Statistika Komitəsi son 12 ilin başlıca demoqrafik göstəricilərini hər biri 6 ildən ibarət olmaqla 2 ardıcıl dövrə bölüb. Statistik rəqəmlər bu sahədə çox ciddi problemlərin olmasından xəbər verir.
Məsələ ondadır ki, ölkədə 1-ci dövrlə (2009-2014-cü illər) müqayisədə 2-ci dövrdə (2015-2020-ci illər) doğumların və nikahların sayı azalır, boşanmaların və ölümlərin sayı sürətlə artır. Özü də bu tendensiya ilbəil sürətlənir. Məlumatda qeyd edilir ki, 2009-2014-cü illərdə ölkədə doğum 1011497 nəfər olub. Ancaq bundan fərqli olaraq, 2015-2020-ci illər doğum olub 876447 nəfər. Digər tərəfdən, 2009-2014-cü illərdə ölüm sayı 324904 nəfər olduğu halda, 2015-2020-də 357267 nəfər olub. 2009-2014-cü illərdə nikah sayı 496218, 2015-2020-də 360168. 2009-2014-cü illərdə boşanma sayı 62497, 2015-2020-də 87025 olub.
Görünən odur ki, mövcud xoşagəlməz tendensiya davam edərsə, ölkə çox ciddi problemlərlə üzləşə bilər.
Maraqlıdır, bütün bunların kökündə nə dayanır? Ekspertlər vəziyyəti necə dəyərləndirir?
“Ölkədə əhalinin sağlamlığı ilə bağlı çoxsaylı problemlər var”
Məsələyə münasibət bildirən sosioloq Əhməd Qəşəmoğlu Azərbaycanda sözügedən problemlərin dərinləşməsini bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi: “Azərbaycanda əhalinin azalması əsasən koronavirusla bağlıdır. Problem həm də ondadır ki, insanlar indi müayinəyə də getməyə qorxur. O mənada ki, virusa yoluxmaqdan ehtiyat edirlər. Üstəlik, uşaq dünyaya gələndən sonra xəstəxanaya getmək lazımdır. Həkim nəzarətinə ehtiyac var və s. Başqa bir tərəfdən, iqtisadi çətinliklər əhalinin artmasına mənfi təsir edir. İnsanların dünyagörüşünün dəyişməsi, boşanmaların artması da buna öz təsirini göstərir. Hər 100 nikahdan 35-i boşanır. Bu çox ciddi rəqəmdir. Boşanmalar çoxdursa, bu o deməkdir ki, ailələrdə gərginliklər çoxdur. Gərgin ailələr də uşaq dünyaya gətirmək istəmirlər. Bütün bunlar ölkə üçün ciddi problemlər vəd edir. Belə davam edərsə, bir neçə ildən sonra bunun çox ciddi fəsadları olacaq. Azərbaycanda mənfi demoqrafik tendensiyalarla bağlı indiyə qədər müəyyən işlər görülməli idi. Təəssüf ki, bunların heç biri edilməyib. Cəmiyyət günü-gündən mürəkkəbləşir, həssaslaşır. O biri tərəfdən, artıq 2 ildir pandemiya insanları yorub. Belə bir vaxtda demoqrafik məsələlərlə məşğul olan çox ciddi elmi-tədqiqat mərkəzləri olmalıdır. Əslində Azərbaycan müstəqillik əldə edəndən sonra belə mərkəz fəaliyyətdə olmalı idi. Bir vaxtlar belə bir mərkəz yaratdım, amma onun fəaliyyət göstərməsinə imkan vermədilər. Həmin mərkəzin adı Humanitar Tədqiqatlar və Proqnozlaşdırma Mərkəzi idi. Cəmiyyət günü-gündən mürəkkəbləşirsə, demoqrafik problemlər dərinləşirsə, bütün bunlar elmi şəkildə araşdırılmalıdır. Ölkədə əhalinin sağlamlığı ilə bağlı çoxsaylı problemlər var. Təəssüf ki, bunların həlli ilə bağlı sistemli işlər görülmür. Əhalinin mənəviyyatı, ailə məsələləri ilə bağlı elmi əsaslara söykənən işlər aparılmalıdır. Elmi şəkildə bununla bağlı fəaliyyət proqramları hazırlanmalıdır”.
Bir sözlə, sosioloq hesab edir ki, təcili şəkildə elmi mərkəzlər yaradılmalı və təhlillərə uyğun olaraq problemlər aradan qaldırılmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
