Yalan yaymaqda, beynəlxalq rəyi çaşdırmaqda pərgar olan erməni mediası gündə bir iddia və əsası olmayan fikirlərlə gündəmi dəyişməyə cəhd edir. Xristianlığın özünə yamaq olan və xristianlıqda ilk parçalanmanın səbəbkarı olan ermənilər özlərini xristianlığın “dayağı” adlandırmaqdan çəkinmirlər.
Son zamanlara qədər erməni lobbisinin əlində oyuncaq olan bəzi tarixçilər, eləcə də saxta tarix yaratmaqda mahir olan erməni alimləri iddia edirdilər ki, guya Ermənistan xristianlığı rəsmi şəkildə qəbul edən ilk dövlət olub. Bu gün isə erməni mediası həmin iddianı Roma Papasının katibi Riçard Qallaherin adından yayımlayıb. Guya ki, Vatikan rəsmisi Riçard Qallaher İrəvanda olarkən erməni mediasına belə bir söz deyib.
Aydın Quliyev: “Qisasçılıq görün nə həddədir ki, hətta harada olduğu bilinməyən Ermənistanda xristianlığın Bizansdan əvvəl qəbul edildiyi nağılına inanırlar”
“Bakı-Xəbər” qəzetinin baş redaktoru Aydın Quliyev öz “Facebook hesabında bu məsələyə dair paylaşdığı “Roma Papasının katibi Riçard Qallaher də ermənilər ağıldadır” yazısında qeyd edir: “Vatikanın katibi R.Qallaher İrəvandadır və erməni mediası onun adından bəzi sərsəm cümlələr yayıb. Guya Qallaher deyib ki, Ermənistan xristianlığı dövlət səviyyəsində qəbul etmiş ilk ölkədir... Riçard həqiqətən bu sözləri deyibsə, elə onun özü də ermənilərin tayıdır. Papanın çörəyi, etdiyi ibadət Riçarda haram olsun ki, ermənilərin İrəvanda qısdırdığı hansısa hədiyyəyə görə onsuz da kifayət qədər uydurma və əfsanələrlə dolu olan xristianlığın tarixini bu qədər təhrif edir.
Dostlar, rəsmi dəlilik kağızı olan adam da bu Riçard kimi danışmazdı.Tarixin dəyişməz hökmü budur ki, İsa peyğəmbərin qanı hələ çarmıxda qurumamış və onun həvarilərinə hər yerdə divan tutulduğu 1-ci əsrdə xristianlıq rəsmi səviyyədə ilk dəfə bizim Albaniya dövlətində qəbul olunub, bundan təxminən 250-300 il sonra, eramızın 323-cü ilində Bizans imperatoru Böyük Konstantin xristianlığı Bizansın dövlət dini kimi qəbul etdi. Adı Pol olduğu kimi, tarixi bilikləri də "pol", yəni yarımçıq olan bu Pol Riçard Qallaher anlamır ki, o dövrdə Ermənistan adında dövlət olmayıb... Görünür, bu, Riçard Bizansın Roma papalarından qabaq xristianlığı qəbul etməsinin düşmənçiliyini hələ qovur və Bizansı bağışlaya bilmir. Qisasçılıq görün nə həddədir ki, hətta harada olduğu bilinməyən Ermənistanda xristianlığın Bizansdan əvvəl qəbul edildiyi nağılına inanırlar... Ermənilər Vatikan mənsublarının da başlarını tovlayaraq inandırıblar ki, guya Ermənistanda xristianlıq 301-ci ildə rəsmi dövlət dini kimi qəbul edilib. Elə buna görə Papa 2001-ci ildə xristianlığın dövlət dini kimi qəbul edilməsinin guya 1700 ilini qeyd etmək üçün İrəvana gəlmişdi...
Yalançıya bir olan Allahımız qənim olsun ki, Ermənistan xristianlığı rəsmi dövlət dini kimi qəbul etmiş ilk ölkədir, Riçard!...”.
Tarixçilərin fikrincə də Roma Papasının katibinin Ermənistanı xristianlığı dövlət səviyyəsində qəbul etmiş ilk ölkə adlandırması böyük riyakarlıq və saxtakarlıqdır. Tarixçilər qeyd edirlər ki, xristianlığın yarandığı və yayıldığı həmin dövrdə tarixdə Ermənistan adlı dövlət olmayıb, ermənilər özləri isə müxtəlif dövlətlərin qoltuğunda yaşayıblar.
Məlumatlara görə, 70-ci ildə Yerusəlimdən (Qüdsdən) yəhudilərin Qafqaza köçürülməsi güclənir. Gələnlər İsanın göstərdiyi möcüzələrdən danışırlar, İsanın Məsih olduğu haqqında müjdəni yayırdılar. Bu cür təbliğin təsiri altında bölgədə ilk xristian icmaları yaranır. Albaniyada xristianlığın yayılmasında bu dövr həvarilərin dövrü adlanır və həvarilərdən Varfolomey və Faddeyin adları ilə bağlıdır. Həvari Faddeyin şagirdlərindən biri olan Yelisey Yerusəlimin birinci patriarxı Yəqubun xeyir-duası ilə yeni dini təbliğ edə-edə Aqvan diyarına gəlib çıxmış və Kiş adlı yerdə kilsə tikmişdir. Bu kilsə indiki Ermənistandakı birinci xristian kilsəsindən qabaq tikilmişdir. Sonra Yelisey Çolaya (Dərbəndə) yollanmış, daha sonra isə Samur çayını keçib dinin təbliğini davam etdirmiş, Helmes kəndində bütpərəstlər tərəfindən öldürülərək bir çalaya atılmışdır. Sonralar Alban məliki Vaçaqanın göstərişi ilə Yeliseyin cəsədinin qalıqları Xruq kəndində torpağa tapşırılmış, çalanın üzərində isə kiçik bir məbəd tikilmişdir.
313-cü ildə Alban hökmdarı Urnayr xristianlığı rəsmi dövlət dini elan edir. Bu vaxtdan etibarən Azərbaycanda xristianlığın yayılmasının qrekofil dövrü adlanan yeni dövrü başlanır. Urnayr, II Vaçe və III Vaçaqan ölkədə xristianlığı yaymaq işini aparmışlar. IV-V əsrlərdə ruhanilik və kilsə iyerarxiyası təşəkkül tapır. Bölgədə kilsələr tikilir, dini kitablar siryani, arami və yunan dillərindən alban dilinə tərcümə edilirdi. Sinayda aşkar edilmiş "Alban yazısında və dilində" leksionari dünyada xristianlığın ən qədim kütləvi qiraət kitablarından sayılır.
451-ci ildə Xalkidon kilsə toplantısında Albaniya monofizitliyə üstünlük verir. V-VI əsrlərdə ölkə ərazisində monofizitlərlə diofizitlər arasında mübarizə güclənir. VI əsrin sonu - VII əsrin əvvəllərində Alban kilsəsi diofizitliyi qəbul edir.
Alban katolikosunun iqamətgahı Çoqay şəhərində yerləşirdi. 552-ci ildə iqamətgah Bərdəyə köçürülmüşdür. İslam fütuhatlarından, xüsusilə Alban məlikliyinin süqutundan sonra ölkədə xristianlığın rolu zəifləmiş, kilsələrdə ibadət erməni dilində aparılmış, alban dili sıxışdırılıb çıxarılmışdır. VIII-IX əsrlərdə Azərbaycan ərazisində müstəqil dövlətlər yarananda Alban kilsəsi yenidən avtokefal kilsə statusunu bərpa etmişdir. X-XI əsrlərdə bölgədə Şərq xristianlığı nüfuzunu müəyyən dərəcədə qoruyub saxlaya bilmişdi. Bu durum XVIII əsrə kimi beləcə davam etmişdir. 1836-cı ildə çar hökuməti Sinodun təqdimatı ilə Alban kilsəsini ləğv edir, kilsənin bütün əmlakı Eçmiədzin katolikosluğuna verilir. XX əsrin 80-90-cı illərində Alban kilsəsi bir daha bərpa olunur. 2003-cü ildə Alban-udi xristian icması dövlət qeydiyyatından keçir. Bu, Şəkidəki Kiş kilsəsinin bərpasından sonra olmuşdur. Hazırda Qəbələ rayonunun Nic kəndindəki kilsənin də bərpası davam etdirilir.
Qasım Hacıyev: “...xristianlığı rəsmi dövlət dini olaraq ilk qəbul edən Albaniya dövləti...”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Vatikan rəsmisinin belə bir fikir səsləndirməsi gülüncdür. O hesab edir ki, erməni fitnəsinə uyan Vatikan təmsilçisinin belə bir fikir bildirməsi inandırıcı görünür. Q.Hacıyevin sözlərinə görə, müasir xristian dünyası bütün güclərini səfərbər edərək xristianlığın ilk dəfə Albaniya ərazisində qəbul edilməsi həqiqətini tarixdən silmək istəyir. Bu məsələdə onların ermənilərdən istifadə etdiyini deyən Q.Hacıyevin sözlərinə görə, xristianlıq yayıldığı dövrlərdə ermənilərin nə dövləti, nə də hər hansı bir icması olub, onlar müxtəlif dövlətlərin himayəsində yayaşıblar. Həmin dövrdə Qafqazda, Albaniya ərazisində isə, ümumiyyətlə, ermənilərin olmadığını deyən Q.Hacıyev bildirdi ki, xristianlıq Azərbaycan ərazisinə yeni eranın ilk əsrlərində, hələ İsa Məsihin həvariləri dövründə Qafqaz Albaniyası vasitəsilə nüfuz edib. “Vatikan katibinin İrəvanda belə bir fikir səsləndirməsi inandırıcı görünür. Bu yeni məsələ deyil, Riçarddan əvvəl bu fikirlər erməni tarixçilərinin adından erməni mediasında yaılmışdı. Bu gün də həmin fikirləri ermənilər Vatikan rəsmisinin adından yayırlar. Bilirsiniz, son zamanlar bu fikri ortaya atanların məqsədi bəllidir. Bəzi rus alimləri də artıq bu kampaniyaya qoşulublar. Bu da, Vatikan sözçüsünün adından yayılan fikirlər də sözsüz ki, ermənilərin apardığı təbliğatın nəticəsidir. Digər tərəfdən, heç ağlımıza gəlməzdi ki, yalan bu qədər ayaq tutub yeriyə bilər. Hesab edirdik ki, həm katolik, həm pravoslav kilsəsinə böyük hörmətsizlik edən, xristianlıqda parçalanmanın, bölücülüyün əsasını qoyan erməni-qriqoryan kilsəsinin neqativ fəaliyyətinə elə xristian dünyasının özündən təpkilər göstəriləcək. Amma təəssüf ki, biz bunu görə bilmədik. Həm katoliklər, həm də provaslavlar yaxşı bilıməlidirlər ki, xristianlığın bu vəziyyətə düşməsində, təhriflərə uğradılmasında qondarma erməni-qriqoryan kilsəsinin böyük rolu var. Xristianlığı ermənilər Romadan, Bizansdan sonra qəbul ediblər, bu ölkələrdən əvvəl isə xristianlığı Albaniya dövləti qəbul edib. Bu gün ermənilərə havadarlıq edən Vatikan rəsmisi bilmirmi ki, xristianlığı rəsmi dövlət dini olaraq ilk qəbul edən Albaniya dövləti olub, niyə həqiqəti danıb, riyakarlıqla məşğul olur? 313-cü ildə Alban hökmdarı Urnayr xristianlığı dövlət dini elan edir. Bu vaxtdan etibarən Azərbaycanda xristianlığın yayılmasının qrekofil dövrü adlanan yeni dövrü başlanır” - deyə Q.Hacıyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
