Azər Allahverənov: “Yüklərin İran üzərindən Ermənistana daxil olması ilk baxışdan rəvan görünə bilər, amma...”
Ermənistan Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi çərçivəsində ən mürəkkəb infrastruktur layihələrindən birinə başlayır. Ölkənin ən uzun tuneli olacaq təxminən 8,6 km-lik Barguşat tunelini iki Fransız şirkətinin - "VINCI Construction Grands Projets" və "Razel-Bec" konsorsiumu inşa edəcək. Tunel yeni 60 km-lik Sisian-Kacaran magistralının əsas hissəsidir.
Layihə çərçivəsində ümumi uzunluğu 4,7 km olan 27 körpü və ümumi uzunluğu 12,5 km təşkil edən 9 tunel tikiləcək. Hissənin ümumi dəyəri isə təxminən 858 milyon avro qiymətləndirilir.
Belə görünür ki, Fransa bütün vasitələrlə Hindistan-İran-Ermənistan-Gürcüstan avtomagistral nəqliyyat dəhlizini reallaşdırmaq istəyir. Alınacaqmı? Ümumiyyətlə, sözügedən layihənin həyata keçməsi realdırmı?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən millət vəkili Azər Allahverənov baki-xeber.com-a açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Uzun müddətdir Fransa, Hindistan və Ermənistan arasında Şimal-Cənub dəhlizi çərçivəsində mövcud infrastrukturun təkmilləşdirilməsi, ehtiyac yarandığı ərazilərdə əlavə infrastrukturun qurulmasına dair danışıqlar aparılırdı. Dəfələrlə bu proseslərdə həm də İranın iştirak etdiyini görürdük. İranın Ermənistan və Gürcüstan üzərindən Avropa ölkələrinə çıxışı təmin edə biləcək bir dəhlizin qurulması barədə müəyyən mülahizələrin irəli sürüldüyünü görürdük. Görünən odur ki, iki Fransa şirkəti həmin dəhlizin vacib seqmentlərini - Sisian-Kacaran magistralının əsas hissəsinin çəkilməsi ilə bağlı razılığa gəliblər. Bəlli məsələdir ki, Fransa burada kifayət qədər fəallıq nümayiş etdirir. Bu, əslində Ermənistan üzərindən keçəcək Şimal-Cənub dəhlizinin müəyyən mənada yükaşırma potensialını artıra biləcək bir layihədir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Hindistan Cənub nəqliyyat dəhlizindən kifayət qədər istifadə edə bilmir. Son ABŞ-İran qarşıdurması fonunda Hörmüz boğazının bağlanması, Fars körfəzindən istifadə imkanlarının minimuma endirilməsi Hindistana təsirsiz ötüşmür. Ona görə də burada daha operativ şəkildə məhz Ermənistan üzərindən keçəcək nəqliyyat dəhlizinin ayrı-ayrı komponentlərini gücləndirməklə bağlı ortaq mövqe sərgilədiklərini görürük”.
Millət vəkili hesab edir ki, müəyyən işlər plan üzrə gedərsə, 3-5 ildən sonra bu dəhliz açıla bilər: “Belə bir yolun istifadəyə verilməsi və nəticə etibarı ilə bu nəqliyyat dəhlizinin işə salınması təbii ki, mümkündür. Ancaq məsələ ondadır ki, bu layihə Ermənistana hansı dividentlər gətirəcək? Ölkənin tranzit potensialının artırılmasından söhbət gedirsə, bu yol gərək sərfəli olsun. Əgər Hindistan üçün Avropaya daşınacaq yüklərin daha sərfəli və səmərəli nəqliyyat dəhlizi üzrə həyata keçirilməsi təklifi irəli sürülərsə, belə olduğu təqdirdə daşıyıcı şirkətlər həmin marşrutlara üstünlük verəcəklər. Yəni burada bir rəqabət mühitinin formalaşdığını görürük. İstənilən halda Orta Dəhliz layihəsinin daha sürətli şəkildə Zəngəzur komponenti üzrə diversifikasiya olunmasına dair konkret addımların atılması ciddi perspektiv vəd edir. Gələcəkdə ola bilər ki, bu, Ermənistan üzərindən keçəcək Şimal-Cənub avtomagistralının rentabelliyini azaltmış olacaq. Yüklərin İran üzərindən Ermənistana daxil olaraq Gürcüstana keçməsi ilk baxışdan rəvan görünə bilər. Ancaq o da var ki, İran sanksiyalar altındadır. ABŞ-İran qarşıdurmasının nə vaxt tamamilə dayanacağı da bəlli deyil. Üstəlik, müharibə səbəbindən İranın Bəndər Abbas, Cabahar limanları işlək vəziyyətdə deyil. Rəşt-Astara dəmir yolu tikiləndən sonra, Azərbaycan üzərindən keçən Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi tamamlanacaq. Bu zaman Ermənistandan keçəcək avtomagistralın rentabelliyi bir qədər sual yaradacaq. Ona görə də istənilən halda düşünürəm ki, bu gün dünyada gedən proseslər həm də nəqliyyat dəhlizləri və kommunikasiyalar üzərində nəzarətin və bundan da irəli gələcək yeni bağlayıcı layihələrin işə salınmasını zəruri edir. Bu gün əgər Ermənistan böyük bir marşrutun yalnız 60 kilometrlik hissəsini işlək görməkdən ötrü 1 milyard avroya yaxın vəsaiti Fransa hesabına cəlb etmək istəyirsə, nəticə etibarı ilə çox qısa müddətdə Zəngəzur dəhlizi üzərindən inşa ediləcək həmin o keçid avtomatik olaraq bu avtomagistralın səmərəsini heçə endirmiş olacaq. Çünki Azərbaycan və Türkiyənin kondinasiyalı şəkildə hərəkət etməsi, eyni zamanda tranzit haqlarının daha optimal səviyyədə saxlanılması nəticə etibarı ilə ola bilər həmin şirkətləri müəyyən mənada məsrəflərlə üz-üzə qoya bilər. Yəni deməyim odur ki, böyük tunellər tikməklə iş bitmir. Gərək layihə rentabelli olsun”.
Vidadi ORDAHALLI
