Son aylarda İran universitetlərində qızların müəmmalı və kütləvi zəhərlənməsi halları baş verir. Məsələn, İranda Qum, Tehran, İsfahan və Burucərd şəhərlərində 14 məktəbdə 3 ayda 650 qız şagird zəhərlənib.
İran parlamentinin səhiyyə komitəsinin üzvü Zəhra Şeyxi “Xəbər Online” saytına müsahibəsində qeyd edib ki, təkcə Qum şəhərində 799 zəhərlənmə halı qeydə alınıb, son bir həftə ərzində Burucərdi şəhərində isə 400 tələbə qız zəhərlənib. Hüquq-mühafizə orqanlarının bu insidentlərlə bağlı heç bir təhqiqat aparmaması faktı şübhələri daha da artırıb. İlk hadisə noyabr ayında Qum şəhərində 18 məktəbli qızın ürəkbulanma, baş ağrısı, öskürək, tənəffüs çətinliyi, ürək döyüntüsü, əllərində uyuşma və ağrı kimi simptomlardan şikayətlənərək xəstəxanaya aparılması ilə başlayıb. Xəstələnənlərdən bəziləri xlor və ya təmizləyici maddələrin iyini, digərləri isə havada naringi qoxusunu hiss etdiklərini demələrinə baxmayaraq, xəstəliyun səbəbi hələ məlum deyil. İranın hökumət rəsmisi isə bildirib ki, zəhərlənmə halları ayrı-ayrı şəxslərin qızları universitetlərdən uzaq tutmaq məqsədi ilə təşkil etdikləri hücumların nəticəsində baş verə bilər. İranın hüquq fəalları iddia edirlər ki, tələbə qızların kütləvi zəhərlənməsi 2022-ci ilin sentyabrında Məhsa Əmininin ölümündən sonra başlayan etiraz nümayişlərinə görə qisas aktı ola bilər. ABŞ-da yaşayan iranlı fəal Məsih Əlinecad isə deyib ki, hakimiyyət hicab və rejim əleyhinə nümayişlərdə iştirak edənlərə qarşı bioloji silah tətbiq edir. İranın məşhur sünni ruhanisi Mövləvi Əbdülhəmid bu insidentlərlə bağlı bəyanat yayıb. O qeyd edib ki, Qum və Burucərdi şəhərlərində tələbə qızların kütləvi zəhərlənməsi aktları insanlığa və İslama qarşı törədilən cinayətdir. Mövləvi Əbdülhəmid onu da deyib ki, məktəbli qızlar hökumətə qarşı son etirazlar zamanı gənc qadılnların oynadığı rola görə intiqam almaq üçün zəhərlənir. İctimai fəallar da bu məsələdə hakimiyyəti ittiham edirlər. “Fars” agentliyinin yaydığı məlumatda zəhərlənmənin səbəbinin universitet auditoriyalarında mənşəyi bəlli olmayan spreyin yayılmasıdır. Bu barədə agentliyə qızların valideynləri bildiriblər. Ərdəbil Universitetinin tibb fakültəsinin əməkdaşları “Tasnim” informasiya agentliyinə bildiriblər ki, tələbə qızlar zəhərlənmə halları baş verən auditoriyalarda qaz iyi gəldiyini söyləyiblər. Bəzilərinin xəstəliklərin polis nəzarətində olarkən gənc qadının ölümü ilə nəticələnən hökumət əleyhinə etirazlarda iştirak edən tələbə və qadınlara qarşı qisas olduğunu iddia etdiyi bir vaxt İran prezidenti İbrahim Rəisi ölkədəki qız məktəblərində baş qaldıran xəstəliklər dalğası ilə bağlı araşdırma aparılmasına göstəriş verib. Nazirlər Kabinetinin iclasında çıxış edən Rəisi noyabrdan bəri yüzlərlə qızın məktəblərdə xəstələndiyi barədə xəbərlərdən sonra istintaqa rəhbərlik etməyi daxili işlər naziri Əbdolreza Rəhmani Fəzliyə həvalə edib. Yerli media səhiyyə naziri Bəhram Eynullahiyə istinadən yazır ki, hazırda bu zəhərin haradan qaynaqlandığı və zəhərləmənin bilərəkdən törədilib-törədilmədiyi araşdırılır. Nazir müavini Yunes Pənahi bildirib ki, bəzi adamlar məktəblərin, xüsusilə də qız məktəblərinin bağlanmasını istəyir. Dövlət mediası xəbər verir ki, Burucərd şəhərindəki oğlan məktəbində də zəhərlənmələr baş verib. Millət vəkili Əlirza Monadi deyib ki, qızların məktəbdən məhrum edilməsi kimi “şər niyyət” ölkəyə çox ciddi təhlükədir. Deputat məsələnin xırdalıqlarına varmayıb, amma əsas şübhənin özlərini İslamın müdafiəçisi elan etmiş sərt xətt-hərəkət tərəfdarı qruplaşmaların üzərinə düşdüyü deyilir. Tehranda qadınlar üçün Əl-Zəhra dövlət universitetinin İslamşünaslıq üzrə tədqiqatçısı Nafiseh Moradi verdiyi şərhdə xəstəlikdən oğlanlar deyil, əsasən qızların təsirlənməsinin şübhəli olduğunu bildirib. Onun “Qum News”dakı məqaləsi sonradan saytdan silinib. Bir çox iranlı rəsmilər xəstəliyin səbəbinin tapılmamaqda və yeni halların qarşısını almaq üçün kifayət qədər iş görməməkdə ittiham edib. Bəzi qəzəbli valideynlər övladlarını məktəbə göndərməkdən imtina edib.
Xatırladaq ki, 2014-cü ildə İsfahan şəhərində qadınlara qarşı silsilə kimyəvi turşu hücumları sonda adamları küçələrə çıxıb etiraz bildirməyə məcbur etmişdi. İslahatyönlü siaysətçi Azər Mənsuri bildirir: “O vaxt hücumları edənlər tapılıb cəzalandırılsaydılar, bugünkü mürtəcelər qızlarımıza qarşı dəstə bağlamazdılar”. Bir neçə nüfuzlu ruhani, millət vəkili və siyasətçi hökuməti zəhərləmə hücumlarına son qoya bilməməkdə, hücumun motivləri barədə ziddiyyətli məlumatlar verməkdə ittiham ediblər. Belə görünürdü ki, turşu hücumları hicab qaydasını pozan qadınlara qarşı yönəlib. İndi də qızların müəmmalı və kütləvi zəhərlənməsi hallarına görə etirazların yenidən baş qaldırması istisna edilmir. Ayətüllah Məhəmməd Cavad Təbətəbayi-Borucərdi yerli mediaya deyib: “Rəsmilər ziddiyyətli bəyanatlar verirlər. Biri deyir ki, hücumlar qəsdən edilir, digəri deyir ki, burda təhlükəsizlik xidmətlərinin əli var, bəziləri isə hətta məktəblərdə istilik sisteminin işləməməsini əsas gətirirlər. Bu cür bəyanatlar adamların hökumətə inamını sarsıdır”. Bir daha xatırladaq ki, 2022-ci ilin sentyabrında Məhsa Əmininin hicab qaydalarını pozma ittihamı ilə tutulandan üç gün sonra dünyasını dəyişməsi ölkədə kütləvi etiraz aksiyalarına səbəb olub. Əsasən “Qadın, həyat, azadlıq” şüarı ilə keçirilən aksiyalarda qadınlar xüsusi fəallıq göstəriblər. Onların bir çoxu dini rejimin tətbiq etdiyi geyim qaydalarına itaətsizlik sərgiləyərək hicablarını, baş ötrüklərini yandırıblar. Etirazçı qadınların cərgəsinə məktəbli qızlar da qoşulub. Hökumət rabitə şəbəkəsini nə qədər məhdudlaşdırmağa səy göstərsə də, orta məktəb siniflərində dini rejimə etiraz edən şagird qızların çəkib yaydığı video və fotolar sosial media vasitəsilə yayılaraq ölkədə və dünyada geniş əks-səda doğurub. Bununla İran 1979-cu ildən bəri İslam Respublikası qarşısında ən ciddi sınaqlardan biri ilə üzləşib.
Tahir TAĞIYEV
