Aparılan son hesablamalar göstərir ki, 2020-ci ildə qlobal dövlət borcu 10 trilyon dollar və yaxud 14,7% artaraq 77,8 trilyon dollara çatıb. "Fitch" beynəlxalq reytinq agentliyinin məlumatına görə, hazırda qlobal dövlət borcu qlobal ümumi daxili məhsulun (ÜDM) dəyərinin 94%-ni təşkil edir.
Agentlik onu da bildirib ki, ötənilki artım 2012-2019-cu illərin ümumi artımı ilə eyni olub: "Müxtəlif ölkələr dövlət borcunu sürətlə artırıb və bu onların kredit reytinqinə mənfi təsir edib. Ötən il 33 ölkənin kredit reytinqi azaldılıb ki, bunun da 27-si inkişaf etməkdə olan ölkələrdir”. Dünya iqtisadiyyatında yaranan çətinliklər fonunda qlobal borcun daha da artacağı, bir çox dövlətlərin iqtisadiyyatında ciddi çətinliklər yaranacağı gözlənilir. Amma bu çətinliklərin minimal təsir göstərəcəyi ölkələrin də olması proqnozlaşdırılır və onlar sırasında yer alan ölkələrdən biri də Azərbaycandır. Beynəlxalq təşkilatların, müxtəlif iqtisadi qurumların proqnozlarından belə bəlli olur ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı qlobal problemlərə davam gətirəcək, eyni zamanda yeni artım mərhələsinə daxil olacaq. Bu artım əsas etibarı ilə qeyri-neft sektoru hesabına təmin ediləcək. "Fitch" beynəlxalq reytinq agentliyinin hesablamalarına görə, Azərbaycanda dinamik artım yaşanacaq əsas sahələrdən biri nəqliyyat sektoru, yükdaşımalar olacaq.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycan üzərindən daha böyük həcmdə yükdaşımaların həyata keçrilməsi proqnozlaşdırılır. Dünyanın böyük iqtisadiyyatına malik bir sıra ölkələri Azərbaycan vasitəsilə qarşılıqlı ticatət həcmini artırmağa hazırlaşır. Söhbət ilk növbədə Hindistan və Rusiyadan gedir. Məsələ burasındadır ki, Hindistanla Rusiya 2025-ci ilə qədər qarşılıqlı ticarət dövriyyəsini 11 milyard dollardan 30 milyard dollara yüksəltmək niyyətindədir. Özü də bu istiqamətdə artıq ilkin addımlar atılıb. Belə ki, 2020-ci ildə hər iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsində 2,2 milyard dollar artım müşahidə edilib. Bu fonda təsadüfi deyil ki, “Rusiya Dəmir Yolları Logistika” şirkəti ilə Hindistanın CONCOR (“Container Corporation of India Ltd”) şirkəti arasında yüklərin “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi vasitəsilə daşınması haqqında müqavilə imzalanıb. Ötən il imzalanan bu müqaviləyə əsasən, Hindistandan Rusiya və Avropaya, eləcə də əks istiqamətə ixrac ediləcək yüklər İran və Azərbaycan ərazisindən daşınacaq. Rusiya şirkətinin baş direktor müavini Serqey Pavlov bu xüsusda verdiyi açıqlamada bildirib ki, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi ilə yükdaşımalar yalnız Hindistan və Rusiya arasında deyil, eləcə də Hindistanla Avropa arasında həyata keçiriləcək. Rusiyaya çatdırılması nəzərdə tutulan yüklər Moskva və Sankt-Peterburq şəhərlərinə çatdırılacaq, Avropaya göndərilən yüklər isə tranzit olaraq dəmir yolu ilə Avropa ölkələrinə daşınacaq. Qeyd edildiyi kimi, həmin yüklər İrandan keçərək Azərbaycan ərazisinə daxil olaraq Rusiyaya daşınacaq. Yəni Azərbaycan ərazisi də tranzit kimi istifadə olunacaq. Belə ki, yüklər Hindistanın Mumbay limanından İranın Çabahar limanına çatdırılacaq. Buradan isə qatarla Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiya və Avropaya daşınacaq. Göründüyü kimi, Hindistanla Rusiya arasında yükdaşımaların həcminin artması, bunların İran və Azərbaycan ərazisindən daşınması ölkəmiz üçün əlavə gəlir deməkdir. Burada söhbət təkcə yüklərin dəmir yolu ilə daşınmasına görə tranzit gəlirinin əldə edilməsindən getmir. Yaxın gələcəkdə yükdaşıma firmalarının Bakıda nümayəndəlikləri və digər texniki xidmət sahələri yaradılacaq ki, bunlar da yeni və yüksək əməkhaqqı olan iş yerlərinin açılmasına səbəb olacaq. Beləliklə Bakı daha böyük beynəlxalq nəqliyyat qovşağına çevriləcək.
Burada digər bir mühüm məqama da toxunmaq lazım gəlir. Söhbət ondan gedir ki, Azərbaycan ordusunun həyata keçirdiyi əks-hücum əməliyyatı nəticəsində 30 ilə yaxındır Ermənistanın işğalı altında olan Cəbrayıl və Zəngilan rayonlarının azad edilməsi ilə Azərbaycan-İran dövlət sərhədi tam bərpa edilib. Bu, ölkələrimiz arasında iqtisadi əməkdaşlıq üçün yeni perspektivlər açıb. Belə ki, dövlət sərhədimizin bərpası Azərbaycan ərazisindən yükdaşımaların həyata keçirilməsi üçün daha əlverişli imkanlar açır. Bundan əlavə, illərdir ermənilər tərəfindən vəhşicəsinə dağıdılmış ərazilərimizin bərpası işinə də İran şirkətlərinin cəlb olunması mümkündür. Artıq İranın bir sıra şirkətləri Azərbaycanın işğaldan azad edilən rayonlarına sərmayə yatırmağa hazır olduqlarını bildirib. Belə vəziyyət iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin, eləcə də tranzit yükdaşımaların daha yüksək səviyyəyə keçməsinə çəraiat yaradır.
Ramil QULİYEV
