Adil Qeybulla: “Rəhmətə gedən şəxsin orqanının sağlam insana köçürülməsi üçün öncə əhali arasında maarifləndirmə işi aparmaq lazımdır”
Bütün dünyada orqan köçürülməsi əməliyyatları həyata keçirilir və qəfil ölüm keçirən insanların orqanları donor gözləyən xəstələrə köçürülür. Əksər ölkələrdə sadə vətəndaşlardan tutmuş, cəmiyyətdə müəyyən mövqeyə sahib olan insanlara qədər orqanlarının bağışlanmasını vəsiyyət edənlər var. Xatırladaq ki, Azərbaycanda da millət vəkili Qənirə Paşayeva vaxtilə öz orqanlarının bağışlanmasını vəsiyyət edib.
Ölkəmizdə hələ ki, qəfil ölüm keçirmiş insanların orqanlarının götürülməsi faktı olmasa da, az da olsa, böyrək, qaraciyər kimi orqan nəqli əməliyyatları həyata keçirilir. Qeyd edək ki, orqanlarını bir-birinə verənlər isə daha çox yaxın qohumlardır. Çünki cəmiyyət olaraq heç kim cavan yaşda ölmüş yaxınının yarılmasını və orqanlarının götürülməsini istəmir.
Məlumdur ki, “İnsan orqanlarının donorluğu və transplantasiyası haqqında” yeni qanun layihəsi hazırlanır. Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin ötən həftə keçirilən iclasında rəhmətə gedən insanın orqanının donor kimi istifadə olunması müzakirə olunub. Komitə sədri Əhliman Əmiraslanov çıxış edərək bildirib ki, hazırkı qanunda çatışmazlıqlar mövcuddur: "Yəni günün tələblərinə cavab vermir. Bu gün donorluq və transplantalogiya inkişaf edib. Əvvəllər qəbul edilən qanunların müddəaları günün tələblərinə uyğun gəlmir. Xüsusilə də meyitdən orqan və toxuma götürülməsi orada əksini tapmayıb. Bu da donorluq və transplantalogiyanın əsasını təşkil edir”.
Dəyişiklik əsasən beyin ölümü keçirən insandan donor kimi istifadə edilməsini nəzərdə tutur. Bununla ələqadar qanunun “Əsas anlayışlar” bölməsinə “ölü donor- beyin ölümü, ürək ölümü və ya bioloji ölüm meydana gəlmiş 1 yaşdan yuxarı şəxs” cümləsi əlavə olunub.
Yeni qanun layihəsində qeyd olunur ki, şəxs sağlığında bu məsələyə münasibətini bildirməyibsə, ölümündən sonra yaxın qohumlarından hər hansı birinin (həyat yoldaşı, həddi buluğa çatmış övladı, valideynlərindən biri, qardaş-bacılarından biri) və ya qanuni nümayəndəsinin icazəsi ilə onun orqan və (və ya) toxumalarının transplantasiya, tədris və elmi məqsədlə götürülməsinə yol verilir.
Beyin ölümü keçirən insanların sağlam orqanından donor kimi istifadə olunması barədə fikir bildirən professor, tibbi ekspert Adil Qeybulla “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, kliniki ölüm keçirən insanların orqanından donor kimi istifadə etmək olar: “Azərbaycanda orqanların nəqli, transplantasiyası ilə məşğul olan mütəxəssislər yetərincədir. Azərbaycanda orqan transplantasiyası bir neçə xəstəxanada həyata keçirilir. Bundan əlavə, donorların mənbəyi müəyyən edilməlidir ki, kim donor ola bilər. Donor olmaq, donor bankını yaratmaq asan məsələ deyil. Bundan başqa, lazım olan yerdə böyrəyin köçürülməsi hüquqi əsaslarla tam təsdiq olunmalıdır. Böyrək ancaq qohumdan qohuma, yəni qan qohumluğu olan adamlara verilə bilər. Yad adamlara verilə bilməz. “İnsan orqanlarının donorluğu və transplantasiyası haqqında” Qanun qəbul olunarsa, bu proses bir sistem şəklini alar. O zaman bu problem leqal şəkildə öz həllini tapacaq. Ancaq bunun üçün də əhali arasında maarifləndirmə işi gücləndirilməlidir. Rəhmətə gedən şəxsin orqanının sağlam insana köçürülməsi üçün öncə əhali arasında maarifləndirmə işi aparmaq lazımdır. Bəllidir ki, donor mənbəyi də beyin ölümü keçirmiş gənc adamlardır. Azərbaycanda heç kim beyin ölümü keçirmiş gənc övladını yarmağa, onun hansısa orqanını götürməyə psixoloji cəhətdən hazır deyil. Yəni bunun üçün böyük təbliğat getməlidir. İnsanlar bu məsələyə yavaş-yavaş öyrəşməlidirlər. Düşünməlidirlər ki, həyatını itirən şəxs kiminsə həyatına başlanğıc verə bilər. Bu məsələlər psixoloji həllini tapmamış donor məsələsi də öz həllini tapmayacaq. Ona görə də hesab edirəm ki, bunun üçün bizə hələ zaman lazımdır”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, yeni hazırlanan layihəyə əsasən, qəzalar və ya təbii fəlakətlər zamanı beyin ölümü baş verən, sağlığında donorluqdan yazılı şəkildə imtina etməyən və yanında razılıq vermək üçün yaxını olmayan şəxslərdən transplantasiya, tədris və elmi məqsədlərlə orqan alınmasına icazə verilə bilər. Bu halda, məhkəmə-tibbi eksperti məlumatlandırılır, orqan və toxumaların alınması onun iştirakı ilə həyata keçirilir.
Günel CƏLİLOVA
