Azərbaycanda uşaqlar arasında görmə qabiliyyətində, danışığında problemlər aşkarlananların sayı artıb. 2019-cu ildə ölkə üzrə 2 462 100 uşaq profilaktik müayinə edilib. Onların 14 min 300 nəfərində görmə qabiliyyətinin zəif olduğu, 2 min nəfərində isə danışıq problemlərinin olduğu aşkarlanıb.
Müasir texnologiyalar həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Onların bizə faydaları olduğu kimi, zərərləri də var. Uşaqlarda görmə və danışıq problemlərinin çoxalmasının başlıca səbəbi kimi telefon, planşet və bu kimi rəqəmsal texnologiyalar göstərilir. Bu cihazlar həm də uşaqlarda tənbəllik, özünə qapanmaqla sosial aləmlə əlaqəni tamamilə kəsməyə qədər gətirib çıxarır. Həkimlər deyirlər ki, uşaqlar çox vaxt ailə üzvlərinə baxaraq onların etdiklərini təkrarlayırlar. Ona görə də, ilk olaraq, valideynlər həyat tərzlərini dəyişdirməlidirlər.
Son zamanlar nitqin gecikməsinin əsas səbəblərindən biri valideynlərin körpələrlə az ünsiyyətdə olmasıdır”
Pediatr Mətanət Əliyeva bildirdi ki, Azərbaycanda qohum evlilikləri uşaqlıq dövründə görmə pozğunluğuna gətirib çıxarır. Yetkin insanlarla müqayisədə uşaqlıq dövründə zəifgörmə səbəblərinin çoxunun qarşısını almaq daha çətindir. Buna görə də uşaqlarda reabilitasiya tədbirlərindən faydalanmaq əhəmiyyətlidir: “Erkən dövrlərdə reabilitasiya tədbirlərinə başlamaqla funksional görmənin təkmilləşdirilməsi mümkündür. Məktəbəqədər 4-6 yaş dövrü reabilitasiya üçün zəifgörmə cihazlarından istifadənin başlandığı dövrdür. Uşaq bu dövrə nə qədər tez başlayarsa, gələcəkdə bu cihazlardan istifadə daha rahat olacaq. Bu cihazların sayəsində uşağın təhsil fəaliyyətində müstəqil iştirakı mümkün ola bilər. Amma bu dövr, həmçinin, kosmetik narahatlıq və psixoloji reaksiyaların ən çox rast gəlindiyi dövrdür. Bu yaşda uşaqlarda zəifgörmə cihazlarından imtina edilə bilər. 4-6 yaşlı belə uşaqlar artıq digər uşaqlardan daha fərqli olduqlarını başa düşür, 7-8 yaşlı uşaqlar isə bu fərqi yaradan zəifgörmə cihazlarına qarşı reaksiya verməyə başlayırlar. Zəifgörmə reabilitasiyasında, xüsusilə uşaqlıq dövründə tətbiq olunan reabilitasiya işində qrup işi çox önəmlidir. Oftalmoloq, pedaqoq və ailə bu qrupun ən mühüm elementləridir”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, uşaqların zəif görməsi səbəblərindən biri də onların vaxtından tez smartfon telefon və planşetlərə maraq göstərməsidir: “Uşaqlar bu vasitələrdən istər tədris, istərsə də asudə vaxt keçirmək məqsədilə çox geniş istifadə edirlər. Bununla əlaqədar bu cihazlardan istifadə edən uşaqların gözlərində yorğunluq, zəifləmə müşahidə olunur. Ümumiyyətlə, 3 yaşında uşaqlara smartfon telefon istifadə etmək olmaz. Telefon nəinki uşağın görməsinin inkişafına, hətta onun əqli cəhətdən ünsiyyətinə də təsir edir. 3-5 yaşarası uşaqlar yarım saat gün ərzində istifadə edə bilərlər. 5 yaş və yuxarı yaş uşaqlara isə 40 dəqiqə istifadə etməsinə icazə vermək olar. Mütləq gözlər dincəlməlidir. Uzağa baxmaq lazımdır. Yaxud göz gimnastikası lazımdır”.
Uşaqların danışığında problemin olmasına gəlincə, həmsöhbətimiz qeyd etdi ki, bunun səbəbi ailədə uşaqlarla ünsiyyətin qurulmamasıdır: “Uşaqlar danışdıqda onu diqqətlə dinləmək lazımdır, danışdığı önəmsiz olsa belə. Çünki uşaq ona ciddi yanaşıldığını görəndə danışma həvəsi yaranır ki, bu da nitqin inkişafına müsbət təsir edir. 2 yaşında olan uşaq təxminən 50 söz deməlidir. 3-4 yaş aralığında isə danışılan kəlmələrin yarısı səlist, aydın olmalıdır. 5 yaşı keçdikdən sonra artıq müalicə və müayinələr lazımdır”
Pediatrın sözlərinə görə, nitqin və yerişin ləngiməsinin digər səbəbi kimi irsiyyəti və genetik faktorları göstərmək olar. Belə ki, bəzi ailələrdə doğulan uşaqlar, adətən, onların nəslindəki əksər uşaq kimi gec danışır və gec yeriyirlər. Son zamanlar nitqin gecikməsinin əsas səbəbləri valideynlərin körpələrlə az ünsiyyəti, erkən vaxtlardan uşaqların smartfon və televizor qarşısında çox vaxt keçirmələri, ailədaxili münaqişələr, stress halları, uşaqlara qarşı psixi və fiziki zorakılıq vəziyyətləridir.
Günel CƏLİLOVA
