İcbari tibbi sığorta (İTS) insanların həmrəyliyinə əsaslanan, dünya səviyyəsində geniş tətbiq edilən sosial layihə və tibbi xidmətlər modelidir. Prezident İlham Əliyev 2016-cı ildən başlayaraq, icbari tibbi sığorta sahəsində bir sıra vacib fərman və sərəncamlar imzalayıb. 2017-ci ildən isə ölkəmizdə icbari tibbi sığortanın pilot layihə şəklində tətbiqinə başlanılıb. Bununla yanaşı, Prezident “Azərbaycanda icbari tibbi sığortanın tətbiqinin təmin edilməsi ilə bağlı bir sıra tədbirlər haqqında” 2018-ci il 20 dekabr tarixli 418 №-li Fərman imzalayıb. Fərmana əsasən, İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinə icbari tibbi sığorta sisteminin ölkə ərazisində tətbiqinə imkan verəcək hazırlıq işlərini həyata keçirmək həvalə olunub.
2020-ci il yanvarın 1-dən Azərbaycanda mərhələli şəkildə icbari tibbi sığorta sisteminin tətbiqinə başlanılıb. Qeyd edək ki, icbari tibbi sığortanın ötən il yanvarın 1-dən Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisində və 20 rayonda tətbiqi nəzərdə tutulurdu. İkinci mərhələdə - 2020-ci ilin aprel-iyun aylarında 17, iyul-sentyabr aylarında, yəni üçüncü mərhələdə 14 rayonda icbari tibbi sığorta tətbiq olunmalı idi. Dördüncü mərhələdə - oktyabr-dekabr aylarında isə Bakı və Sumqayıt şəhərlərinin, habelə Abşeron rayonunun əhalisinin icbari tibbi sığorta sistemindən istifadə edəcəyi bildirilirdi. İcbari tibbi sığorta, pensiyaçılar, aztəminatlı təbəqələr və 18 yaşınadək şəxslər də daxil olmaqla, 4,4 milyon vətəndaşı əhatə edəcək. Ancaq koronavirus pandemiyası ölkəmizdə bu məsələdə də müəyyən problemlərin yaşanmasına səbəb oldu. Xəstəxanalar pandemiyanın qarşısının alınması istiqamətində ixtisaslaşdırıldığından, ölkə əhalisinin icbari tibbi sığorta paketindən istifadəsində müəyyən çətinliklər yaratdı. Lakin məsələnin ciddiliyi nəzərə alınaraq pilot layihələr tətbiq edildi. O cümlədən, 1 aprel 2021-ci il tarixdən bütün ölkə üzrə icbari tibbi sığortanın tətbiqinə başlanıb.
Bütün bu deyilənlərin fonunda Azərbaycanda tibbi sığorta işləyirmi? Hazırda bu sahədə vəziyyət necədir və tibbi sığorta mexanizmi necə işləyir?
“Bu işi təşkil edənlər ya anlamırlar, ya da burada hansısa korporativ maraqlar var”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybullanın fikrincə, icbari tibbi sığortanın tətbiqində yanaşma doğru olmaığına görə, mexanizm işləmir: “İcbari tibbi sığortanın tətbiqi məsələsi pandemiyadan sonra daha da problematik hal aldı. Bu il ölkə üzrə sözügedən sahədə işləri qaydaya salmaq istəyirdilər. Ancaq görünən odur ki, icbari tibbi sığortanın tətbiqi tam qaydasında deyil. Çünki bu işin təşkilində xeyli qüsurlar var. Əvvəldən bəyan etmişəm ki, tibbi sığortanın tətbiqinə yanaşma düzgün deyil. Beynəlxalq praktika var və o üzdən biz dünyanın getdiyi yolla getməliyik. Məsələ ondadır ki, beynəlxalq praktikaya uyğun icbari tibbi sığortaya cəlb olunan həkimlərin fiksə olunmuş maaşı olmalıdır. Bu elan olunmadan sözügedən işi başlamaq olmaz. Başlanılsa belə, effekti olmayacaq. Yoxsa kim daha çox xəstəyə baxacaqsa, daha çox maaş alacaq yanaşması ilə nəticə əldə etmək mümkün deyil. Bu, qeyri-sağlam rəqabətə əsaslanan yanaşmadır. Təəssüflər olsun ki, bu işi təşkil edənlər ya anlamırlar, ya da burada hansısa korporativ maraqlar var. Ona görə də bunun başqa bir izahını tapmaqda çətinlik çəkirəm. Hesab edirəm ki, yanaşma düzgün olmadığına görə bu işin təşkilində xeyli qüsurlar üzə çıxır. Digər tərəfdən də hələlik icbari tibbi sığortanın tətbiqi olə bağlı ölkədə ciddi bir müsbət nəticə yoxdur. Reallıq ondan ibarətdir ki, vətəndaş bundan tam yararlana bilmir. O baxımdan müsbət nəsə demək mümkün deyil”.
Professor bir daha qeyd etdi ki, yanaşma dəyişilməsə bu sahədə müsbət dönüş gözlənilmir.
Vidadi ORDAHALLI
