Türkiyə-ABŞ münasibətlərinin pisləşməsi, Moskva-Ankara əlaqələrində davam edən isinişmə Ermənistanda getdikcə daha böyük həyəcan yaradır.
Məsələ ilə bağlı Ermənistanın “politik.am” portalı yazır ki, qarşıdakı dövr ərzində hadisələr Rusiya və Türkiyəni daha çox yaxınlaşdıracaq və bu hal Ermənistanı daha çox arxa plana atacaq: “Türkiyə ilə yaxınlaşan Rusiya minimum istəklərinə nail olub. ABŞ və Türkiyə arasında münasibətlər gərgindir. Hətta Türikyənin NATO-dan çıxması məsələsi də gündəmə gətirilir. ABŞ-ın Türkiyədəki hərbi bazalarının bağlanması da gündəmdədir. Ankara bununla bağlı sərt mövqe sərgiləyib.
Türkiyədəki ABŞ bazaları bağlansa, bunun Ermənistan üçün acınacaqlı nəticələri olacaq. Məsələ burasındadır ki, ABŞ hərbçiləri Türkiyəni tərk etsə, onların olduqları bazalara Türkiyə öz hərbçilərini yerləşdirəcək. Bu isə Rusiya üçün olduqca sevindirici bir xəbər sayılacaq. Ən azı o baxımdan ki, Rusiyanın cənub sərhədlərində artıq NATO-nun nüvə silahları, radarları olmayacaq. Bunlar o vaxtda baş verəcək ki, Türkiyə Rusiya ilə strateji müttəfiqə çevrilir. Deməli, Türkiyə Rusiya üçün hansısa təhdid yaratmır. Məhz bu vəziyyətdə Ermənistan Rusiyanın cənubda forpostu kimi Moskva üçün əhəmiyyətini tam itirir. Bu halda Avrasiya İttifaqında, KTMT-də, MDB-də də Ermənistan Rusiya üçün əhəmiyyətsiz olacaq. Hətta mümkündür ki, Rusiya belə vəziyyətdə Azərbaycanın Ermənistanı sülhə vadar etmək üçün daha ciddi səylərinə də göz yumsun. Buna görədir ki, ABŞ-Türkiyə münasibətlərinin pisləşməsi Ermənistanın zərərinədir”.
Xatırladaq ki, bu günlərdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan “İncirlik” və “Kürəcik” bazalarının ABŞ üçün bağlana biləcəyini bəyan edib. Bu açıqlama ABŞ-da ciddi narahatlığa səbəb olub. Pentaqonun məsələ ilə bağlı bəyanatında bildirilir ki, ABŞ Türkiyənin hərbi bazalarını, o cümlədən “İncirlik”aviabazasını yalnız Ankaranın icazəsi ilə istifadə edir: “ABŞ qüvvələri Türkiyənin hərbi bazalarını, o cümlədən “İncirlik” aviabazasını yalnız Ankaranın icazəsi ilə istifadə edirlər. Biz Türkiyədəki qüvvələrimizin statusunu NATO üzrə müttəfiqimizlə əməkdaşlığımıza və onu qorumağa bağlılığımızın simvolu kimi görürük. Türkiyə NATO-nun Əfqanıstanda, Kosovoda, İraqda missiyalarına töhfə verir və ABŞ Milli Təhlükəsizlik Strategiyasının məqsədləri üçün vacib rol oynayır. Biz Türkiyəni S-400 və digər fikir ayrılığı yaranmış sahələrlə əlaqədar daha konstruktiv siyasət yürütməyə çağırırıq və bu münasibətləri qorumağa çalışırıq”. Amma məsələ ondadır ki, ABŞ özü Türkiyə siyasətində konstruktivlikdən uzaqlaşır. Rusiyalı siyasi ekspert Aleksandr Bloxin də məsələyə məhz bu prizmadan yanaşır: “Amerikalılar çox kobud şəkildə davranır və Türkiyəni özlərindən daha da uzaqlaşdırırlar. Hətta deyərdim ki, Rusiyaya tərəf sürükləyirlər. Amerikalılar bütün etik qaydaları pozmaqdan çəkinmirlər. Misal üçün, “erməni soyqırımı”nın tanınması Türkiyəyə beldən aşağı zərbədir. ABŞ Konqresi bu məsələnin həssaslığına önəm verməyərək qərar qəbul etdi”. Ekspert bildirib ki, Türkiyəni tamamilə itirmək ABŞ üçün fəlakət ola bilər: “Ankaranın aviabazaları qapatması ABŞ üçün Türkiyənin düşmənə çevrilməsinin göstəricisi olacaq. ABŞ manevr imkanları baxımından xeyli ərazi itirəcək. Türkiyə NATO olduğu müddətdə amerikalılarla sövdələşmə edərək xallar qazana bilər”.
Elə politoloq Qabil Hüseynli də vurğulayır ki, hazırda Ankara-Vaşinqton, Ankara-NATO münasibətləri arzuolunan istiqamətə getmir: “Xüsusilə ABŞ-la münasibətlər gərginləşməkdə davam edir. ABŞ Senatının qondarma “erməni soyqırımı“nı qəbul etməsi münasibətlərin daha da alovlanmasına gətirib çıxardı. Bu çox yanlış qərar idi, tarixçilərin araşdırması ilə təsdiqini tapmayan bir layihənin elementar tarixi biliyi olmayan senatorlar tərəfindən qəbul olunması iki böyük strateji ortaq arasında soyuq küləklər əsdirməyə başladı. Türkiyənin Rusiyadan S-400-ləri alması da bu məsələdə az qızışdırıcı rol oynamadı. Düzdür, ABŞ “Patriot” hava hücumundan müdafiə sistemləri təklif elədi, lakin artıq gec idi, çünki sövdələşmə baş tutmuşdu, digər tərəfdən istehsalında iştirak etdiyi F-35 tipli ən müasir beşinci nəsil qırıcı təyyarələrin alınmasından da məhrum edildi. Ardınca Türkiyə üçün ağır olan qondarma “soyqırım“ın təsdiqi münasibətləri daha da korladı”.
Qabil Hüseynli Türkiyənin hazırda buna cavab tədbirləri hazırladığına diqqət çəkib: “ABŞ həm də Türkiyəni sanksiyalarla, ticarət əlaqələrinin minimuma endirilməsi ilə təhdid edir. Bütün bunlar olacaqsa, Türkiyə də “İncirlik“ və “Kürəcik“dəki hərbi hava bazasının bağlanacağını bildirir. Digər tərəfdən Aralıq dənizində Yunanıstan, İsraillə yaşanan qarşıdurmalar, Suriyada yaşanan çətinliklər və bu məsələdə Türkiyənin strateji tərəfdarları tərəfindən müəyyən qədər aldadılması, qonşuları ilə münasibətlərin korlanması xeyli narahatlıqlar yaradır. Belə şəraitdə həmin bazaların bağlanmasına gedilməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdıracaq”. Məhz belə durumda, aydındır ki, Türkiyə Rusiya ilə yaxınlaşmaqda daha çox maraqlı olacaq. Çünki indiki halda Rusiya özünü Türkiyənin əsl müttəfiqi kimi aparır. Kreml Ankara ilə hərbi, siyasi, iqtisadi və digər müstəvilərdə əməkdaşlığa xüsusi maraq göstərir. Türkiyənin də bunlara qarşılıq verməsi artıq regionda Ermənistanı çox ciddi narahat edir. Çünki yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu halda Ermənistan Rusiya üçün çox arxa plana keçəcək. Elə bundan irəli gəlir ki, İrəvan və erməni lobbisi var gücü ilə Türkiyə-Rusiya yaxınlaşmasına qarşı çıxır. Amma görünən budur ki, onların cəhdləri hansısa nəticə vermir və çox əhəmiyyətsizdir.
Nahid SALAYEV
