Qaradağ rayonunun sosial-iqtisadi inkişafı: real vəziyyət və perspektivlər

Bakının Qaradağ rayonu paytaxtın cənub-şərqində, Xəzər dənizi sahili boyunca yüz kilometrədək sahədə uzanır. Bu, az qala, Bakı şəhərinin ərazisinin yarısı qədərdir. Qaradağ sözü gil və əhəng daşı yüksəkliklərinin yaratdığı ümumi qaramtıl mənzərə ilə bağlıdır. Böyük ehtiyatları olan neft-qaz, əhəng daşı və gil yataqlarının mövcudluğu ötən əsrin 20-30-cu illərindən Qaradağı perspektivli mədən-sənaye rayonuna çevirib.
Neft və qaz yataqlarının istismarı, daş karxanaları və sement istehsalı müəssisələrinin yaradılması, nəhəng qaz emalı və dərin dəniz özülləri zavodlarının, broyler fabriklərinin tikilməsi, quru, su və dəmir yolu daşımalarının artması Bakının mərkəzindən aralıda yerləşən və az məskunlaşan bu ərazidə Lökbatan, Ələt, Qobustan, Səngəçal, Puta, Xocasən, Korgöz, Güzdək, Umbakı, Sahil kimi qəsəbələrin yaranmasına səbəb olub. Bu sıraya sonrakı onilliklərdə Müşfiqabad və Ümid qəsəbələrinin də adları əlavə olundu. Şirvan zonasının qış yataqları rayon ərazisində mövsümi yurd yerləridir.
Xatırladaq ki, Qaradağ Bakının ayrıca rayonu kimi 1923-cü ildə yaradılıb, 1937-ci ilədək Mikoyanın, 1956-cı ilədək Molotovun, 1963-1966-cı illərdə Əzizbəyovun adını daşıyıb. 1957-1963-cü illərdə Qaradağ rayonu adlandırılıb, 1966-cı ildən bəri yenidən bu adla tanınır. Rayonun mərkəzi 1931-ci ildə salınmış neftçilər qəsəbəsi Lökbatandır. Ərazisi 1080 kvadratmetr, əhalisi 110 min nəfərə yaxındır.
Azərbaycanın cənub, mərkəz və qərb bölgələrindən Bakıya gələnlər, bir qayda olaraq, paytaxta Qaradağ rayonu ərazisindən daxil olaraq mərkəzi hissəyədək 1 saatadək yol keçirlər. Son illərədək müsafirlər yolboyu sıralanmış könül bulandıran mənzərələrin yanından tez ötüb keçməyə çalışsalar da, ekoloji cəhətdən korlanmış əraziləri, boz-bulanıq görkəmli binaları, gölməçə və qamışlıqları, köhnəlmiş sənaye obyektlərini gen-bol seyr etməli olurdular. Bərbad vəziyyətə düşmüş yolların özü də adamın səbrini tükəndirir, sanki, darıxdırıcı səhnələrin ömrünü bir az da uzadırdı.
Təxminən 1 əsr ərzində min illər boyu bakir qalmış, karvanların, köçəri maldarların ötüb keçdiyi bu yovşanlı-yulğunlu yerlər, qara-qonur təpəciklər sürətlə mazutlu mədənlərin, gecəqondu məhəllələrin, hisli-paslı fabrik-zavodların, çala-çuxur yolların altında qalmışdı. Yaxın keçmişin Qaradağının məhz belə qara libaslı, qara günləri olub.
Amma son illər Qaradağın qarlı-qadalı çətin günləri geridə qalıb. Və rayon yeni nəfəs alaraq al-əlvan rəngə boyanır. Yollar, kommunikasiyalar təzələndi, divarlar boyandı,
80 il əvvəl Lökbatanda fontan vuran 45 saylı neft quyusunun istismarı ilə bağlı salınmış qamış, taxta evlərin yerində indi Bakının mərkəzi küçələrini və parklarını xatırladan bir gözəllik qərarlaşıb. Qəsəbə başdan-başa yenidən qurulur, paytaxtın abad, yaraşıqlı peykinə çevrilir. Fəhlə qəsəbələri kimi salınmış digər yaşayış məntəqələri də inkişaf və yeniləşmənin müxtəlif çalarlarını əks etdirir.
Qaradağ rayonu bu gün, həqiqətən, sürətli və geniş quruculuq yolundadır. Bunu son illərin sosial-iqtisadi inkişaf göstəriciləri, statistik rəqəmlər də təsdiqləyir. "2011-2013-cü illərdə Bakı şəhərinin və onun qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı" rayonda uğurla həyata keçirildi. Qaradağın bugünkü yeniləşmə və yüksəliş yoluna çıxmasının təməlində hər şeydən əvvəl iqtisadi sahədə qazanılan nailiyyətlər, artan maddi imkanlar dayanır. Dövlət köməyindən, məqsədli investisiyalardan, özəl təşəbbüslərdən də bacarıqla istifadə olunur.
Ölkə başçısı İlham Əliyev öz çıxışında bildirib ki, Qaradağ rayonu sürətlə inkişaf edir. Və bu işlərin davamı üçün lazımi dəstəyin göstəriləcəyini bildirib: "Qaradağ rayonunun iqtisadi və sənaye inkişafı sürətli gedir. Qaradağ rayonu Azərbaycanın güclü sənaye mərkəzinə çevrilir. Burada yaradılan müəssisələr və tikilməkdə olan zavodlar rayonun iqtisadi gücünü artıracaq, yeni iş yerlərinin açılmasına gətirib çıxaracaq".
Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini Elnur Qurbanovun mətbuata açıqlamasına görə, ötən doqquz ayın yekunlarına əsasən, rayon üzrə sənaye məhsulunun ümumi həcmi 447,0 milyon manat, nəqliyyat sektorunda xidmətlərin həcmi 8,7 milyon manat olub: "Sosial-iqtisadi sahələrin inkişafı üçün bütün maliyyə mənbələri hesabına 403,7 milyon manat investisiyadan istifadə edilib. İstifadə olunmuş vəsaitin 312,3 milyon manatı tikinti-quraşdırma işlərinin yerinə yetirilməsinə sərf olunub. İqtisadiyyatın aparıcı sahəsini təşkil edən neft və qaz sənayesi müəssisələrində 430,0 min ton xam neft və 653,3 milyon kubmetr təbii qaz hasil olunub. Rayon üzrə 1,4 milyon ton sement, 97,2 min ton mişar daşı istehsal edilib. Hesabat dövründə rabitə xidmətlərinin həcmi 1,7 milyon manat təşkil edib. Pərakəndə əmtəə dövriyyəsi 1,4 milyard manat, əhaliyə göstərilən pullu xidmətlər isə 84,7 milyon manat olub. Ötən dövr ərzində rayonumuzda orta aylıq əməkhaqqı 765,0 manat olub. Rayonda əhalinin məşğulluq probleminin həlli üçün də əsaslı işlər görülüb. Əhalinin daimi iş yerləri ilə təmin olunması rayon rəhbərliyinin ən çox diqqət ayırdığı məsələlərdən biridir. Ötən 9 ayda əhalinin məşğulluğunun artırılması və ehtiyacı olan işsiz vətəndaşların ixtisasına uyğun işlə təmin edilməsi istiqamətlərində Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən bir sıra məqsədyönlü işlər görülüb. Rayon Məşğulluq Mərkəzi ilə birgə əhalinin məşğulluğunu təmin etmək məqsədilə mütəmadi olaraq qəsəbələrdə səyyar əmək yarmarkaları keçirilib. Bundan əlavə, "BP-Azərbaycan" Şirkətinin təşkilatçılığı ilə Səngəçal qəsəbəsində həyata keçiriləcək yeni layihələrlə bağlı "Azfen", "Tekfen" şirkətləri ilə birlikdə Sahil qəsəbəsində işə qəbulla əlaqədar mütəmadi tədbir keçirilir. Rayonda yeni istifadəyə verilən, o cümlədən, hazırda tikintisi davam edən müəssisələr eyni zamanda işsizlik probleminin həllində də mühüm rol oynayır. Belə ki, hazırda Ələt qəsəbəsində Beynəlxalq Dəniz Limanının inşası uğurla davam etdirilir. Puta qəsəbəsində Metanol zavodunun tikintisi başa çatıb və açılışa hazır vəziyyətdədir. Zavod nəinki respublikamızda, eləcə də Cənubi Qafqazda ən nəhəng özəl müəssisələrdən biri sayılır. Rayonun Səngəçal qəsəbəsi ərazisində Neft-Qaz Emalı və Neft-Kimya Kompleksinin salınması üçün 1875 hektar yer ayrılıb. Bu kompleksdə təqribən 2000 nəfər işlə təmin olunacaq. Bu ərazidə yeni yaşayış massivləri salınacaq, parklar, otellər, idman meydançaları, mədəni istirahət yerləri və digər yeni sosial obyektlər inşa ediləcək, əhalinin yaşayışı üçün yüksək səviyyəli müasir standartlara uyğun şərait yaradılacaq.
Əhalinin və sosial obyektlərin enerji daşıyıcıları və kommunal xidmətlərlə təminatının yaxşılaşdırılması istiqamətlərində də xeyli işlər görülüb. Əhalinin elektrik enerjisi, qaz və içməli su ilə fasiləsiz təminatı məqsədilə əlaqədar qurumlar və rayon rəhbərliyi tərəfindən müxtəlif işlər görülüb, artıq köhnəlmiş xətlər yenilənib, xidmət səviyyəsinin yüksəldilməsi diqqət mərkəzində saxlanıb.
Vətəndaşların rifahını xarakterizə edən keyfiyyət göstəriciləri əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşıb.
"2011-2013-cü illərdə Bakı şəhərinin və onun ətraf qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı" və "2011-2013-cü illərdə Bakı şəhərinin və onun ətraf qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı"nın Əlavə Tədbirlər Planı"na əsasən Qaradağ rayonunun Lökbatan, Sahil, Səngəçal, Ələt və Müşfiqabad qəsəbələrində ümumilikdə 8 körpələr evi-uşaq bağçası əsaslı təmir olunub. Puta və Ələt qəsəbələrində isə hər biri 120 yerlik olmaqla 2 yeni körpələr evi-uşaq bağçası tikilib. Hər bir məktəbəqədər təhsil ocağı çarpayılarla, müasir avadanlıqlarla, əlvan rəngli masa və oturacaqlarla, balacaların inkişafına və əylənməsinə kömək edən müxtəlif oyuncaqlarla təchiz olunub. Tərbiyə ocaqlarının yeməkxanası və qazanxanası da müasir tələblərə tam cavab verir. Bundan əlavə, daha 4 körpələr evi-uşaq bağçasında əsaslı təmir işləri davam etdirilir.
Bundan başqa, İ.Əliyevin 17 yanvar 2014-cü il tarixində imzaladığı "2014-2016-cı illərdə Bakı şəhərinin və onun qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı"nda da bu sahəyə xüsusi diqqət ayrılıb. Belə ki, Qaradağ rayonunda 4 körpələr evi-uşaq bağçalarının əsaslı təmiri, 1-nin isə sökülərək 80 yerlik yeni binanın tikintisi nəzərdə tutulub.
"2014-2016-cı illərdə Bakı şəhərinin və onun qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı"nda Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən 23 nömrəli Birləşmiş Şəhər Xəstəxanasının ərazisində uşaq poliklinikası üçün yeni binanın inşası nəzərdə tutulub. Bununla yanaşı, Qobustan qəsəbəsindəki 17 nömrəli Birləşmiş Şəhər Xəstəxanası və Lökbatan qəsəbəsindəki yeni müasir xəstəxana binalarının inşası başa çatdırılıb və tamamlama işləri aparılır.
Ölkə başçısının tapşırığına uyğun olaraq 2014-cü il fevral ayının 17-dən may ayının 1-nə kimi, respublikanın bütün bölgələrində olduğu kimi, Qaradağ rayonunda da 18 yaşından yuxarı əhalinin tibbi müayinədən keçirilməsi tədbirləri uğurla başa çatdırılıb.
Həmçinin, sakinlərin asudə vaxtının təşkili istiqamətində də xeyli işlər görülüb. Mədəni-maarif müəssisələri tərəfindən müxtəlif maraqlı tədbirlər həyata keçirilib. Musiqi məktəbləri və mədəniyyət işçilərinin, yaradıcı kollektivlərin iştirakı ilə Novruz bayramı, Gül bayramı və Milli Qurtuluş Günü ilə əlaqədar rayonda maraqlı tədbirlər təşkil olunub.
Müvafiq Dövlət Proqramına əsasən, 26 may 2014-cü il tarixində Müşfiqabad qəsəbəsində Mədəniyyət Evinin əsaslı təmirdən sonra təntənəli açılışı olub. Eyni zamanda, Lökbatan qəsəbəsindəki 9 nömrəli musiqi məktəbi üçün yeni binanın inşası başa çatdırılıb.
Dövlət Proqramı çərçivəsində Ələt, Puta və Səngəçal qəsəbələrində mini futbol meydançalarının və idman zallarının, Qobustan qəsəbəsində isə idman zalının tikintisi davam etdirilir, Sahil qəsəbəsində "Gənclər evi"nin tikintisi başa çatıb. Rayonun bir çox qəsəbələrində idmanın kütləviliyinin təmin olunması üçün "2014-2016-cı illərdə Bakı şəhərinin və onun qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı" çərçivəsində həyata keçiriləcək Tədbirlər Planında rayon ərazisində idman meydançalarının yaradılması və atıcılıq tirinin inşa olunması nəzərdə tutulub. Ötən ilin müvafiq dövrünə nisbətən daxil olan müraciətlərin sayı az olub".

Günel CƏLİLOVA
Yazı Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyəti və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun birgə keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçündür.