İstehlak kreditləri ilə bağlı qadağaların sayı artır

Tarix: 17.11.2014 / 02:31
Bölmə: İqtisadiyyat

Bu gün maliyyə sektorunda hökumətin diqqət yetirdiyi əsas məsələlərdən biri də istehlak kreditlərinin həcminin azalmasına nail olmaqdır. Lakin ilin əvvəlindən görülən bütün tədbirlərə baxmayaraq, ölkədə istehlak kreditlərinin həcmi artmaqda davam edir. Qeyd edək ki, cari ilin aprelində istehlak kreditinin həcmi 6 milyard 611 milyon manata çatıb. Sentyabrın 1-ə olan məlumata görə isə, ölkədə istehlak kreditlərinin məbləği 7 milyard 102,9 milyon manat olub.

Yəni 5 ayda bu kreditin həcmi təxminən 500 milyon manat artıb. Hazırda istehlak kreditləri ölkə üzrə kredit portfelinin 41%-ni təşkil edir. Bu isə o deməkdir ki, Mərkəzi Bankın bu kreditlərin məhdudlaşdırılması ilə bağlı addımları istənilən nəticəni verməyib. Görünür, elə bu səbəbdəndir ki, Mərkəzi Bank istehlak kreditləri ilə bağlı şərtləri daha da sərtləşdirir. Belə ki, Mərkəzi Bank kommersiya banklarında istehlak kreditlərinin artım dinamikasını bir qədər də aşağı salmağı nəzərdə tutur. Mərkəzi Bankın baş direktoru Rəşad Orucov bununla bağlı bildirib: "Bildiyimiz kimi, Mərkəzi Bank bu ilin əvvəlindən istehlak kreditləşməsi ilə bağlı müəyyən tənzimləyici addımlar atıb. Nəticə də bundan ibarətdir ki, artıq istehlak kreditlərinin artım dinamikası iki dəfə aşağı düşüb. İpoteka kreditlərini istisna etsək, istehlak kreditləri ilin əvvəlindən təxminən 10% artıb. Yəqin ki, biz ilin sonuna qədər əlavə tənzimləyici addımlar atacağıq. Biz bu addımların banklarda istehlak kreditləşməsinin dinamikasına bir qədər də azaldıcı təsir göstərəcəyini gözləyirik". Rəşad Orucov qeyd edib ki, əsas tədbirlərdən biri insanların gəlirlərinin borc yükünə uyğun olması tələbinin tətbiq edilməsi olacaq. Bu tələbdən sonra hər bir şəxs sənədlə təsdiq olunacaq cəmi gəlirinin maksimum yarısı qədər bankdan borc götürə biləcək: "Yəni insanların gəlirləri onların borc yükünə uyğun olmalıdır. Gəlirlər imkan verməlidir ki, insanlar öz borclarını komfortlu şəkildə ödəsinlər. Əsas tələb bu istiqamətdədir. Hər bir şəxs kredit götürərkən onun aylıq gəlirlərinə və hər ay borcların ödənilməsinə nə qədər yönəldə biləcəyinə baxılacaq. Məsələn, vətəndaşlar aylıq gəlirinin 50%-dək hissəsini bütün borclarının ödənilməsinə yönəldə biləcək. Mərkəzi Bankda hazırda müxtəlif variantlara baxılır. Ən normal göstərici 40-50 faizdir".

Bundan əlavə, o da məlumdur ki, Mərkəzi Bank əhalinin kütləvi borclanmasının qarşısını almaq, həm də hüquqlarını daha yaxşı qorumaq üçün banklar qarşısında yeni tələb qoyub. Bu tələb müştərinin aldığı krediti, digər məhsullarda olduğu kimi, 14 gün ərzində geri qaytarmaq hüququndan istifadə etməsidir. Yəni müştəri kredit götürdükdən bir müddət sonra ona ehtiyac olmadığını hiss edirsə, geri qaytara bilər. Xatırladaq ki, Mərkəzi Bank müştərilərin krediti geri qaytarmaq hüququnun bərpasını tələb edən metodoloji sənədi ilin sonuna qədər banklara göndərəcək. O da qeyd olunur ki, bununla həm istehlakçıların hüquqlarını qorumaq, həm də əhalinin kütləvi borclanmasının qarşısını almaq hədəflənir. Hazırda ölkədəki bankların çoxu müştəri ilə münasibətləri özləri istədiyi kimi tənzimləyir. Mərkəzi Bank isə bu cür sənədlərlə onları qaydalara tabe etməyə çalışır.

Daha əvvəl qəbul olunmuş qərara əsasən isə, kommersiya banklarının girovsuz kreditlərdə müştərinin rəsmi gəlirini təsdiq edən sənədi olmadan kredit verməsi mümkün deyil. Bank kartı ilə məvacib alanlar bankdan son 6 ayda çıxardığı əməkhaqlarının hesabatını təqdim etməlidir. Bütün bunlarda əsas məqsəd isə artan istehlak kreditlərinin qarşısını almaqdır. Digər bir tədbir ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda fiziki şəxslər üçün nəzərdə tutulan kreditlərin reklamı qadağan edilib. Bununla bağlı banklara şifahi göstəriş verilib. Söhbət riteyl bank məhsullarından, yəni fiziki şəxslər üçün nəzərdə tutulan istehlak və digər kreditlərin televiziyada, qəzet-jurnallarda və internetdə yayılan reklamından gedir. Bu göstərişdən sonra reklamların dəyişdirilməsinə başlanıb, yəni istehlak kreditlərinin reklamı biznes kreditlərinin reklamları ilə əvəz edilib. Bank nümayəndələrinin sözlərinə görə, artıq bu reklamların əvəzinə digər bank məhsullarının reklamları, ya da sadəcə imic reklamları yayımlanacaq. Beləliklə, hökumət il ərzində istehlak kreditlərinin azaldılması üçün çoxsaylı addımlar atıb və bunları davam etdirir. Qeyd edək ki, Azərbaycanda istehlak kreditlərinin kəskin artması və ölkə əhalisinin əksəriyyətinin belə kreditlərlə yüklənməsi hökuməti artıq xeyli müddətdir narahat edir. Bu ilin əvvəlində Azərbaycan Mərkəzi Bankının tələbi ilə istehlak kreditlərinin verilməsi qaydaları sərtləşdirilsə də, istehlak kreditlərinin artımını dayandırmaq mümkün olmayıb. İstehlak kreditlərinin çoxalması ilə problemli kreditlərin miqdarı da çoxalır və artıq 1 milyard manata çatıb. Burada istehlak kreditlərinin xüsusi çəkisi var. Qeyd edək ki, ölkədə banklar gəlirlərinin əsas hissəsini istehlak kreditlərindən götürdüyündən, istehlak kreditləri məhdudlaşdırıldıqdan sonra kommersiya bankları məntiqlə kreditləşdirmə zamanı daha çox istehsal və ticarətdən kənar xidmət sahələrindən gəlir götürməyə start verməli idi.

Bu da iqtisadiyyatın maliyyələşdirilməsinin daha da artacağına gətirib çıxarmalı idi. Amma real vəziyyət tamam fərqli mənzərəni meydana çıxarır. Elə bu da bir daha istehlak kreditlərinin məhdudlaşdırılması siyasətinin yeganə çıxış yolu olmadığını göstərməkdədir. Bu, həmçinin onu göstərir ki, ölkədə iqtisadiyyatın real sektorunda kreditə tələbat da qeyri-qənaətbəxş səviyyədədir. Bu da hökumətin ciddi narahatlığına yol açan məqamlar sırasındadır.