Üzeyir Şəfiyev: “Monitorinqlər aparılmalı, yan təsirlərin, sarı paylaşımların qarşı alınmalıdır”
Azərbaycanda ailə dəyərlərini deqradasiyaya uğradan bir sıra amillər var ki, onlar ciddi narahatlıqlar doğurur. Bu gün milli ailə dəyərləri, evlilik qaydaları günü-gündən dəyişdirilir. Bir çox hadisələri uyğunsuz görəndə öz-özümüzə sual veririk ki, Azərbaycanda milli ənənələrə söykənən evlilik qaydaları niyə bu qədər adiləşdirilir, niyə bu qədər dəyişdirilir?
Məsələn, yaşı az olan qızlar ərə verilir, hədsiz yaşlı adamlar özlərindən xeyli kiçik qızlara evlənir. Daha çox kişilər arasında rast gəlinir ki, özündən 30- 40 yaş kiçik qadınlara evlənir, halbuki özündən 30-40 yaş gənc oğlana ərə gedən yaşlı qadınlara ümumən rast gəlinmir. Yaşlı adamlar ikinci, üçüncü evliliyində çox dəbdəbəli toy edirlər. Bu nədir? İnsanlar abır-hayanı sürətlə itirir. Bu ictimai qınaq mexanizminin işləməməsi ilə bağlıdır, yoxsa başqa məsələ ilə? Hətta bir çox hallarda bu anormal evliliklərə “azad məhəbbət, sevgi yaş tanımır, könül sevən göyçək olar" və sair kimi əcaib mülahizələrlə haqq qazandırır.
Bunların qarşısını necə almaq olar? Ümumən belə faktlar gənclərin əxlaqına, ailə məişıt dünyagörüşünə necə təsir edir?
Sosiologiya üzrə fəlsəfə doktoru, sosioloq Üzeyir Şəfiyev baki-xeber.com-a bildirdi ki, ənənəvi Azərbaycan cəmiyyəti artıq düşüncə transformasiyası dövrü yaşayır. “Əfsuslar olsun ki, insanlar daha da eqoistləşiblər, zövqə düşkün bir həyata meyllənirlər. Arxetiplərimiz funksionallığını azalıb, ictimai qınaq çox zəifləyib. Artıq "nə deyərlər" kimi sosial qınaq öz funksionallığını itirib. Ona görə də insanlar eqoist, daha komfort, daha rahat seçimlər edirlər”.
Ü.Şəfiyev qeyd etdi ki, burada da cəmiyyətin mənəvi əsaslarını sarsıdan televiziya layihələri, əcnəbi seriallar, filmlər, xarici ölkələrə gedib gəlmələr rol oynayıb. “Şübhəsiz ki, buna xüsusilə sosial şəbəkələr təsir etdi. Əfsuslar olsun ki, bu innovasiyalara qarşı bizim immunitetimiz zəifdir və artıq "pandora qutusundan" hər şey çıxıb, indi onu qutuya qaytarmaq müşkülə çevrilib. Ümumiyyətlə, innovativ texnologiyanın tətbiqindən əvvəl əslində preventiv immunitet mexanizmi formalaşmalıdır. Yəni sosial şəbəkələrə xüsusi mexanizmi qoyulmalıdır ki, sarı, əxlaqa zidd paylaşımları ora yazmaq mümkün olmasın. İnfuserlər, məşhurlar ailə dağıdan çağırışlar etməsinin. Ailə dəyərlərini, ailə institunu qorumaq lazım idi, amma təəssüf ki, indi artıq onlar barədə biz danışmağa çətinlik çəkirik.
Yenə də sosial şəbəkə fəaliyyətini tənzimləyən yeni qanun qəbul olunsa, sosial şəbəkələrə turnaket mexanizmi tətbiq edilsə güman edirəm ki, bu problemlərin tənzimlənməsinə müəyyən qədər kömək edə bilər.
Hesab edirəm ki, bizim cəmiyyətimizdə ənənəvi cəmiyyət dəyərləri artıq çox zəifləyib, kənar təsirlər çoxdur. Üçüncü ölkələrdəki güc mərkəzlərinin layihələri əsasında Azərbaycan kimi ənənəvi cəmiyyətlərə müdaxilələri hiss edirik. Bu müdaxilələr təssüflər olsun ki, sosial media, sosial şəbəkələr, bəzən də kütləvi informasiya vasitələri sayəsində cəmiyyətə yol tapır. Mənfi nəticələri də var. Olmaması üçün monitorinqlər aparılmalı, yan təsirlərin, sarı paylaşımların qarşı alınmalıdır. Azərbaycan xalqının arxetipləri, ənənələri qorunub saxlanılmalıdır”-deyə Ü.Şəfiyev qeyd etdi.
“Evlilər arasında yaş fərqinin olması müasir gənclərə..."
Psixoloq Fərqanə Mehmanqızı baki-xeber.com-a dedi ki, istər erkən evlilik, istərsə də yaşlı kişilərin özlərindən yaşca gənc qadınla evlənməsi tarix boyu olub: “Bu yeni dəb deyil, tarix boyu olub, vaxtilə olduğu kimi bu gün də var, sonra da olacaq. Bu insanlıq haldır. Erkən evliliyin qarşısını almaq üçün müəyyən addımlar atırıq. Yaşlı kişilərin özündən yaşca kiçik olan, təbii ki, yaşı 18 yaşı ötən qadınla evlənməsi adət-ənənənin pozulması deyil. Onlar yetkin insanlardır, bu onların seçimləridir. İnsan özünün ruh eşini, ağlına, həyata baxışınına uyğun olan insanı tapanda orada yaş fərqi görsənmir. Evlilər arasında yaş fərqinin olması müasir gənclərə hər hansı bir mənfi örnək deyil”.
O, hesab edir ki, bu yetkin insanların bir seçimidir. Onun sözlərinə görə, bu hadisə həmişə təkrarlanmır. O, vurğuladı ki, amma erkən nikahların qarşının alınması üçün mütamadi olaraq təbliğat aparılmalıdır.
İradə SARIYEVA
