Avtomobil sığortası sığorta şirkətlərini çökdürür

Tarix: 19.11.2014 / 02:41
Bölmə: İqtisadiyyat

Sığorta bazarında son vəziyyətin təhlili burada hələ də qeyri-qənaətbəxş vəziyyətin hökm sürdüyünü göstərir. Xüsusən də avtomobillərlə bağlı vəziyyət sığorta bazarına, əvvəlki kimi, mənfi təsir göstərməkdə davam edir. Son məlumatlara görə, əslində, bu sığorta növünə bazarda fəaliyyət göstərən müvafiq şirkətlərin çəkdiyi xərc yenə artır. Hazırda avtomobillərin könüllü sığortasından yığılan haqların 75%-i ödəniş kimi geri qayıdır.

Digər tərəfdən, belə sığorta üzrə yığımların azalması da vəziyyəti çətinləşdirir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, cari ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycanda avtomobillərin könüllü (kasko) sığortasının azalması davam edib. Azərbaycan Sığortaçılar Assosiasiyası bildirir ki, ilk 10 ayda kasko sığorta üzrə yığımlar cəmi 31,6 milyon manat təşkil edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 33% azdır.

Qeyd edək ki, avtomobil sığortasının azalmasının əsas səbəbi ölkəyə avtomobil idxalının azalması və avtomobil kreditlərinin məhdudlaşdırılmasıdır. Nəticədə Azərbaycanda avtomobillərin satışı və sığortası azalıb.

Azərbaycan Sığortaçılar Assosiasiyasının sədri Orxan Bayramov da bu sahədə vəziyyətin qənaətbəxş olmadığını bildirir: "Bazarda 100 manat toplana bilərdisə, artıq bunun 60-70 manatı toplanıb. Eyni zamanda, getdikcə icbari sığortada, xüsusilə avtomobil sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası üzrə zərərlilik sürətlə artır. Bu sığorta növü şirkətlərə möhkəm baş ağrısı verir. Əvvəllər İcbari Sığorta Bürosuna üzv olmaq üçün dava gedirdi, indi isə səs-səmir yoxdur. Şirkətlər görür ki, getdikcə zərərlilik artır. Bu normal haldır. Dünyanın hansı ölkəsinə baxsanız görəcəksiniz ki, icbari sığortanın tətbiqinə başlandığı ilk illərdə şirkətlər qaz vurub qazan doldurur. Sonrakı illərdə isə icbari sığorta baş ağrısına çevrilir. Sığorta şirkətinin icbari sığortada bir avtomobildən götürdüyü orta məbləğ təxminən 115 manatdır. 3 ilə bir avtomobildən təxminən 350 manat pul toplanır. 3 ildə bir avtomobilin vurulmaması ehtimalı nə qədərdir?! Bu ehtimal böyükdür. Deməli, bu icbari sığorta zərərlidir. Şirkətlər çalışmalıdır ki, icbari sığortanın üzərində maksimum könüllü sığortanı satsınlar. Artıq onlar buna məcburdur"- o deyib.

Daha bir maraqlı məqam odur ki, bazarın artım tempi ödənişlərin artımından 6 dəfə azdır. Təbii ki, hadisələrin bu səpkidə inikşafında sığortaya inamın azalması da az rol oynamır. Məhz belə bir vaxtda sığortaya inamın artırılması üçün avtomobil sığortasında ödənişin alınmasında müştəriyə seçim hüququnun verilməsi təklif olunur. Orxan Bayramov bu xüsusda bildirir ki, sığorta şirkətinin müştərisinin zərər görən avtomobilini təmir etdirməsi bir çox hallarda narazılıq yaradır. Bu məsələdə müştərilərə seçim hüququnun verilməsinə ehtiyac var. Müştəri dəyən zərərin əvəzini sığorta şirkətindən nağd pul şəklində də ala bilməlidir: "Təklifə əsasən, ödənişin alınması formasını müştəri özü seçir. Avtomobili sığorta şirkətinin servis mərkəzində və ya şirkətdən pulu alıb istədiyi yerdə təmir etdirəcəyinə müştəri özü qərar verə bilməlidir. Hələlik, bu məsələ ilkin müzakirə mərhələsindədir". Əksər ekspertlər hesab edir ki, bu təklif keçərli olarsa, sürücülər tərəfindən sığortaya maraq artar. Qeyd edək ki, "Sığorta haqqında" Qanuna görə, ödənişin formasını sığorta şirkəti seçir. Bu zaman ya avtomobil təmir etdirilib müştəriyə qaytarılır, ya da dəyən ziyanın əvəzi nağd şəkildə ödənir. Təcrübə göstərir ki, sığorta şirkətləri daha çox avtomobilin əməkdaşlıq etdikləri servis mərkəzlərində təmir etdirilməsini seçir. Belə vəziyyət isə sürücüləri narazı salır. Bütün bunlar avtomobil sığortasının inkişafını da ciddi əngəlləyir. Sığorta şirkətləri isə avtomobillərin sığortasına əvvəlki kimi meyl göstərmir. Səbəb də odur ki, hazırda avtomobil sığortası üzrə yığımlar azalır, ödənişlər isə kəskin artır. Belə vəziyyət sığorta şirkətlərini yeni məhsullar istehsal etməyə məcbur edir. Bu hal avtomobil sığortasını artıq arxa plana atır.

Lakin ən əsası, avtomobil kreditləri ilə bağlı şərtlərin sərtləşdirilməsi bu vəziyyəti yaradıb. Xatırladaq ki, Mərkəzi Bank ölkənin kommersiya banklarına iş yerindən arayış təqdim etmədən vətəndaşlara nağd pul krediti verilməsini, eləcə də kredit xəttinin açılmasını qadağan edib. Çünki son illər salonlardan kreditlə götürülən avtomobillərə görə ödənişlərdə ciddi problemlər yaranıb. Buna görə də Mərkəzi Bank avtomobillərin əsasən nağd şəkildə satılmasını və yaxud lizinq yolu ilə əldə edilməsini stimullaşdırmaq qərarına gəlib. Buna qədər isə verilən istehlak kreditlərinin yarıdan çoxu məhz avtomobillərin alınması ilə bağlı olub. Bank avtomobilin adətən 85 faizinə kredit verirdi. Lakin sonradan yaranan vəziyyət bu sahə üzrə problemli kreditlərin miqdarının durmadan artdığını göstərdi. Elə bu səbəbdən də avtokerditlərin verilməsi qaydası sərtləşdirildi. İndiki halda avtomobillərin kreditlə satış qaydalarının sərtləşdirilməsi maşın satışını aşağı salıb, lakin bu istiqamətdə problemli kreditlərin də miqdarını azaldıb. Bu hal isə sığorta şirkətlərinin də gəlirlərini azaldıb.