ödənişin aşağı olması, kirayə qiymətinin digər ipotekaların aylıq qiyməti ilə müqayisədə az olması, aydındır ki, çox müsbət haldır. Özü də satılan mənzillər hazır, standart təmirli və mətbəx mebeli ilə təmin olunur. Bütün bunlar həm də onu deməyə səas verir ki, aztəminatlı və o cümlədən də gənc ailələrin mənzil təminatının yaxşılaşdırılması istiqamətində fond effektiv mexanizm sayıla bilər. Eyni zamanda, onların mənzil probleminin həllinə uyğun şərtlərin müəyyənləşməsi üçün əlverişli mühit yaranır. Həmçinin qeyd edək ki, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu “ASAN“ xidmət mərkəzləri ilə razılaşma əldə edib. Vətəndaşların işinin asanlaşdırılması və şəffaflaşdırılması məqsədilə “ASAN“ kirayə mənzillər təklif olunur.
Ramil QULİYEV
