Rusiya və Qərb ölkələri arasında davam edən zidiyyətlər neft bazarına öz təsirini göstərməkdə davam edir. Bu fonda qeyd edək ki, Avropa İttifaqının əksər ölkələri Rusiya neftinə qiymət həddinin qoyulmasına tərəfdardır, lakin bu həddin nə qədər olacağına dair fikir ayrılıqları qalır.
“Politico” qəzeti bu barədə Avropa İttifaqının rəsmi nümayəndələrinə istinadla yaydığı məlumatda bildirir ki, Rusiya neftinə qiymət həddi qoyulmasına dair qərar noyabrın 23-də qəbul edilməli idi. Lakin bu mümkün olmayıb. Polşa bu həddin 1 barrel üçün 65 dollar olması təklifi ilə razılaşmayıb. Varşava hesab edir ki, bu, Moskvaya münasibətdə çox “səxavətli” addım olardı.
Ümumiyyətlə, Polşa və Baltikyanı ölkələr Rusiya neftinin ən yüksək qiymətinin 1 barrel üçün 30 dollardan çox olmamasını təklif ediblər. Halbuki, Avropa İttifaqı ölkələrinin əksəriyyəti Rusiya neftinin qiymətinin bir barrel üçün 65-70 dollar səviyyəsində məhdudlaşdırılması ilə razıdır. Məlumata görə, ittifaq ölkələrinin səfirləri bütün gün ərzində qiymət məhdudiyyətini müzakirə etsələr də, razılığa gələ bilməyiblər. Polşa neft məsələsini Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar paketi ilə əlaqələndirməyə çalışır. Varşavanın mövqeyi qiymət tavanı və növbəti məhdudiyyətlər paketi ilə bağlı qərarın qəbulunu gecikdirir. Polşadan fərqli olaraq, dəniz daşımalarının inkişaf etdiyi Yunanıstan və Malta bildirir ki, Rusiya neftinə 70 dollardan aşağı hədd qoyulmamalıdır. Müzakirələr noyabrın 24-də də davam edib. Həmin gün Avropa İttifaqı qaz qiymətlərinin cilovlanması tədbirlərini müzakirə etməli idi. Lakin yenə ortaq qərara gəlmək mümkün olmayıb. Bu yaxınlarda “The Wall Street Journal” qəzeti yazmışdı ki, Avropa İttifaqı Rusiya neftinə ən yüksək qiymət həddi kimi 1 barrel üçün 60-70 dollar variantını müzakirə edir.Amma bu qərarın qəbul edilməsi üçün Avropa İttifaqının bütün üzvlərinin razılığı tələb olunur. Bundan sonra isə bu qərarı “Böyük yeddilik” qrupu üzvlərinin və Avstraliyanın təsdiqləməsi gözlənilirdi. Amma hələlik bu mümkün olmayıb. Onu da xatırladaq ki, tankerlərlə daşınan Rusiya neftinə ən yüksək qiymət həddinin qoyulması təklifi ilə bir neçə ay bundan əvvəl ABŞ-ın maliyyə naziri Cannet Yellen çıxış etmişdi. ABŞ və Qərb ölkələri Rusiya neftinə qiymət həddi qoymaqla Moskvanın neft gəlirlərini məhdudlaşdırmağa çalışırlar. Onların fikrincə, Rusiya Ukraynaya qarşı əsassız və səbəbsiz müharibəsini maliyyələşdirmək üçün neft və qaz gəlirlərindən istifadə edir. Lakin ABŞ və Qərb həm də neft və qaz qiymətlərinin kəskin artımını istəmir. Məhz bu səbəbdən də limitin müəyyən edilməsi çətinliklər yaradır. Bundan əvvəl Rusiya neftinə 1 barrel üçün 40-60 dollar arası qiymət həddinin qoyulması müzakirə edilirdi, amma oktyabrda “Bloomberg” yazmışdı ki, ABŞ bu məsələdə mövqeyini yumşaldaraq 1 barrel üçün 60 dollardan yuxarı hədd təklifi verib. Onu da xatırladaq ki, dekabrın 5-də Avropa İttifaqının Rusiyaya qarşı sanksiyalarının 8-ci paketi qüvvəyə minməlidir. Bu paketə Rusiya neftinə qiymət həddinin qoyulması da daxildir. Avropa İttifaqı üzvləri ən yüksək qiymət həddi barədə razılığa gələ bilməsələr, dekabrın 5-dən Rusiya neftinin maliyyələşdirilməsinə və sığortalanmasına qoyulan qadağa qüvvəyə minəcək. Ağ Ev narahatdır ki, bu, dünya bazarında neft qiymətlərinin kəskin artımına səbəb ola bilər. Rusiya bundan əvvəl bildirib ki, öz neftini ona sərf etməyən qiymətlərlə satmayacaq və lazım gələrsə, hasilatı ixtisar edəcək.
Bu arada isə ABŞ Maliyyə Nazirliyi Rusiyadan Yaponiya, Bolqarıstan, Xorvatiya və Avropa İttifaqı ölkələrinə xam neftin tədarükü üçün əməliyyatların aparılması məqsədilə ümumi lisenziyalar verib. Bolqarıstan, Xorvatiya və ya Avropa İttifaqının dənizə çıxışı olmayan üzv ölkələrinə də xam neft idxalı ilə bağlı bütün əməliyyatlara icazə verilir. Yaponiyaya isə xam neftin tədarükü “Saxalin-2” layihəsindən icazə veriləcək: “Saxalin-2” layihəsində hasil edilən xam neftin dəniz daşınması ilə bağlı bütün əməliyyatlara 30 sentyabr 2023-cü il tarixinədək icazə verilir, bu şərtlə ki, “Saxalin-2” istehsalı olan məhsul Yaponiyaya tam idxal olunsun”. Bundan əlavə, Amerikanın fiziki və hüquqi şəxslərinə Rusiya neftinin marjinal və ya ondan aşağı qiymətə alınması şərti müqabilində dəniz yolu ilə daşınması üçün müəyyən xidmətlər göstərməyə icazə verilir. Bu qərar dekabrın 5-dən qüvvəyə minir. Belə vəziyyətdə Rusiya neftinə qiymət limitinin tətbiqi daha mümkünsüz hala gəlir. Ümumiyyətlə, hesab edilir ki, neft bahalaşmasının qarşısını almaq üçün Rusiya neftinə qiymət limitinin tətbiqi çətin olacaq. Amma buna rəğmən də neft qiymətləri yüksək həddə qalmaqda davam edir. bu btün hasilatşılar kimi Azəraycanın da neft satışından yüksək gəlirlər əldə etməsini şərttləndirir. Qeyd edək ki, bu ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycan 28 ölkəyə xam neft və xam neft məhsulları göndərib. Hesabat dövründə Azərbaycandan ümumilikdə 22 milyon 682,7 min ton xam neft və xam neft məhsulları ixrac edilib, ixracın dəyəri 17 milyard 179,6 milyon dollar olub. Azərbaycan ən çox İtaliyaya bitumlu süxurlardan alınmış xam neft və xam neft məhsulları ixrac edib. Həmin ixracın həcmi 8 milyon 362,8 min ton, dəyəri isə 6 milyard 263,8 milyon dollar olub.
Ramil QULİYEV
