Qəhrəmanlar yurdu olan Qərbi Azərbaycan torpağı hər zaman qəhrəmanlar yetişdirib. Biz də o qəhrəmanların izi ilə tarixin müxtəlif dövrlərinə baş vurur, onların şücaəti barədə danışırıq. Azərbaycan türkləri genetik olaraq cəsur və qorxmazdır. Bunu tarix sübut edib və biz yüzminlərlə insanımızı cəsurlar sırasında görmüşük.
Günümüzdə ən çox müzakirə edilən məsələlərdən biri odur ki, görəsən, Qərbi Azərbaycan əsilli Sovet İttifaqı Qəhrəmanı varmı, vardırsa niyə ermənilər onların adını heç yerdə qeyd etmirlər, öz qondarma qəhrəmanlarını irəli verirlər?
Bilirik ki, Azərbaycan millətindən olan Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının sayını hər zaman az göstərməyə çalışıblar, əlbəttə, burada erməni şovinsitlərinin əli olmamış deyil. Qərbi Azərbaycan əsilli Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarına gəlincə, araşdırmamız nəticəsində məlum oldu ki, bu, Mustafayev Xıdır Həsən oğludur.
27 mart 1905-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Qarakilsə rayonun (Aleksandropol, Kirovakan) Gözəldərə (Xancığaz) kəndində doğulan Xıdır Mustafayev 1937-ci ildə Kirovokan RHK-dan orduya çağırılır. Məlumatlara görə, 1937-1941-ciillərdə əsgərlik dostu Xankişi Şükür oğlu İsmayılovla birlikdə Tiflis Ali Piyadalar Məktəbində hərbi təhsil alırlar. Müharibənin ilk günlərində motoatıcı batalyonun komandiri olan X.Mustafayev Stalinqrad, Kiyev, Jitomir, Kazatin, Berdiçev, Prokursov, Ternopol uğrunda aparılan döyüşlərdə iştirak edir, şücaətlər göstərir. Mənbələrin məlumatına görə, 1943-cü ilin payızında Ukrayna paytaxtı Kiyevin azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə tankçılar batalyonun komandiri mayor Xıdır Mustafayev xüsusilə fərqlənir.
1943-cü ilin noyabrın 5-dən 6-na keçən gecə Xıdır Mustafayev zərbəçi tank batalyonuna komandir təyin edilir. Komandırın təklifi ilə qurulan strateji plana uyğun olaraq batalyonun qarşısına gözlənilmədən düşmənin arxasına keçib Kiyevdən 70 kilometr aralıda yerləşən Fastov şəhərini tutmaq vəzifəsi qoyulur. Ona tapşırılan vəzifə çətin olsa da, Mustafayev bu vəzifəni canla-başla yerinə yetirir. Belə ki, noyabrın 6-sı axşam Mustafayevin tankçıları şəhərə daxil olaraq dəmiryol vağzalını ələ keçirirlər. Qeyd edilənə görə, 5 saata yaxın davam edən küçə döyüşləri nəticəsində sovet tankçıları alman qarnizonunu darmadağın edərək Fastov şəhərini onlardan tamamilə təmizlənir. Düşmən döyüş meydanında 64 zenit topu, 43 tank, 16 eşalon, 40 min tona yaxın yanacaq, 5 parovoz və 40 silah ambarını qoyaraq, qaçır.
X.Mustafayev iki Lenin ordeni, Qırmızı Ulduz Ordeni, 1-ci dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni, Qırmızı Bayraq ordeni, Qırmızı Ulduz medalı ilə təltif edilir. Fastov uğrunda döyüşlərə müdrikliklə komandanlıq etdiyinə və döyüş meydanında qəhrəmanlığı ilə fərqləndiyinə görə SSRİ Ali Sovetinin 1944-cü il 10 yanvar tarixli əmri ilə Xıdır Həsən oğlu Mustafayevə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilir.
Maraqlıdır ki, İkinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra X.Mustafayev Ermənistana qayıtmır, Bakını seçir. Qeyd edilənə görə, 1945-ci ildə Bakıya gəlir, bir müddət İçəri şəhərdə yerləşən Bakı Şəhəri Hərbi Komendantlığına rəhbərlik edir, sonra mülki işə keçir, Azərbaycan SSR Abtomobil Nəqliyyatı Nazırlıyındə şöbə rəisi, 1 nömrəli Bakı Taksimotor Parkının direktoru vəzifələrində çalışır.
21 may 1976-cı ildə 71 yaşında Bakıda vəfat edən Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Xıdır Həsən oğlu Mustafayev I Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.
X.Mustafayevin anadan olduğu Qarakilsə rayonunun sakinləri deyirlər ki, X.Mustafayevin Ermənistana qayıtmamasının səbəbi məhz ermənilərin xalqımıza qarşı münasibəti olub. Onu da deyirlər ki, X.Mustafayevə ölümündən sonra Gözəldərə (Xancığaz) kəndində büst qoyulub, amma 1988-ci ildə soydaşlarımız öz kəndlərindən deportasiya edildikdən sonra büst də dağıdılıb, Sovet İttifaqı Qəhrəmanının qəhrəmanlığını əks etdirən guşə də.
Ermənilərin Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Xıdır Həsən oğlu Mustafayevin adını hətta ensiklopediyalara salmadığı da deyilir. Onlar belə rəy yaratmaq istəyirlər ki, guya heç belə bir qəhrəman olmayıb. Tarixi saxtalaşdırmaqda mahir olan ermənilər bu məsələdə də “aktivlik” ediblər. Onlar unutdurmaq istəyirlər ki, Qarakilsə rayonunun Gözəldərə kəndi Xıdır Mustafayev kimi şücaətli qəhrəmanlar yetişdirib...Amma buna nail ola bilməzlər. Polkovnik rütbəli Sovet İttifaqı Qəhrəmanı X.Mustafayev barədə Mədəniyyət Nazirliyi Respublika Xatirə Kitabının XI cildində məlumat verilib. Bu isə təkzibolunmaz sənəddir, tarixdir.
Bəzən general Akim Abbasovun da adı Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının sırasında çəkilir. Bu da təsadüfi deyil. Ona rəsmən bu ad verilməyib, amma təqdimatı gedib. Lakin... Araşdırmamız nəticəsində onu da öyrəndik ki, Qərbi Azərbaycanda doğulan məşhur generallarımızdan olan Akim Abbasov Qafqaz uğrunda gedən döyüşlərdə 833-cü batalyonun komandiri olub. Akim Abbasovu “Lenin” ordeninə və Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına təqdim ediblər, amma bunları ona verməyiblər. A.Abbasov Qərbi Azərbaycanın Qarakilsə (Sisyan) rayonun Ərikli kəndində doğulub.
A.Abbasova Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adının verilməməsində şübhəsiz ki, Mikoyanın və digər ermənilərin rolu az olmayıb. Bu barədə professor Cəbi Bəhramov “Bakı-Xəbər”ə keçmiş müsahibələrindən birində belə deyib: “...O vaxt Azərbaycandan gedən məşhur generallarımızdan olan Akim Abbasovun Mir Cəfər Bağırova yazdığı məktubu tapdım. O, Qafqaz uğrunda gedən döyüşlərdə 833-cü batalyonun komandiri olub. Akim Abbasovu “Lenin” ordeninə və Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına təqdim ediblər, amma bunları ona verməyiblər...”
Məlum məsələdir ki, o zaman Mikoyan və onun dəstəsi azərbaycanlıların belə ali adlar almasına qarşı böyük kampaniyalar aparırdı. Çünki onlar istəmirdilər ki, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülən azərbaycanlıların sayı çox olsun. Azərbaycanlıları kənarlaşdırıb onların yerinə ermənilərə bu adı verdirmək istəyirdilər. Buna görə də, bəzi sənədlərdə bu adı alan erməni əsilli şəxslərin sayı şişirdilmiş təqdim edilir. Azərbaycanlıların sayı isə təhrif edilərək 42 kimi göstərilib...
Tarix hər zaman həqiqəti, gerçəkliyi özündə ehtiva edib və edəcək də.
İradə SARIYEVA
