Ermənistanda faşizmə olan sevginin Azərbaycan tərəfindən ifşa edilməsi və artıq buna dünya miqyasında müəyyən reaksiyaların yaranması İrəvanda geniş rezonans doğurub. Xüsusən də Rusiya və İsraildə olan təpkilər Ermənistan üçün şok effekti yaradır. Rusiyanın Krasnodarsk diyarının Armavir şəhərində erməni faşist cəlladı Qaregin Njdenin xatirə lövhəsinin sökülməsini isə ermənilər Azərbaycanın Ermənistan üzərində növbəti qələbəsi sayır.
Baş verənlərlə bağlı “armenianreport” portalı yazır ki, Njdenin xatirə lövhəsinin sökülməsinin əsl müəllifi Azərbaycandır: “Azərbaycan istəyinə nail oldu və Njdenin xatirə lövhəsinin sökülməsi Rusiya-Ermənistan münasibətlərində növbəti çatdır. Düzdür, yaranmış vəziyyətdə Armavirin erməni icmasının rəhbərliyi iddia edir ki, xatirə lövhəsi tezliklə yerinə qaytarılacaq. Amma bunun baş tutması qətiyyən inandırıcı görünmür. Reallıqda isə biz onu da bilirik ki, Azərbaycan tərəfi bu xatirə lövhəsinin demontaj edilməsinə heç də az əmək sərf etməyib. Azərbaycan bu məsələdə Rusiya ictimai fikrinin yönləndirilməsində həqiqətən də çox effektiv iş gördü”.
Bu fonda bir daha xatırlatmaq yerinə düşərdi ki, Ermənistanda faşist Njdenin qəhrəman obrazının yaradılması ilə bağlı məsələni Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Aşqabadda MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclasında qaldırıb. Dövlət başçısı buradakı çıxışında faşistlərin qəhrəman kimi qələmə verilməsini qətiyyətlə pisləyib. Azərbaycan Prezidenti MDB məkanında faşizmin qəhrəmanlıq kimi qələmə verilməsinə yer olmadığını vurğulayıb. İlham Əliyev 2019-cu ildə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin təqdim etdiyi “Nasizmin qəhrəmanlıq kimi qələmə verilməsi, neonasizmin yayılması və irqçiliyin, irqi ayrıseçkiliyin, ksenofobiyanın və onlarla bağlı dözümsüzlüyün müasir formalarının yayılmasına şərait yaradan praktikanın digər növləri ilə bağlı vəziyyət haqqında” məruzədən sitat gətirərək deyib ki, Ermənistanın keçmiş hakim respublikaçılar partiyası millətçi təmayüllü, Üçüncü Reyxlə əməkdaşlıq etməsi haqqında məlumat olan, birmənalı siyasi mövqeyi olmayan Qaregin Njdenin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi üçün addımlar atıb. Ermənistan paytaxtının mərkəzində faşist cəlladı və satqın Qaregin Njdeyə heykəl qoyulmasını kəskin şəkildə pisləyən və bunu faşizmin təbliği kimi dəyərləndirən Azərbaycan Prezidentinin bu çıxışı geniş əks-səda doğurdu. Məhz bundan sonra Armavir Şəhər Dumasının deputatı Aleksey Vinoqradov nasist havadarı Njdenin xatirə lövhəsinin üstünü qara rənglə boyadı. Rusiya mediası da bu məsələyə xüsusi diqqət yteirdi. Bir daha xatırlandı ki, Njde Böyük Vətən müharibəsi illərində nasional sosialistlərin erməni legionunun yaradıcısı olub. O, Şimali Qafqazda sovet ordusuna qarşı vuruşub. Bütün bunlar Rusiya ictimaiyyətində də haqlı narazılığa yol açdı. Nasist havadarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi Böyük Vətən müharibəsi zamanı alman faşistlərinə qarşı döyüşdə qanını tökmüş insanların xatirəsinin təhqir olunması kimi qəbul edildi. Üçüncü Reyxlə əməkdaşlıq etmiş şəxslərin cinayətkar və vətən xaini hesab edilməsini nəzərə alsaq, faşizmlə əməkdaşlıqda adı hallanan bir satqının xatirəsinin Armavirdə əbədiləşdirilməsi heç bir məntiqə sığmırdı və haqlı narazılığa səbəb olurdu. Bütün bunlardan sonra xatirə lövhəsinin sökülməsi ilə bu məsələ öz məntiqi sonunu tapdı və ədalət bərpa edildi.
Məsələ ilə bağlı “armenianreport” portalı onu da yazır ki, məhz Azərbaycanın davamlı fəaliyyəti Njdenin xatirə lövhəsinin son aqibətini müəyyən etdi:“İş ona gətirib çıxardı ki, hətta Rusiya rəsmiləri belə məsələyə münasibət bildirdi. Bakı bununla istəyinə nail oldu. Həm də Azərbaycan Rusiya-Ermənistan münasibətlərində yeni bir çat da yarada bildi. Ermənistan hakimiyyətinin bu durumda fəaliyyəti isə Azərbaycanın gördüyü işlərə adekvat sayıla bilməz. Bizim dövlət qurumları sanki ağızlarına su alıb durublar. Rusiya da bu fonda Ermənistanın hissləri ilə istədiyi kimi oynayır və bunda Azərbaycanın fəaliyyəti az rol oynamır”. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Njdenin xatirə lövhəsinin sökülməsi Ermənistan üçün şok effekti yaradıb və onlar bu prosesdə Azərbaycanı ittiham etəmyə çalışırlar. Belə bir vaxtda digər maraqlı hadisə isə İrəvanda rus diplomatı, şair və dramaturqu Aleksandr Qriboyedovun abidəsinin təhqir olunmasıdır. “Vereleg” adlı saytı yazır ki, abidəni təhqir edən və onun üzərinə qırmızı boya tökən Ermənistanın Birləşmiş Milli Təşəbbüs Partiyasının sədri Şant Arutunyanın oğlu, millətçi kimi tanınan Şaqen Arutyunyandır. Arutyunyan özü bu haqda bildirib: “Rusiya imperiyasının səfiri, şair Qriboyedovun abidəsinə Njdenin xatirə lövhəsinin təhqir olunmasına cavab olaraq qırmızı boya tökdüm. Mən bunu bilərəkdən dekabrın 2-də - Ermənistanın bolşevikləşdirilməsi və Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Bakıya səfəri günündə elədim”. Ermənistanın aidiyyəti orqanları millətçi gəncin bu hərəkətinə hər hansı reaksiya verməyib. Onun bu hərəkətinə görə cəzalandırılıb-cəzalandırılmayacağı barədə də məlumat verilmir. Bu isə prosesin elə ermənilərin öz razılığı ilə baş tutması fikrini istisna etmir.
Beləliklə, ermənilər Njdenin qisasını böyük rus şairindən və diplomatından almağa çalışıblar. Halbuki, ermənilər indiki coğrafiyada, xüsusən də Dağlıq Qarabağda yaşadıqlarına görə məhz Qriboyedova və onun təmsil etdiyi Rusiya imperiyasına minnətdar olmalıydılar. Qriboyedovun abidəsi də bu minnətdarlığın ifadəsi kimi İrəvanda ucaldılmışdı. İndi isə ermənilər onun abidəsini təhqir edir. Ekspertlər hesab edir ki, Qriboyedovun abidəsinin təhqir olunmasını Rusiya cavabsız qoymayacaq. Rusiyalı tarixçi Oleq Kuznetsov isə bu fonda bildirir ki, rus elitası artıq ermənilərə “adi yaramazlar” kimi baxır: “Bu prosesin içində olan bir şəxs kimi mən faşist Qaregin Njdenin abidələrinin sökülməsinin başlanmasını çoxdan gözləyirdim. Rusiya və Azərbaycanın bir çox sakini kimi mən də, narazı olmağıma baxmayaraq, anlayırdım ki, boş sözlərlə və emosiyalarla vəziyyəti dəyişmək mümkün deyil. Ona görə də qarşıma bu abidənin sökülməsi məqsədini qoydum, bunun üçün kifayət qədər tarixi və hüquqi sübutlar toplanmalı idi ki, yekunda da bu, həyata keçirildi. Bu sübutlar Moskvaya göndərildi və orada inzibati və siyasi cəhətdən ən yuxarı rəhbərliyə çatdırıldı, Njdenin lövhəsinin sökülməsi qərarı qəbul edildi”. Kuznetsovun sözlərinə görə, xatirə lövhəsinin sökülməsindən sonra Rusiyanın siyasi elitasına yaxın olan yüksək vəzifəli moskvalı dostları ona zəng edərək, bu lövhənin sökülməsi ilə üzərində “ermənilərin Rusiyaya əbədi sadiqlik” şüarları yazılmış “stereotip divarını” yıxmağın mümkün olduğunu deyib: “Artlıq Moskvanın yuxarı təbəqələrində ermənilər sadiq dostlar kimi deyil, özlərinin dedikləri kimi, “adi yaramazlar” olaraq qəbul edilirlər. Ermənilərin “qüsursuzluq” obrazı param-parça oldu və artıq Rusiyada digər kiçik Avropa xalqlarının təkəbbürlü millətçiliyi kimi, erməni millətçiliyinin tənqidi də mümkün olacaq. Azərbaycanın ideoloji qələbəsi də məhz bundan ibarətdir”.
Nahid SALAYEV
