Azərbaycanın əlverişli geostrateji mövqedə yerləşməsi fonunda ölkəmiz üzərindən daşınan yüklərin həcmində ildən-ilə dinamik artım qeydə alınır. Bu xüsusda son dövrlərdə İranın Azərbaycana marağının əhəmiyyətli dərəcədə artımı müşahidə olunur.
Hadisələrin inkişaf axarı göstərir ki, ümumiyyətlə, İran üçün yükdaşımalarda Azərbaycan ön plana çıxır. Burada Tehran onu da nəzərə alır ki, Azərbaycan təkcə Rusiya yox, həm də Çindən Avropaya və əks istiqamətdə yüklərin daşınmasında əhəmiyyətli rol oynayır. Bu səbəbdən Azərbaycanın nəqliyyat-tranzit imkanlarından İran da maksimal dərəcədə istifadə etməyə çalışır. Real vəziyyət göstərir ki, təkcə Rusiya yox, Avrasiya İqtisadi Birliyinə (AİB) üzv olan bir sıra digər ölkələrlə də İran iqtisadi-ticarət əməkdaşlığını məhz Azərbaycan üzərindən qurur.
Son hesablamalar göstərir ki, İranla Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzv dövlətlər arasında ticarət dövriyyəsi artaraq 2,11 milyard dollara çatıb. İranın Baş Gömrük İdarəsinin rəhbəri Ruhulla Lətifi qeyd edib ki, 2019-cu ilin oktyabrında İranla AİB arasında ticarət sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş imzalandıqdan sonra tərəflər arasındakı ticarət dövriyyəsində artım müşahidə edilir. Qeyd edək ki, İran AİB-ə daxil olan Rusiya və Belarusla ticarət əlaqələrini Azərbaycan üzərindən həyata keçirir. Qurumun iqtisadi baxımdan fəal dövlətləri hesab edilən Rusiya və Belarus İranla geniş iqtisadi əlaqələrə malikdir və bu əlaqələri daha da genişləndirmək niyyətindədir.
Hazırda İran Rusiya və Belarusdan tikinti materialları, ağac, taxta, taxıl, kənd təsərrüfatı texnikası və digər ərzaq və qeyri-ərzaq məhsulları idxal edir. İxraca gəldikdə isə, İran ilboyu sitrus meyvə, xalça və neft məhsulları göndərir. Bütün bu əməliyyatlar Astara(Azərbaycan)-Astara(İran) dəmir yolu vasitəsilə reallaşdırılır. Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin əsas tərkib hissəsi olan Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xətti tam olaraq istifadəyə verildikdən sonra İranın adıçəkilən dövlətlərlə ticarət dövriyyəsi 2 dəfədən çox artacaq ki, bu da Azərbaycanın tranzit gəlirlərinin də artımına səbəb olacaq.
Hələlik Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolunun Qəzvin-Rəşt hissəsi istismara buraxılıb. Rəşt-Astara hissəsində inşaat işləri davam edir. Xatırladaq ki, ölkəmiz “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin formalaşması prosesinə qoşulduqdan sonra İranla dəmir yolları sisteminin birləşdirilməsi istiqamətində mühüm addım atılıb. İlk növbədə Astara(Azərbaycan)-Astara(İran) şəhərləri arasında 8,5 kilometrlik dəmir yolu xətti çəkilib və iki ölkənin dəmir yolları birləşib. Rusiya və Belarusla Azərbaycanın hələ SSRİ dövründən dəmir yolu əlaqəsi mövcud idi. Indi bunlar fonunda həmin ölkələr üçün ticarəti Azərbaycan üzərindən həyata keçirmək daha sərfəlidir. İranın Ticarətin Təşviqi Təşkilatının sədri Həmid Zərbudi bildirib ki, ölkəsi ilə AİB arasında 862 növ məhsul idxal və ixrac olunur. Yaxın gələcəkdə idxal-ixrac məhsulların çeşidi və həcmi daha da artacaq. Burada onu da qeyd edək ki, AİB-ə daxil olan Rusiya və Belarus ticarət əlaqələrini yalnız İranla məhdudlaşdırmayacaq. “Şimal-Cənub” bu dövlətlərə Körfəz ölkələri ilə yanaşı, həm də Cənub-Şərqi Asiya ölkələri və Hindistanla ticarət və iqtisadi əlaqələri qurmaq, genişləndirmək imkanı verir. Bütün bunlar qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycanın ticarət və tranzit gəlirlərinin artımına da əsaslı surətdə təsir edən faktorlardan sayılır.
Ramil QULİYEV
