Qazaxıstan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev etnososial gərginlik mənbələrinin əmələ gəlməməsi məqsədilə qapalı etnik rayon və məhəllələrin yaranmasının qarşısının alımasına dair göstəriş verdiyini bildirib. O, bu barədə məlumatı Qazaxıstan Xalq Assambleyasında etdiyi çıxışında verib.
Onun sözlərinə görə, etnososial qrupların tam inteqrasiya olunmasına mane olan regional fərqlərə, mədəniyyət və digər faktorlara xüsusi diqqət verilməlidir: “Son münaqişələr əsasən kənd yerlərində baş verib. Buna görə də ucqar kəndlərin sakinləri arasında fəal maarifçilik işinin aparılması vacibdir. Söhbət ilk növbədə etnosların kompakt yaşadıqları ərazilərdən gedir”.
Tokayev deyib ki, adamlarla dövlətin millətlərarası geosiyasəti barədə söhbətlər etmək, dostluq və həmrəyliyin saysız nümunələrini göstərmək lazımdır. Bununla yanaşı, prezident qeyd edib ki, birlik və razılığın pozulmasına yönəlik istənilən təxribatın qarşısı ciddi şəkildə alınmalıdır. Onun sözlərinə görə, ictimai məkanda müxtəlif xarakterli saxtalaşdırma və feyklərin, destruktiv yazıların sayı artıb və əksər hallarda bunların müəlliflərinin Qazaxıstana heç bir bağlılığı yoxdur. Tokayev vurğulayıb ki, əsasən xaricdən işləyən belə adamlar Qazaxıstan cəmiyyətində inamsızlıq, etimadsızlıq və ixtilaf toxumları səpməyə, dövlət təhlükəsizliyinə hədə yaratmağa çalışırlar. Dövlət başçısının sözlərinə görə, belə şəraitdə kriminal və ya məişət zəminində baş verən istənilən insidenti millətlərarası müstəviyə qaldırmaq mümkündür. Tokayev çıxışında ölkədə qazax dilinin tədrisi məsələsinə də toxunub. O deyib ki, qazax dilini bilməyənlərə qarşı bu zəmində ayrıseçkiçiliyə yol verilməsi qəbulolunmazdır. Onun fikrincə, bununla yanaşı, qazax dilinin öyrənilməsi gündəlik norma sayılmalıdır. Tokayevin dediyinə görə, qazax dilini bilmək hər bir insan üçün vətənpərvərliyin göstəricilərindən biridir. Qazaxıstan prezidentinin çıxışında ayrı-ayrı etnos və dillərin konkret adları çəkilməyib. Lakin Qazaxıstanın hazırkı etnik tərkibi narahatlığın əsasən etnik ruslarla bağlı olduğunu göstərir. Son statistikaya görə, ruslar Qazaxıstanın 19.4 milyonluq əhalisinin 15-16 faizini təşkil edir. Bütün başqa millətlər, məsələn, özbəklərin və tatarların sayı 2 faizdən artıq deyil. Kompakt yaşama məsələsinə gəldikdə də, rus əhali əsasən ölkənin şimal vilayətlərində - Uralsk və Petropavlovskda, keçmiş və indiki paytaxt Almatı və Astanada yaşayır. Rusiya mediasında isə, hətta dövlət televiziyasında zaman-zaman şimal vilayətlərinin Qazaxıstana aid olub-olmaması sual edilir. Qazaxıstan belə hallarla bağlı rəsmi Moskvaya narazılığını bildirib. Ukraynadakı müharibəyə görə ölkəyə Rusiya vətəndaşlarının kütləvi axını bu narahatlığı daha da artırıb. Xatırladaq ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin 2022-ci ilin sentyabrında qismən səfərbərlik elan edəndən bəri Qazaxıstana ümumilikdə 900 minədək Rusiya vətəndaşı gəlib. Bunların əksəriyyəti hərbi mükəlləfiyyət yaşında olan gənclərdir. Bunların böyük bir qismi sonradan üçüncü ölkələrə səfər edib. Rusiya vətəndaşlarından 36 mininə müvəqqəti məskunlaşmaq hüququ verilib. Bundan başqa, Qazaxıstanda daimi yaşamaq hüququ üçün 3578 ərizə verilib. Hazırda Qazaxıstanda 300 minədək Rusiya vətəndaşı var. Bu da qeyd olunur ki, 2023-cü ildə Rusiyada hər hansı yeni səfərbərliyin elan olunması Qazaxıstana daha bir miqrasiya dalğası yarada bilər. Bunun qarşısının alınması üçün Qazaxıstan hərbi xidmət yaşında olan rusiyalıların Rusiyaya deportasiya ediləcəyini bildirib. Buna baxmayaraq, Qazaxıstandan Rusiyaya qayıdanların sayı çox azdır.
Digər tərəfdən, Rusiyada bəzi siyasilərin Qazaxıstana ərazi iddiaları da heç kimə sirr deyil. Rusiya və Qazaxıstan arasında hələ də ziddiyyət mənbəyi olaraq qalan hallardan biri bir neçə ay əvvəl səfir Aleksey Borodavkinin “rusofob radikal millətçilik” fikirləri ilə bağlı açıqlamalarıdır. Qazaxıstan ictimaiyyəti Rusiya səfiri Aleksey Borodavkinin ölkədə guya “rusofob radikal millətçilik” olduğu sözlərindən hələ də hiddətlidir. Xatırladaq ki, Rusiya KİV-nə açıqlamasında Borodavkin Qazaxıstanda millətçilik meyllərinin getdikcə daha çox görünməyə başladığını iddia edib: “Təəssüf ki, mən radikal milliyyətçilik meyllərindən narahatlığımı bildirməliyəm. Qazaxıstanda millətçilik meylləri getdikcə daha açıq görünür”. Borodavkin əlavə edib ki, Qazaxıstan hakimiyyətinə “ekstremistlər” və “millətçilər”lə mübarizədə yardım lazımdırsa, Rusiya bunu təmin edə bilər. Qazaxıstanlı fəal Arman Şurayev Borodavkinin Qazaxıstan ərazisində xüsusi əməliyyat keçirmək hədələrinə cavab verib. Şurayev xüsusi videomüraciətində Qazaxıstan çöllərinin rus əsgərlərinin cəsədləri ilə dolu olacağını deyib: “Rus dilini qüsursuz bilməyim faşist FSB-nin “Sputnik” agentliyinə müsahibəsində “Qazaxıstanda nasistlər yaşayır və lazım gələrsə, orada xüsusi əməliyyat keçirə bilərik” deyən bu axmağa cavab verməyə imkan verir. Qulaq as, sənin “şəbəkə”n qarışıb. Cəsur ukraynalılar sizə öz yerinizi göstərir. Mən də deyə bilərəm: Allah eləməsin, bizə də gəlməyə qərar versəniz, burada da sizin üçün asan olmayacaq. Bütün qazax çölləri sizin dəstələrinizin cəsədləri ilə zibillənəcək. Qazaxıstanda “rusofobiya”dan danışırsınızsa, bunu ilk “əkən” sənsən”. Fəal Borodavkinin özünü Qazaxıstanda “Rusiyanın qubernatoru” kimi apardığını deyib: “Rusofobiya sizin davranışlarınızın nəticəsidir”. Belə vəziyytdə Qazaxıstan prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin açıqlamaları göstərir ki, qardaş ölkə etnik və sosial zəmində bütün təhdidləri bəri başdan aradan qaldırmaqda israrlıdır. Ölkə ərazisində yeni Ukrayna ssenarisinin təkrarlanmasına imkan vermək niyyətində deyil.
Nahid SALAYEV
