Manata görə avronun ucuzlaşması yeni fəsadlar törədə bilər

Tarix: 23.01.2016 / 01:52
Bölmə: İqtisadiyyat

Valyuta bazarında son vəziyyət göstərir ki, Azərbaycanda dollara tələb yüksək olaraq qalsa da, avroya, hələ ki, o qədər də maraq göstərilmir. Amma buna rəğmən, avronun kursu dolları əhəmiyyətli dərəcədə qabaqlayır. Bu vəziyyətin isə cari il ərzində dəyişməsi istinalıq təşkil etmir. Məsələ burasındadır ki, Avropa Mərkəzi Bankı avronun dollar qarşısında dəyər itirməsini istəyir. Avro dollar qarşısında dəyər itirsə, manata nisbətdə də ucuzlaşacaq.

Belə bir vaxtda Avropa Mərkəzi Bankının (AMB) sədri Mario Draqi avrozona iqtisadiyyatının artım sürətinin qənaətbəxş olduğunu, lakin bunun yetərli olmadığını bildirərək, mart ayında keçiriləcək növbəti iclasda monetar siyasətdə dəyişikliyə gedə biləcəklərini qeyd edib. O, neft qiymətlərindəki azalmanın istehlakçıların gəlirlərinə müsbət təsir etdiyini, buna baxmayaraq, deflyasiya təsirinin davam etdiyini vurğulayıb. Draqi bildirib ki, hazırkı monetar siyasət daxili tələbatı dəstəkləməyə davam edəcək. AMB sədrinin çıxışından sonra mart ayında yeni monetar genişlənmə proqramının başlayacağı ehtimalı investorların avro satışına başlamasına səbəb olub. Draqinin çıxışından əvvəl avronun məzənnəsi 1,09-da olduğu halda, artıq çıxış bitməmiş məzənnə 1,0795 dollara geriləyib və azalma 1% təşkil edib. Azalmanın hələ bir müddət davam etməsi proqnozlaşdırılır.

Avropa Mərkəzi Bankının monetar ekspansiyanı davam etdirmək qərarı bunu qaçılmaz edir. Xatırladaq ki, Avropa Mərkəzi Bankı ötən ilin yanvar ayında təsdiq etdiyi 1,1 trilyon avro həcmində maddi aktivlərin alınması proqramını cari ilin sentyabr ayına qədər və ondan sonrakı dövrdə də davam etdirmək barədə qərar qəbul edib. M.Draqinin sözlərinə görə, inflyasiyanın daha çox düşmək risqi var və inflyasiya qısamüddətli perspektivdə çox aşağı səviyyədə qalacaq. Avrozonada likvidliyin artması gözləntiləri isə avronun məzənnəsini aşağı salıb. ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) uçot dərəcələrini artırmağa başlaması ilə də dolların avro ilə müqayisədə daha da güclənəcəyi proqnozlaşdırılır.

Digər tərəfdən neftin hələ də qiymət baxımından dəyər itirməkdə davam etməsi dünyada ən çox işlənən valyutaların, o cümlədən avronun da kursuna öz təsirini göstərib. Neftin qiymətinin hələ bir qədər də enməsinin proqnozlaşdırılması fonunda maliyyə bazarlarında valyutaların kursunda dəyişikliklərin də davamlı olacağı qaçılmaz sayılır. Ekspertlər avro-dollar məzənnəsinin marta kimi bərabər olacağını istisna etmir.

Təbii ki, bütün bunlar manatı da avro qarşısında möhkəmləndirəcək. Amma məsələnin digər tərəfləri də mövcuddur. Artıq dəfələrlə qeyd olunduğu kimi, avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi Azərbaycanın saxlanılan dövlət rezervlərinin həcminə, eləcə də dəyərinə mənfi təsir göstərir. Digər tərəfdən onu da xatırladaq ki, dünyada dollardan sonra ikinci güclü valyuta avrodur. Dünya ehtiyatlarının 25 faizi məhz avro ilə saxlanır. Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarında da dollardan sonra avronun böyük payı var. Bu səbəbdən avronun kursu ölkəmiz üçün də həssas məsələdir. İlk növbədə ona görə ki, avronun ucuzlaşması avro ilə buraxılan istiqrazların faiz dərəcəsinə təsir göstərir. Baş verənlər həm də Azərbaycanın Avropa Birliyinə qeyri-neft sektorunun ixrac imkanlarını xeyli məhdudlaşdırır. Xatırladaq ki, Avropa Birliyi Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır. Ölkəmiz Avropa Birliyi ölkələrinə, o cümlədən qeyri-neft məhsulları və aqrar məhsullar da ixrac edir. Təbii ki, avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi Azərbaycan məhsullarının Avropa bazarında daha baha olmasına səbəb olur. Bu da Azərbaycan məhsullarının çıxış imkanlarını məhdudlaşdırır və ölkəmizin Avropada rəqabət imkanını azaldır. Üstəlik bu, Avropa şirkətlərinə imkan verir ki, Azərbaycan da daxil olmaqla, digər xarici bazarlara daha asan çıxsınlar. Çünki avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi Avrozonada istehsal olunan məhsulların dünya bazarında ucuzlaşmasına və bununla daha çox rəqabət aparmasına imkan yaradır. Başqa bir məqam ondan ibarətdir ki, ucuzlaşma Avropadan Azərbaycana gələn turistlərin ölkəmizdə daha az pul xərcləməsinə səbəb olur. Turistlərin böyük əksəriyyəti Avropa Birliyinə daxil olan ölkələrdən gəldiyi üçün ehtimal etmək olar ki, ödəniş vasitəsi kimi avrodan daha çox istifadə olunur. Belə olan halda, avronun ucuzlaşması sərfəli sayılmır. Digər tərəfdən isə avropalı turistlərə satılan mallar və təqdim edilən xidmətlərin qarşılığında ölkəyə daha az vəsait daxil olur.

Amma indiki vəziyyətdə əsas məqam odur ki, avronun ucuzlaşması Azərbaycan manatının məzənnəsinə təsirsiz ötüşməyəcək. Bu durumda manat avro qarşısında möhkəmlənsə də, dollar qarşısında yenidən dəyər itirə bilər. Belə vəziyyətdə avroya görə dolların bahalaşması isə sərfəli hal sayılmır.