Akif Nəsirli: “Bunun əsas səbəbi bazarın sağlam rəqabət prinsipləri ilə işləməməsidir”
Dünyada kərə yağı 44 faiz ucuzlaşıb, Azərbaycanda isə bunun tam əksinə, yağ 9 faiz bahalaşıb. Ötən ilin ilk 11 ayı ərzində Azərbaycana xarici ölkələrdən 132 milyon 311 min dollar dəyərində 18 min 288 ton kərə yağı idxal olunub.
Xaricdən gətirilən kərə yağının 1 kiloqramının gömrük dəyəri 7,2 dollar (12,3 manat) olub. Bununla belə, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə xaricdən gətirilən kərə yağının gömrük dəyərində heç bir dəyişiklik müşahidə olunmayıb.
Ötən ilin fevral ayının əvvəlində dünya bazarlarında 1 kiloqramı 7,2 dollar olan kərə yağı son bir ildə 44%-dən çox ucuzlaşıb və bu ilin fevral ayının ilk günlərində 4 dollara (6,8 manat) düşüb. Ancaq Azərbaycanda ötən ilin yanvarında supermarketlərdə orta satış qiyməti 22,6 manat olan kərə yağı son bir ildə 8,8 faiz bahalaşaraq dekabr ayında 24,6 manata yüksəlib.
Maraqlıdır, əgər Azərbaycan kərə yağını idxal edirsə, o zaman niyə dünya bazarında müşahidə edilən ucuzlaşma bizdə yoxdur?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli baki-xeber.com-a açıqlamasında bunun səbəbini inhisarçılıqla əlaqələndirdi: “Dünya bazarında kərə yağının qiyməti kəskin ucuzlaşsa da, Azərbaycanda bunun əksinin baş verməsinin əsas səbəbi bazarın sağlam rəqabət prinsipləri ilə işləməməsidir. Ölkədə idxal olunan məhsulların, o cümlədən, kərə yağının idxalı faktiki olaraq inhisarçılıq şəraitində həyata keçirilir. Az sayda iri idxalçı bazara nəzarət edir və onlar arasında gizli razılaşmalar qiymətlərin süni şəkildə yüksək saxlanmasına imkan yaradır. Belə şəraitdə dünya bazarındakı ucuzlaşma daxili bazara ötürülmür, çünki istehlakçı üçün alternativ seçim yoxdur. Normal bazar iqtisadiyyatında hökumət inhisarçılığa qarşı ciddi mübarizə aparmalı, rəqabəti təşviq etməlidir ki, qiymətlər tələb və təklif əsasında formalaşsın. Azərbaycanda isə hökumət həm bir çox sahələrdə özü inhisarçı mövqedə çıxış edir, həm də mövcud inhisarçıları pərdəarxası himayə edir. Bu da bazar mexanizmlərinin işləməsinə mane olur və vətəndaşın maraqları zərər görür. Nəticədə dünya bazarında qiymətlər artanda bu artım dərhal daxili bazara ötürülür, amma qiymətlər düşəndə eyni proses baş vermir. Çünki inhisarçılığın olduğu yerdə rəqabət yoxdur, rəqabət olmayanda isə qiymətlər iqtisadi amillərlə deyil, inhisarçıların diktəsi ilə müəyyən olunur. İnhisarçılar da qiymətlərin ucuzlaşmasında maraqlı deyillər. Çünki bu, onların mənfəətinin azalması deməkdir. Buna görə də problem dünya qiymətlərində yox, daxili bazarda inhisarçılığın mövcudluğundadır”.
Vidadi ORDAHALLI
