Bu günlərdə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ABŞ-a səfəri zamanı Rusiyanın S-400 sistemlərinin taleyi məsələsini həll etmək mümkün olmayıb. Bunu ABŞ Prezidenti Donald Tramp da təsdiq edib: “Biz bu barədə danışdıq, gələcəkdə də bu barədə danışacağıq və ümid edirəm ki, məsələni həll edə biləcəyik”.
Görünür, bu mövzu yaxın vaxtlarda Ankara və Vaşinqton üçün ciddi problem olaraq qalacaq.
Rusiya Beynəlxalq Məsələlər Şurasının eksperti İlya Kramnik hesab edir ki, Ankara, istənilən halda, problemin həllini tapmağa çalışacaq, çünki Qərblə hərbi sahədə münasibətləri tamamilə pozmağı özünə rəva bilməz: “Türkiyə öz istehsalı olan pilotsuz uçuş aparatları və gəmilər üçün yüksək dəqiqlikli döyüş sursatları, aqreqatların tədarükü məsələsində ABŞ və Aİ-dən asılıdır”.
Bu arada Rusiya mətbuatı yazır ki, S-400 raketləri Azərbaycana verilə bilər. Strategiyalar və Texnologiyaların Təhlili Mərkəzinin direktor müavini Konstantin Makienko komplekslərin üçüncü tərəfə, yəni Azərbaycana verilməsini mümkün sayır. O bununla bağlı müqayisə də aparıb. Tarixdə bənzər presedent olub: 1996-cı ildə Rusiya Kiprə iki divizion S-300 verilməsi barədə müqavilə bağladı, ancaq Türkiyənin tənqidlərindən sonra komplekslər Yunanıstana verildi.
Maraqlıdır, ABŞ-ın etiraz etməsi fonunda S-400 raketləri Türkiyəyə deyil, Azərbaycana verilə bilərmi? Rusiya mətbuatının bununla bağlı iddiaları nə dərəcədə realdır?
“Həmin raketlərin texnologiyalarının satışı ilə bağlı tərəflər razılığa gəlməsə, o zaman müqavilə pozula bilər”
Məsələyə münasibət bildirən hərbi ekspert Azad İsazadənin fikrincə, Türkiyəyə verilən S-400-lərin Azərbaycana veriləcəyi ilə bağlı deyilənlər reallığa söykənmir: “Rusiya mətbuatının Kiprlə bağlı müqayisəsi düzgün deyil. Ona görə ki, 1996-cı ildə Kiprə S-300 raketləri vəd edilsə də, həmin raketlər bu ölkəyə verilmədi. Ancaq S-400-lərlə bağlı məsələ fərqlidir. Məsələ ondadır ki, Rusiya ilə Türkiyə arasında konkret müqavilə bağlanıb. Müqavilə çərçivəsində S-400-lərin birinci partiyası Türkiyəyə verilib. Ancaq 1996-cı ildə Rusiya S-300 raketlərini Kiprə vermədi. Baxmayaraq ki, vermək istəyirdi. Türkiyənin etirazından sonra həmin raketlər Yunanıstana verildi. Ona görə də situasiyalar fərqlidir. Digər tərəfdən, Rusiya S-400-lərin ikinci partiyasını verən zaman təkcə bu raketləri deyil, bu raket komplekslərinin texnologiyalarını da verməlidir. Ancaq məlumatlara görə, Rusiya S-400-lərin texnologiyalarını Türkiyəyə vermək istəmir. Türkiyə də buna etiraz edir. Söhbət raket komplekslərindən getmir. Rusiya ikinci partiyanı da verməyə hazırdır. Sadəcə, bu raketlərin texnologiyasını vermək istəmir. Türkiyənin məqsədi həm də odur ki, texnologiyalara yiyələnib həmin raketlərin istehsalında iştirak etsin. Bax, əsas mübahisəli məsələ bununla bağlıdır. Ancaq, nədənsə, Rusiya mətbuatı bu məqamlara toxunmur. Lazım gəlsə, Azərbaycan özü Rusiyadan S-400 raketləri alar. Buna imkanı da var. Bir məqamı unutmaq olmaz ki, Rusiya Cənubi Qafqaz ölkələrinə silah satanda çalışır pariteti qorusun. Birinə bir silah satır, digərinə başqa silah. Düzdür, ABŞ istəmir Türkiyə S-400 raketləri alsın. Ancaq Türkiyə də bu raketlərdən imtina etmək fikrində deyil. Lakin S-400-lərin texnologiyalarının satışı ilə bağlı tərəflər razılığa gəlməsə, o zaman müqavilə pozula bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
