Fevralın 18-də səhəri yenidən acı xəbərlə açdıq. Məlumat yayıldı ki, Bakıda yenə bazar yanır. Kimlərinsə külli miqdarda pul qazanması və işini qanunun tələblərinə uyğun qurmaması səbəbindən Azərbaycan vətəndaşı mütəmadi olaraq belə xəbərlərin “tüstüsü” ilə “zəhərlənmək” məcburiyyətində qalır.
Son zamanlar daha çox yanan ticarət mərkəzləridir. Bu dəfə yanan “Sədərək” adlı bazar oldu. Məlum oldu ki, Bakının ən böyük əşya bazarı “Sədərək”də baş verən yanğın zamanı 10 nəfər xəsarət alıb. Onlardan doqquzuna yerindəcə tibbi yardım göstərilib, bir nəfər xəstəxanaya aparılıb.
Ticarət mərkəzində təxminən min kvadratmetr ərazilik 60 mağaza yanıb.Yanğın fevralın 18-də səhərin erkən saatlarında baş verib. Alovu yalnız iki saat sonra ram etmək mümkün olub.
Yanğının səbəbi hələlik bəlli deyil, amma ticarətçilər hesab edirlər ki, səbəb qısa qapanma ola bilər.
Mərkəzin mətbuat xidmətinin rəhbəri Mikayıl Qədimov deyib ki, “Sədərək” ticarət mərkəzində baş verən yanğın nəticəsində zərərçəkən sahibkarlara kompensasiya ödəniləcək: “Bu ilin yanvar ayından ticarət mərkəzindəki bütün mağazaların sığortalanmasına başlanıb. Artıq bazardakı əksər mağaza sığortalanıb. Yəqin ki, yanğın baş verən ərazidəki mağazalar da sığortalıdır. Hazırda sığorta şirkəti hadisə yerindədir, dəymiş ziyan müəyyənləşdirilir. Sığorta ilə yanaşı, ticarət mərkəzinin rəhbərliyi tərəfindən də sahibkarlara kompensasiya ödəniləcək. Mağazaların icarə haqlarında və digər xərclərdə sahibkarlara yardım ediləcək”.
Bakının kənarında yerləşən “Sədərək” bazarında mütəmadi olaraq yanğın baş verir. Bazarda ən son böyük yanğın 2019-cu ilin avqustunda olub. Bazarın ümumi ərazisi 100 hektardır. Günü-gündən də icarə pullarından daha artıq vəsit əldə edib, varlanmaq üçün bazar rəhbərliyi ərazini genişləndirir. Dəfələrlə həmin bazarda olmuşuq. Kustar üsullarla tikilən bazarda təhlükəsizlik, yanğından mühafizə amilləri, demək olar ki, nəzərə alınmayıb. Bazara bir neçə yerdən giriş var. Xüsusilə də şənbə və bazar günləri bazarda maşınların parklanmasında pərakəndəlik olur. Elə olur ki, bazara alış-verişə gələn müştərilər saatlarla bazarı fırlanırlar ki, avtomobillərini park edə bilsinlər. Aydındır ki, belə dağınıq avtomobil parklanmasının olduğu yerdə baş verə biləcək yanğın hadisəsi zamanı yanğınsöndürənlərin hərəkəti mümkün deyil. Bazarda antisanitariya hökm sürür. Yanğından təhlükəsizlik üçün heç bir maarifləndirici plakata və digər təbliğat növünə rast gələ bilmirsən. Vergi ödənişləri ilə bağlı da vəziyyət şəffaf deyil. Dəfələrlə oranın satıcıları heç bir əsas olmadan bazardakı icarə haqlarının qaldırılmasına dair etiraz aksiyası keçiriblər. Xüsusilə də “Xalça bazarı” deyilən yerdə vəziyyət daha acınacaqlıdır. Orada sahibkarlar ikiqat vergi ödəyirlər, dükanlar üçün bazara aylıq haqq və sahibkar pulu. Yəni elə şərait yaradılıb ki, icarədar dükanı birbaşa bazar rəhbərliyindən müqavilə əsasında icarəyə götürə bilmir. Bazar belə müqaviləni özünə yaxın olan və əksəriyyəti TM rəhbərliyinin yaxın qohumları sayılan şəxslərlə bağlayır. Sahibkarlara da mağazanı həmin adamlar icarəyə verir. Həmin ərazidə alver yaxşı getdiyi üçün belə mexanizmi tətbiq ediblər. Ötən il “Sədərək” bazarında alverlə məşğul olan şəxslərlə rəhbərlik arasında bir neçə dəfə qarşıdurma yaranıb. Səbəb yenə də rəhbərliyin icarə haqlarını qaldırmaq istəməsidir. Bildirilir ki, bazar rəhbərliyi ilk belə addımı paltar satışı ilə məşğul olan 5 və 7-ci sıralarda tətbiq etmək istəyib. İcarənin hər kvadratmetrinə görə ödənişin az qala iki dəfə qaldırılması və yeni qiymətin hər kvadrat üçün 19-20 manat müəyyən edilməsi sahibkarların etirazına səbəb olub. Həmin sıradakı sahibkarlar etiraz əlaməti olaraq mağazalarını bağlayıblar. Sonra bazar rəhbərliyilə sırada alver edən sahibkarlar arasında kompromis variant tapılıb və qiymət artımının dərəcəsi bir qədər aşağı salınıb.
Bazarın təhlükəsizliyinin təminatında da ciddi problemlərin olduğu nəzərə çarpır. Dünyanın bir çox ölkəsindən ora mal gətirilir. Belə strateji yerdə təhlükəsizliyə daha çox bazarın özünün mühafizə sistemi nəzarət edir ki, onların da peşəkarlıq səviyyəsi olduqca aşağıdır.
Bildirilir ki, bütün bu qanunsuzluqlara etiraz edən istənilən şəxslə bağlı bazar rəhbərliyi sərt tədbir görür, onların əlindən dükanları alınır və bir daha bazara buraxılmır. Bir sözlə, arada bir baş verən yanğınlarla gündəmə gələn “Sədərək” bazarı yalnız tüstü sarıdan əziyyət çəkmir. Burada təhlükəsizlik, antisanitariya, vergi ödənişləri sarıdan da ciddi problem yaşanır. Bazarın ümumi göstəriciləri isə müasir zamanın tələblərinə cavab vermir. Kiminsə pul qazanmağına görə cəmiyyət niyə əziyyət çəkməlidir? Əlaqədar qurumların bu bazarla bağlı bir əncam çəkməsinin zamanı çoxdan yetişib...
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
