"Məktəblər təhsil vermir və biz bunu bilirik". Bunu Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev bu günlərdə Bakı şəhərində yerləşən məktəblərin direktorları ilə görüşü zamanı deyib. Nazir çıxışında məktəblərin müəllimlərə yalnız əməkhaqqı verən bir mexanizmə çevrildiyini deyib: "Nazir dedi ki, məktəblər təhsil vermir və biz bunu bilirik. Müəllimlər sinifdə dərs keçmirlər və eyni uşaqları repetitor hazırlığına cəlb edirlər".
Nazirin məlum açıqlamasından belə aydın olur ki, onun özü məktəblərin dərs keçmədiyini etiraf edir. Maraqlıdır, məktəblərlə bağlı yaşanan məlum problemlər necə həll olunacaq?
Elşən Qafarov: “İkinövbəli məktəb sistemində tədris və təlimin keyfiyyətli qurulmasından söhbət gedə bilməz”
Təhsil eksperti Elşən Qafarov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, ölkə təhsilində repetitorluğun (kölgə təhsili) hökm sürməsi illərdir davam edir. Kölgə təhsili təhsilin bütün pillələrini əhatə edir: “Kölgə təhsilinin uzun illərdir aidiyyəti qurumlar tərəfindən müdafiə olunması bu sahəyə əlavə güc verib. Repetitorluğun və ya kursların əldə etdiyi nəticələr sonda məktəblərin adına yazılır. Məktəblər və təhsil idarəetmə orqanları da bundan razıdırlar. Bunların razı olmasının səbəbi odur ki, əldə olunan nəticələr ümumilikdə təhsilin adına yazılır. Repetitor və kurslar isə ona görə məmnundurlar ki, burada böyük pullar dövr edir. Burda uduzan tərəf təhsil alanlardır. Onlar bir şeyi öyrənmək üçün həm dövlət məktəbinə getməli olur, həm də kursa. Nəticə etibarı ilə yeniyetmələrin həyatı istismar olunur. Uduzan ikinci tərəf isə valideynlərdir. Valideynlər kölgə təhsilinə vəsait sərf edirlər. Ümumilikdə uduzan isə cəmiyyət və dövlətdir. Çünki təhsil dövlət müəssisələrində deyil, kommersiya qurumlarında keçirilir. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, repetitor və təhsil kursları vergidən yayınanlar arasında ilk sıradadır”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, təhsil sahəsinə nəzarət olunmur: “Nazirin məktəblərlə bağlı məlum fikri də təsdiq edir ki, bu sahədə ciddi problemlər var. Vəziyyət göründüyü qədər asan deyil. Kölgə təhsili ilə mübarizə aparmaq üçün ilk növbədə repetitorluğu yaradan səbəblər aradan qaldırılmalıdır. Həmin səbəblərdən biri qəbul imtahanlarının ağırlığıdır. Bununla bağlı illərdir təkliflər veririk. Ancaq onların öz proqramları var. Təhsil kursları və repetitorlar da çalışır ki, valideyn qarşısında götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirə bilsin. Belə olduğu halda cəmiyyətin dövlətin təhsil strukturlarına inam və etimadı yox olub. Təkliflərimiz ondan ibarətdir ki, Dövlət İmtahan Mərkəzindən (DİM) test hazırlanma səlahiyyəti alınmalıdır. Prezident və ya Nazirlər Kabineti yanında Testologiya Mərkəzi yaradılmalıdır. DİM sadəcə imtahanları keçirən texniki quruma çevrilməlidir. Bu test mərkəzi milli qiymətləndirmələr, monitorinqlər vasitəsilə şagirdlərin bilik və bacarıqlarını müəyyən etməlidir. Suallar isə təhsilalanların bilik və bacarıqlarına uyğun olaraq tərtib olunmalıdır. Belə olarsa repetitor və təhsil kurslarına ehtiyac olmayacaq”.
E.Qafarov onu da əlavə etdi ki, bu gün Azərbaycan müəlliminin əmək haqqı çox aşağıdır. Hazırki vəziyyətdə müəllimlərin maaşı azı 2 dəfə artırılmalıdır ki, onlar repetitorluq haqqında düşünməsinlər. Müəllim bütün enerjisinin, biliyini, bacarığını sinifdə qoymalıdır: “Bunun üçün onun maddi marağı olmalıdır. Xatırladım ki, bu yaxınlarda sertifikasiyadan keçəcək müəllimlərin maaşı 10 faiz, maksimum nəticə göstərənlərin maaşı isə 35 faiz artacaq. Müəllimin sosial ehtiyaclarının ödənilməsi üçün onların əmək haqqı azı 2 dəfə artmalıdır. Belə olarsa təhsildə istənilən nəticə əldə edilmiş olar”.
Ekspertin sözlərinə görə, repetitorluğa marağın bir səbəbi də dərsliklərin bərbad səviyyədə olması ilə bağlıdır. Hər il çoxlu sayda dərslik nəşr olunmasına baxmayaraq, keyfiyyət aşağı səviyyədədir.
E.Qafarov şəhər yerlərində olan məktəblərdə şagird sıxlığının yaşandığını da dilə gətirdi. Bir sinifdə 20 şagird təhsil almalı olduğu halda 30-dan artıq məktəbli olur. Ölkədə məktəb qıtlığı var, xüsusən də Bakı şəhərində məlum problem yaşanır: “Şagird sıxlığı da tədrisin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. Müvafiq proqram üzrə kefiyyətli təhsil ala bilməyən şagirdlərin valideynləri repetitorluğa müraciət edir. Təkcə Bakı şəhərində azı 300 məktəbə ehtiyac var. Abşeron, Sumqayıt, Gəncə və digər böyük şəhərlərdə yeni məktəblər inşa olunmalıdır. Ümumiyyətlə, ikinövbəli məktəb sistemində tədris və təlimin keyfiyyətli qurulmasından söhbət gedə bilməz. 2019-cu ildə Prezident İlham Əliyev Bakı şəhərində məktəblərin infrastrukturunun yaxşılaşdırılması ilə bağlı 47 milyon manat vəsait ayırdı. Ucqar ərazilərdə məktəblər tikilir, ancaq şəhərlərin tədris müəssisələrinin sayı azdır”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, bu sahədə yaşanan problemləri həll etmək üçün təhsil prosesinin idarəetmə sistemində təhsillə əlaqəsi olmayan şəxslər funksional vəzifələrdə olmamalıdır.
Elçin Əfəndi: “Bəzi təhsil müəssisələrində təhsil verənlər yalnız ovçu qismində məktəbə gedir”
Təhsil eksperti Elçin Əfəndi bizimlə söhbətində bildirdi ki, bəzi təhsil müəssisələrində təhsil verənlər yalnız ovçu qismində məktəbə gedir. Şagirdləri repetitorluğa cəlb etmək onların məqsədləridir. Bu hər bir təhsil verənə şamil olunmur. Təhsilə, peşəsinə vicdanla yanaşan müəllimlər də az deyil: “Təəssüflər olsun ki, bir çox müəllimlər çalışır şagirdləri repetitorluğa cəlb etsin. Bunun da başlıca səbəbi pedaqoqların əmək haqlarının normal səviyyədə olmamasıdır. Həmçinin, pedaqoqların işinə müvafiq nəzarət mexanizmi tətbiq edilərsə orta ümumtəhsil məktəblərində təhsil istənilən səviyyədə olar. Bu gün 4440-dan çox təhsil müəssisəsi var. Bu qədər məktəb olmasına baxmayaraq, barmaqla sayılası qədər məktəbdə təhsil lazımi səviyyədə tədris olunur. Ancaq digərlərində isə təhsil, təəssüf ki, keyfiyyətli deyil. Bunu nazirin özü belə etiraf edirsə, artıq bəlli məsələdir ki, təhsilin keyfiyyəti hansı səviyyədədir”.
Günel CƏLİLOVA
