Səhmdar Cəmiyyətlərdə kiçik və böyük səhmdarların barışmaz mübarizəsi...

Tarix: 13.11.2014 / 08:00
Bölmə: İqtisadiyyat

Uzun müddətdir həllini tapa bilməyən problemlərdən biri də səhmdar cəmiyyətlərdə kiçik səhmdarların hüquqlarının pozulması, onlara əksər hallarda dividend ödənilməməsidir. Halbuki, qanunvericiliyə əsasən, səhm sahibləri əmlakdan əldə edilən vəsaiti dividendlər şəklində həm də kiçik səhmdarlara verməlidir. Lakin bu gün əksər kiçik səhmdarların böyük probleminə çevrilən məsələ şirkətlərdə əsas səhmdarların digərlərinin hüquqlarını pozmasıdır.
Elə bu da ciddi narazılıq predmeti olaraq qalır. Həmçinin, belə vəziyyət ölkədə qiymətli kağızlar bazarının inkişafını əngəlləyir. Son vəziyyətin təhlili bu sahədə hələ də problemlərin qaldığını üzə çıxarır.
Belə ki, cari ilin yanvar-oktyabr aylarında Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsinə (QKDK) səhmdarların hüquqlarının pozulması ilə bağlı 280 şikayət daxil olub. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 8% çoxdur. Haqqında şikayət olunan səhmdar cəmiyyətlərin sayı da 8% artaraq 465-ə çatıb. QKDK daxil olan şikayətləri araşdırandan sonra səhmdar cəmiyyətləri, ümumi məbləği 424 min manat olmaqla, 347 dəfə cərimələyib. Xatırladaq ki, ötən il bu məbləğ 141 min manat idi, başqa sözlə, cərimələrin məbləğində 3 dəfə artım olub. Bundan başqa, yanvar-oktyabr ayları ərzində QKDK səhmdar cəmiyyətlərə 84 məcburi tələb göndərib.
Araşdırmalardan o da bəlli olur ki, şikayət halları daha çox səhmdarların ümumi yığıncağının keçirilməməsi və yaxud iclasa kiçik səhmdarların çağırılmaması barədə olub. İclasın protokolunun, nizamnaməsinin kiçik səhmdarlara təqdim olunmaması onları narazı salan əsas məqamdır. Bundan başqa, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, səhmdarlar onlara dividend ödənilməməsindən də narazı qalırlar. Amma bəzən bu səpkili şikayətlərin haqsız olduğu da üzə çıxır. Buna rəğmən, real vəziyyət onu göstərir ki, kiçik səhmdarlar onlara dividend ödənilməməsindən hələ də narazılıq ifadə edir.
Ekspertlər isə, vəziyyətdən çıxış yolu kimi, səhmdar cəmiyyətlərdə payçı kimi iştirak edən səhmdarların hüquqlarının qorunması və müdafiə olunması ilə bağlı qanunvericilik bazasının sərtləşdirilməsini vacib sayır. Xatırladaq ki, səhmdarların fəaliyyəti İqtisadiyyat və Sənaye Nazirliyi tərəfindən 2011-ci ildə qəbul olunmuş Azərbaycan korporativ idarəetmə standartları haqqında sənədlə tənzimlənir. Lakin qeyd olunan sənəd hələlik könüllü xarakter daşıyır. Hesab olunur ki, burada könüllülük prinsipi aradan qaldırılmalı və daha sərt addımlar atılmalıdır. Dividendlə bağlı problemlərin yaranmasının isə bir sıra digər səbəbləri də var. Belə ki, səhmdar cəmiyyətlər mojaritar və minoritar cəmiyyətlər olmaqla iki yerə ayrılır. Mojaritar səhmdarlar üstün faizlə daha çox paya sahib olanlardır. Minoritar səhmdarlar isə kiçik faizlə, bəzən hətta 0.1 faizlə pay ala bilirlər. Lakin onlar çox vaxt hüquqlarını bilmədikələrindən, dividend də qazana bilmirlər.
Bəzi hallarda böyük səhmdarlar özlərini zərərlə işləmiş kimi göstərir. Bu da dividend məsələsində problem yaradır. Kiçik səhmdarların pul ala bilməməsinin digər səbəbi isə ondan ibarətdir ki, dividendlərin paylanması səhmdarların ümumi yığıncaqlarında qərara alınır. Yığıncaqda müəyyən olunur ki, əldə olunmuş mənfəət yeni bir investisiyayamı yönəldilsin, yoxsa mənfəət şəklində, dividend halında səhmdarlar arasında bölünsün. Belə olan halda isə daha çox səhmə, uyğun olaraq da, daha çox söz haqqına malik olan mojaritar səhmdarlar əldə olunmuş mənfəətin investisiyaya yönəldilməsinə səs verir. Beləliklə, kiçik səhmdarlar o vəsaitdən pay ala bilmir. Bu da narazılıqlara səbəb olur. Yaranmış vəziyyət qiymətli kağızlar bazarının inkişafına da maneələr yaradır. Proseslər göstərir ki, hazırkı durumda qiymətli kağızlar bazarının zəif inkişafı və əhalinin bu istiqamətdə maarifləndirilməməsi, təcrübəsizlik nəticəsində ölkəmizdə səhmlərin alqı-satqısı, istiqrazların alışı sahəsində ciddi problemlər var. Ekspertlərə görə, ümumiyyətlə, bu istiqamətdə yeniliyə başlamağın artıq vaxtı çatıb.
Ölkəmizdə hazırda hətta dünya miqyasında fəaliyyət göstərməyə qadir şirkətlər var. Hesab olunur ki, bu şirkətlər öz strategiyalarını dəyişməli və maliyyə mənbələrinin idarə olunması, diversifikasiyasında istiqrazların satışı, səhmlərin yerləşdirilməsi kimi istiqamətlərdə addımlar atmalıdır. Lakin ən əsası, məsələ qanunvericiliklə tam şəkildə tənzimlənməlidir. Əks halda kiçik səhmdarların problemi davam edəcək.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 30.10.2026 / 18:36

Azərbaycan illərdi Transxəzər qaz kəmərindən danışır - Aşqabad indi hərəkətə keçir...

Tarix: 30.10.2026 / 17:04

Azərbaycanda əhali dollarını satır

Tarix: 30.10.2026 / 12:14

Azərbaycanla Gürcüstan arasında yeni sərhəd-keçid məntəqəsi yaradılır...

Tarix: 29.10.2026 / 13:45

"Sahibkar olmayan şəxsin kartına hər gün 5 dəfə pul daxil olması normal deyil" - Mərkəzi Bankın sədri

Tarix: 29.10.2026 / 13:07

“Bank Melli İran” Azərbaycandan gedir? - Mərkəzi Bankdan açıqlama...

Tarix: 29.10.2026 / 11:49

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89,4 milyard dollara çatdı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:43

Mərkəzi Bank illik inflyasiya ilə bağlı proqnozunu açıqladı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

Tarix: 28.10.2026 / 12:23

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları xarici dövlət borcunu 20 dəfə üstələdi...

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 29.10.2026 / 17:35

Məhkəmə hakimlərinin yeni "Etik Qaydaları"nda bir vacib məqam unuduldu...

Tarix: 29.10.2026 / 17:05

Ramiz Mehdiyevin təltiflərdən məhrum edilməsinin hüquqi mexanizmləri var...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...