Qərbin nüfuzlu nəşrlərinin məlumatına görə, Fransa prezidenti Emmanuel Makron xarici siyasət üzrə müşaviri Emmanuel Bonna Çin Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Xarici Əlaqələr Komissiyasının rəhbəri Vanq Yi ilə birlikdə sülh planının təfərrüatlarını hazırlamağı tapşırıb.
Ukrayna Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Oleksiy Danilov isə Ukraynanın iştirakı olmadan sülh planı üzərində işi dayandırmağa çağırıb.
Görünən budur ki, Makron bu məsələdə öz müttəfiqləri olan ABŞ və Avropa Birliyinə də fırıldaq gəlmək istəyib. Onun bu addımı xəyanət kimi qiymətləndirilə bilərmi?
Siyasi şərhçi Turab Rzayev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Fransanın bu cür aydın olmayan mövqeyini Qərb blokunda da müşahidə edirik: “Fransa yalnız indi yox, hər zaman həm NATO içərisində, həm Atlantik məkanda tez-tez oyun qaydalarını pozan ölkə kimi yadda qalıb. Qərb Fransanın bu şıltaqlıqlarına öyrəşib. Dəfələrlə Fransa NATO-ya üzv olub və çıxıb. Daha sonra bilirsiz ki, bir müddət əvvəl dollar qızıla sabitlənmişdi və dolların dünya valyutasından çıxarılması məsələsi var idi. Fransa bu məsələdə xüsusi fəallıq göstərirdi. Fransanın Rusiya, İranla əlaqələri həmişə daha ciddi olub. Asiya, Çin ölkələri ilə də xüsusi əlaqələri olub. Fransanın tarixində bu var. Ancaq son dövrlərdə, xüsusilə də Sarkozi prezidentliyində Qərb-Fransa münasibətləri həddən artıq yaxınlaşmışdı. Fransa özünü Qərb blokunun aktiv üzvü kimi aparırdı. Hətta ABŞ, Böyük Britaniyadan sonra özünü ən ciddi, ən əsil müttəfiq adlandırırdı. Amma görünür ki, xüsusilə Makronun prezidentliyi dövründə bu ittifaqda yenə çatlar əmələ gəldi. Makron gah Avropa ordusu yaratmağa çalışırdı, gah da Avropa NATO-su yaratmağa çalışırdı. Həmçinin Avropa və NATO ittifaqlarından kənar özünün yeni siyasi birləşmələrini yaratmağa can atdı. Bütün bunlar da Qərbdə xüsusi suallar doğururdu. Düzdür, bəzən Tramp bunu dəstəkləsə də, Qərb, ABŞ və Avropadakı Atlantik birlik tərəfdarları üçün tam aydın olmayan məsələlər var idi. Makron Fransa ordusunu tamamilə fərdi şəkilləndirirdi. Onun apardığı müstəmləkiçilik siyasəti Avropada da başa düşülmür və bunu İtaliya da tənqid edirdi. Eyni şəkildə ABŞ da bunun qəti əleyhdarı idi. Digər məsələlərdə də bu cür fikir ayrılıqları var. Bununla bağlı Fransa ilə Atlantik blok arasında tez-tez problemlər çıxırdı. Ən son münasibətlər elə hala gəlib çıxmışdı ki, Avstraliya 200 milyard dollar civarında hərbi sifarişini Fransadan geri çəkib, ABŞ və Böyük Britaniyaya vermişdi.
Eyni zamanda, təxminən 9-11 milyard arası sifarişini də İsveçrə Fransadan çəkib, F-35-lərə yönəltmişdi. Avropa daxilində də, xaricində də Fransanın bu mövqeyi bu cür qıcıqlanmalara səbəb ola bilir. Bundan sonra Fransa ilə ABŞ arasında münasibətlər müəyyən qədər gərginləşmişdi”.
Ekspertin sözlərinə görə, Ukrayna böhranında Fransanın fərqli mövqeyi bəllidir: “Fransa Zelenskiyə qaçmağı tövsiyə edirdi, hətta ona yer ayıracağını da bildirmişdi. Bir həftə ərzində Rusiyanın Kiyevi işğal edəcəyini, Zelenski qaçıb gələrsə, ona yer ayıracaqlarını konkret şəkildə bildirmişdi. Bu mövqeyini də daha sonra davam etdirdi. Ancaq indi açıq şəkildə Çinlə də belə bir təklifin içinə girməsi onu göstərir ki, Fransa Qərb ölkələrinin mövqeyini yox, daha çox rusların mövqeyini qoruyacaq. Çünki Çinin bundan əvvəlki təklifi yadımızdadır. Xatırlayırsızsa, demişdi ki, Ukrayna ortadan iki yerə bölünür, çayın bir hissəsi Ukraynada qalır, digər yarısı isə Rusiyada. Belə bir ölkə ilə ortaq hansı sülh planı işlənilə bilər? Aydındır ki, ABŞ Avropa rəhbərliyinin müharibə planlarını dəstəkləyir və açıq şəkildə çıxışlarında da bildirir. Ukraynanın bunu qəbul etməməsi normaldır. Cünki Ukrayna özü də yeni bir hücuma hazırlaşır. Ona görə də Ukrayna üçün belə bir məqamda sülh planı heç bir halda onun işinə yaramır. Bundan əlavə, Fransanın bu yaxınlarda Çinlə Braziliyanın öz aralarında dollardan imtina edib, öz valyutaları ilə ticarət etməsi, yaxud yeni dünya valyutası yaratması ilə bağlı planlarında iştirakını gördük. Qərb ölkələri arasında Fransa aktiv şəkildə bu dəstəyi göstərir. Bu da, əlbəttə, Qərbdə Fransanın Atlantik məkandan tamamilə bağlarını qoparıb, Şərqə və yaxud müstəqil xarici siyasətə doğru yönəlməsi ilə bağlı ciddi suallar doğurur. Qərbdə yəqin ki, bu ciddi-ciddi müzakirə olunacaq. Fransanın Afrika, Avropa İttifaqı, Atlantik məkan daxilindəki və ABŞ-la bağlı xarici siyasətində çox böyük çatlar yaranacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
