Yerli taxılın keyfiyyət(keyfiyyətsizliy)i - postneft Azərbaycanda ən ümdə problem kimi...

Tarix: 23.01.2016 / 01:43
Bölmə: İqtisadiyyat

Manatın son devalvasiyasından sonra ölkədə qiyməti qalxan məhsullar siyahısına un və taxıl da daxil oldu. Düzdür, hökumət vaxtında müdaxilə edərək qiymətləri əvvəlki səviyyəyə qaytardı. Bu məqsədlə un və taxıl yenidən əlavə dəyər vergisindən (ƏDV) azad olunan mallar sırasına aid olundu. Amma hazırda diqqət mərkəzində olan əsas məsələ un və un məhsullarına olan tələbin sırf yerli istehsal hesabına ödənilməsidir.

Əslində, Azərbaycanın bunun üçün lazımi potensialı da var. Ötən il görülən tədbirlər nəticəsində aqrar sahədə 2014-cü ildəki 2,6 faizlik geriləməni 6,6 faizlik artım əvəzlədi. Kənd təsərrüfatında yüksək artımın əldə edilməsində bitkiçilik sektorunun isə xüsusi rolu olub. Bitkicilik məhsulları istehsalının 11,3 faiz artması ümumən aqrar istehsalın həcminin kəskin yüksəlməsinə böyük töhfə verib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2015-ci ildə kənd təsərrüfatının umumi məhsulunun faktiki qiymətlərlə dəyəri 5,6353 milyard manat təşkil edib. Onun 2,8742 milyard manatı (51 faiz) heyvandarlıq, 2,7611 milyard manatı (49 faiz) isə bitkicilik məhsullarının payına düşür. İlkin məlumatlara görə, 2015-ci ildə 915,1 min hektar payızlıq və yazlıq dənli və dənli-paxlalı bitkilərin sahəsi biçilib və hər hektardan orta hesabla 30,4 sentner olmaqla 2,786 milyon ton məhsul götürülüb. Qarğıdalı dəni nəzərə alınmaqla ölkə uzrə 951 min hektar dənli və dənli-paxlalı bitki sahələrindən 2,999 milyon ton taxıl məhsulu toplanıb. Göründüyü kimi, nəticələr kifayət qədər yüksəkdir. Bu mənada hesab olunur ki, sırf yerli istehsal hesabına un və çörəyə olan tələbatı ödəmək mümkündür.

Xatırladaq ki, ölkə başçısının 2007-ci ildə imzaladığı sərəncama əsasən, kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına ildə bir dəfə əkdikləri hər hektar sahəyə görə 40 manat yanacaq və mühərrik yağı xərci verilir. Taxıl istehsalçıları isə hər hektara görə 80 manat həcmində əvəzsiz yardım alırlar. Məhz maliyyə yardımları sayəsində ölkədə taxıl istehsalına maraq xeyli artıb. Amma Azərbaycanda ərzaq buğdasına olan tələbatın bir hissəsi həmişə Rusiya və Qazaxıstandan idxal olunan taxıl hesabına ödənilib. Bunun əsas səbəbi odur ki, ölkədə əkilən taxılın heç də hamısı çörək istehsalı üçün yararlı olmur. Dövlət Taxıl Fondu da bu səbəbdən ehtiyatını xarici idxaldan toplayır. Hesab olunur ki, əkilən taxılın keyfiyyət standartlarına cavab verməsi təmin olunarsa, xaricdən ərzaq buğdası almağa ehtiyac qalmaz. Hələlik isə yerli istehsal keyfiyyət baxımından ərzaq məqsədli istifadə standartlarından geri qalır. Məhz bu səbəbdən ölkə ərzaq məqsədli buğda tələbinin ödənilməsində müəyyən qədər idxaldan asılı vəziyyətdədir. Məsələnin həlli üçün bu sahəyə diqqətin artırılması vacib sayılır. Digər tərəfdən keyfiyyətli buğdanın, belə demək olarsa, həmişə bazarı var. Məsələn, Dövlət Taxıl Fondu yerli istehsalçılardan yüksək keyfiyyətli ərzaq buğdasını yüksək qiymətlə satın alır. İndi yerli fermerlərin bu məsələyə diqqətinin artırılması olduqca önəmlidir. Hələlik isə bu sahədə müəyyən çatışmazlıqlar var. Məsələn, fermerlərimiz taxıl biçiləndən sonra əldə olunan buğdanı təmizləmir. Təmizlənməmiş buğdanı isə nə dəyirmanlar, nə də Dövlət Taxıl Fondu qəbul edir.

Xatırladaq ki, Dövlət Taxıl Fondu hər ilin payızında fermer təsərrüfatlarından ərzaq buğdası almaq üçün hər tona görə konkret qiymət müəyyənləşdirir. Yeganə şərt isə odur ki, qəbul ediləcək buğda Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə təsdiq edilmiş "Dövlət Taxıl Fondunun saxlanması və istifadəsi Qaydaları"ndakı keyfiyyət normalarına uyğun olmalıdır. Həmin keyfiyyət göstəricilərinin tələblərinə cavab verməyən və məhsulun keyfiyyət göstəriciləri barədə akkreditə olunmuş laboratoriyadan sertifikatı olmayan buğda məhsulu qəbul edilmir. Problem də məhz bu keyfiyyət göstəriciləri ilə bağlıdır. Təəssüf ki, bu gün ölkəmizdə yetişdirilən buğdanın heç də hamısı bu keyfiyyət parametrlərinə cavab vermir. Ona görə də, hər il taxıl qəbulu zamanı heç də bütün fermerlər fond üçün buğda verə bilmir. Taxıl Fondunun tədarük etdiyi taxıla qoyulan tələblərə uyğun taxılı Azərbaycan fermerlərinin heç də hamısı yetişdirə bilmir. Araşdırmalar göstərir ki, vegetasiya müddətində taxıl sahələrində mövcud problemlərə qarşı mübarizə səmərəli aparılmır. Bu sonradan özünü keyfiyyətdə göstərir. Fermerlərin, demək olar ki, çoxu taxılı qurudaraq onun nəmliyini müəyyən standarta çatdırmaqdan ötrü avadanlıqlara malik deyil.

Bu da taxılın nəmliyinin kifayət qədər yüksək olmasına səbəb olur. Digər bir göstərici də vegetasiya müddətində fermerlərin müəyyən aqrotexniki qaydalara tam şəkildə əməl etməməsidir. Bütün bunlar son nəticədə aşağı keyfiyyətdə məhsul istehsalına gətirib çıxarır. Məsələnin həlli üçün isə kompleks tədbirlər həyata keçirilməlidir. Çünki bu, ölkənin ərzaq təhlükəsizliyi baxımından da çox önəmlidir.