Dünya bazarında qızıl və gümüşün son sutkada ciddi dəyər itirməsi, eyni zamanda dolların möhkəmlənməsi qlobal maliyyə bazarlarında risklərin yenidən qiymətləndirildiyini göstərir. Bu cür proseslər adətən bir neçə əsas amilin eyni vaxtda təsir göstərməsi nəticəsində baş verir və qısamüddətli dalğalanma kimi başlasa da, müəyyən şərtlər daxilində davamlı xarakter ala bilər.
Əsas amillərdən biri ABŞ-da pul-kredit siyasəti ilə bağlı gözləntilərdir. Federal Ehtiyat Sisteminin faiz dərəcələrini yüksək səviyyədə saxlaya biləcəyi və ya gözləniləndən daha gec endirəcəyi ehtimalı dolları investorlar üçün daha cəlbedici edir. Faizlər yüksək qaldıqca dollarla ifadə olunan maliyyə alətləri gəlir baxımından üstün mövqe tutur, bu isə qızıl və gümüş kimi gəlir gətirməyən aktivlərə marağın azalmasına səbəb olur. Nəticədə qiymətli metallar ucuzlaşır, dollar isə möhkəmlənir.
Eyni zamanda qlobal iqtisadi qeyri-müəyyənliklərin nisbətən azalması və ya maliyyə bazarlarında risk iştahının artması da bu prosesə təsir göstərir. İnvestorlar resessiya və ya dərin böhran qorxusu zəiflədikdə təhlükəsiz liman hesab olunan qızıl və gümüşdən çıxaraq daha yüksək gəlir vəd edən aktivlərə yönəlirlər. Bu tendensiya da dolların mövqeyini gücləndirir, çünki qlobal ticarət və maliyyə əməliyyatlarının böyük hissəsi məhz dollar üzərindən həyata keçirilir.
Prosesin davam edib-etməməsi əsasən ABŞ iqtisadiyyatının əsas göstəricilərindən, inflyasiyanın dinamikasından və Federal Ehtiyat Sisteminin qarşıdakı dövrdə verəcəyi qərarlardan asılı olacaq. Əgər inflyasiya hədəf səviyyədən yuxarı qalmaqda davam edərsə və faiz endirimləri təxirə salınarsa, dolların güclü mövqeyini qoruması, qızıl və gümüşün isə təzyiq altında qalması ehtimalı yüksəkdir. Lakin qlobal siyasi risklərin artması və ya ABŞ iqtisadiyyatında gözlənilməz zəifləmə baş verərsə, vəziyyət qısa müddətdə əks istiqamətə dəyişə bilər.
Mövcud mənzərə Azərbaycan dövləti üçün də müəyyən üstünlüklər yaradır. Dolların möhkəmlənməsi ölkənin valyuta gəlirlərinin, xüsusən də enerji ixracından əldə olunan daxilolmaların real dəyərinin qorunmasına və büdcə sabitliyinin möhkəmlənməsinə müsbət təsir göstərir. Qızılın ucuzlaşması isə dövlətin qızıl ehtiyatlarının idarə olunması baxımından əlavə manevr imkanları yarada bilər. Ümumilikdə, qlobal bazarlarda formalaşan bu tendensiya qısa və orta müddətdə davam edərsə, Azərbaycan üçün makroiqtisadi sabitlik baxımından daha çox müsbət nəticələr vəd edən ssenari kimi qiymətləndirilə bilər.
Akif NƏSİRLİ
