Əlillik dərəcəsinin müəyyənləşməsi hər kəsi narahat edən məsələdir. Məlumdur ki, son zamanlar Azərbaycanda əlillik dərəcələrinin verilməsi ilə bağlı ciddi narazılıqlar var. Əlilliyin qiymətləndirilməsi prosesi tibbi-sosial ekspert komissiyaları vasitəsilə həyata keçirilir. Ölkədə I, II və III dərəcə əlillik təminatı mövcuddur.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda əlilliyin qiymətləndirilməsi sistemində tətbiq ediləcək yeni dəyişikliklər 2022-ci il iyulun 1-dən qüvvəyə minəcək.
Qanunvericilikdə “əlilliyin səbəbi, dərəcəsi” sözləri “orqanizmin funksiyalarının pozulması faizi, səbəbi” sözləri ilə, “I dərəcə əlilliyi olan” sözləri “orqanizmin funksiyalarının 81-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş” sözləri ilə, “II dərəcə əlilliyi olan” sözləri “orqanizmin funksiyalarının 61-80 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş” sözləri ilə və “III dərəcə əlilliyi olan” sözləri “orqanizmin funksiyalarının 31-60 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş” sözləri ilə əvəz edilib.
Ekspertlər hesab edir ki, əlilliyin təyin edilməsi ilə bağlı yeni qaydaların tətbiq edilməsinə ehtiyac var. Türkiyə təcrübəsinin tətbiq olunmasının daha uyğun olduğu düşünülür. Və bu sahədə Türkiyə modelinin tətbiqi təklif olunur.
Maraqlıdır, əlilliyin təyinatında Türkiyə modelinin fərqliliyi nədən ibarətdir?
Rey Kərimoğlu: “Türkiyədə qazilərə 6 əlillik dərəcəsi verilir, bütün hallarda yaralılara əlillik dərəcəsi müəyyənləşdirilir”
Qarabağ qazisi, jurnalist Rey Kərimoğlu hesab edir ki,əlillik dərəcələrinin müəyyən edilməsində Türkiyənin tətbiq etdiyi modeldən yararlanmaq lazımdır: “Milli Məclisdə əlillik dərəcələri ilə bağlı məsələyə yenidən baxılsın. Türkiyədə qazilərə 6 əlillik dərəcəsi verilir. Yəni bütün yaralılara əlillik dərəcəsi müəyyənləşdirilir. Məsələn, birinci dərəcəli, iki, üç, dörd, beş, altıncı dərəcə. Məncə, Azərbaycan da qazilərlə bağlı bu addımı atmalıdır. Əlillik dərəcələri üç yox, altı dərəcə olmalıdır. Yəni döyüşdə yaralamış bütün əsgər və zabitlərimizə yaralanma vəziyyətinə görə əlillik dərəcələri verilməlidir. Çıxış yolu budur! Yeri gəlmişkən, əgər ordumuz Türk ordu sisteminə uyğunlaşdırılırsa niyə əlillik dərəcələri və digər məsələlər də uyğunlaşdırılmasın?”.
Davud Rəhimli: “Əlilliyin təyini ilə bağlı gələn ildən tətbiq olunacaq yeni qaydalar Türkiyə modelindən daha yaxşıdır”
Əlil Təşkilatları İttifaqının sədri Davud Rəhimli bildirdi ki, növbəti ildən əlilliyin təyini yeni qaydalar əsasında müəyyən olunacaq: “Yeni qaydalara görə, əlilliyin təyini artıq 3 qrup üzrə deyil, orqanizmin funksiyasının itirilmə faizinə görə müəyyən olunacaq. Məlumdur ki, əlillik indiyə qədər əmək qabiliyyətinin itirilmə dərəcəsinə görə təyin olunub. Yəni üçüncü qrup əmək qabiliyyəti məhduddur, amma öz işində işləyə bilər, ikinci qrup əmək qabiliyyətsizdir, amma həkimlərin verdiyi əmək zəmanətinə uyğun olaraq işlə məşğul ola bilər. Birinci qrupun isə əmək qabiliyyəti tam məhduddur, işləyə bilməz, yaxud onun üçün xüsusi yaradılmış şəraitdə işləyə bilər və başqasının köməyinə ehtiyacı var. Tutaq ki, insanın hər iki ayağı amputasiya olunub, durub harasa iş yerinə gedib işləyə bilməz, ancaq əlil arabasında işləyə bilər. Deməli, evində xüsusi şərait yaradılarsa, kompüterdə hansısa işi görə bilər. Amma yeni meyarlara görə, əmək qabiliyyətinin saxlanılma dərəcəsi əsas götürülür. Yəni tutaq ki, 10 faiz əmək qabiliyyəti itirilibsə, 90 faiz saxlanılıbsa, buna bir cür, 90 faiz itirilib, 10 faiz saxlanılıbsa, başqa cür baxılacaq. Amma əsas mahiyyət odur ki, indiyə qədər əlillik dərəcəsi əmək qabiliyyətinin itirilmə dərəcəsinə görə müəyyənləşirdisə, indi əmək qabiliyyəti və həyat fəaliyyətinin saxlanılma dərəcəsi əsas götürüləcək, daha pozitiv yanaşma olacaq”.
Ekspert hesab edir ki, əlilliyin təyini ilə bağlı gələn ildən tətbiq olunacaq yeni qaydalar Türkiyə modelindən daha yaxşıdır.
Günel CƏLİLOVA
