Bu gün ən böyük iqtisadiyyata malik ölkələrdən biri kimi Çinin beynəlxalq miqyasda siyasi rolunun da getdikcə artması müşahidə olunur. Belə vəziyyətdə Çinin özünün də artıq dünya siyasətində və iqtisadiyyatında aktivliyi qeydə alınır. Artıq yaranmış durumda Pekinin xüsusi diqqət mərkəzində yer alan məkanlardan biri qismində Cənubi Qafqazın da çıxış etdiyi görünür.
Bu vaxta qədər sözügedən region daha çox ABŞ, Rusiya, Avropa İttifaqının xüsusi maraq dairəsində yer alıb. Amma görünən budur ki, onlar sırasına indi Çin də daxil olmağı düşünür. Özü də, digər qlobal oyunçular kimi, Çinin də burada əsas müttəfiq qismində Azərbaycanı qəbul etməsi aydın görünür. Ümumtyyətlə, son dövrlərdə Çin Azərbaycanla iqtisadi, siyasi, hərbi və digər istiqamətlər üzrə əməkdaşlığı genişləndirir. Hətta Çin Beynəlxalq Ticarətin Təşviqi Şurasının mətbu orqanı olan "China trade news" qəzetində bunu Azərbaycan-Çin ikitərəfli münasibətlərinin qızıl dövrü kimi xarakterizə edir. Burada qarşılıqlı hörmət və dostluq prinsiplərinə əsaslanan Azərbaycan-Çin münasibətlərinin qədim tarixi olduğu, xalqlarımızın hələ İpək Yolu vasitəsilə sıx ticarət və humanitar əlaqələr qurduğu vurğulanır. Qeyd olunur ki, hazırda Azərbaycanın və Çinin dövlət başçılarının siyasi iradəsi və aparılan intensiv dialoq ölkələrimiz arasında əlaqələrin genişlənməsi üçün əlverişli imkan yaradır.
Nəşr son vaxtlar iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsində müşahidə olunan davamlı yüksəlişdən, o cümlədən Azərbaycandan Çinə ixracın artmasından söz açır, bu işdə Hökumətlərarası Ticarət–İqtisadi Əməkdaşlıq komissiyasının rolunu vurğulayır. Bildirilir ki, ölkələrimiz arasında iqtisadi-ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, Azərbaycan məhsullarının Çin bazarında təşviqi məqsədilə kompleks addımlar atılır, Çinə ixrac missiyaları təşkil edilir, Azərbaycan Çində təşkil olunan beynəlxalq sərgilərdə "Made in Azerbaijan" vahid ölkə stendi ilə təmsil olunur. Bu tədbirlərin nəticəsi olaraq Azərbaycan məhsullarının Çinə ixracı istiqamətində bir sıra razılaşmalar əldə olunub, müqavilələr imzalanıb. Hazırda Azərbaycan məhsullarının Çinin "BHG" və "DIG" kimi irimiqyaslı supermarketlər şəbəkəsində satışı həyata keçirilir. "Made in Azerbaijan" brendinin Çin bazarında təşviqi məqsədilə bu ölkədə Azərbaycanın ticarət və şərab evləri yaradılıb. Yaxın zamanlarda Çində daha bir neçə şərab və ticarət evinin açılması nəzərdə tutulur.
Türkiyənin “habertürk” portalı da yazır ki, Azərbaycan və Çin Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu üzrə fəaliyyətlərini aktivləşdirib. Qeyd edilir ki, Çinin "Bir kəmər, bir yol " layihəsi çərçivəsində dəmir yolu marşrutu Avropaya məhsulların çatdırılması üçün vacibdir: "Bu baxımdan Mərkəzi Asiya ölkələri, eləcə də regiondakı geopolitik mövqeyinə görə Azərbaycan sözügedən marşrut üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir". Vurğulanır ki, rəsmi Bakı Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutuna böyük önəm verir, çünki bu layihə Çinlə ikitərəfli əlaqələrin inkişafında əhəmiyyətli hesab edilir: "3 500 kilometrlik bu marşrut həmçinin Qazaxıstanın Dostık şəhəri ilə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərini birləşdirir".
Portalda 2017-ci ildə istifadəyə verilmiş Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin əhəmiyyəti xüsusi olaraq vurğulanır, bu yolun Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunın Avropa istiqamətində davamlılığını təmin etdiyi qeyd olunur. Bundan başqa, yazıda deyilir ki, Çindən başlayaraq Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya uzanacaq Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu ümumilikdə 4 766 kilometr olacaq: "Yüklərin 508 km məsafədə dənizlə daşınması nəzərdə tutulur. Qazaxıstana göndəriləcək məhsullar Xəzər dənizi vasitəsilə gəmilərlə Azərbaycana çatdırılacaq. Analizlərə əsasən, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun tam fəaliyyətindən sonra üzv ölkələr ilk ildə 1 milyard dollar gəlir əldə edəcək”.
Xatırladaq ki, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu 2014-cü ilin fevral ayında Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstanın yükdaşımalarda iştirak edən müvafiq qurumlarının iştirakı ilə yaradılıb. Daha sonra Ukrayna, Rumıniya və Polşanın da aidiyyəti qurumları marşruta qoşulub. Hazırda bu marşrut Çin-Qazaxıstan sərhədindən başlayaraq Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstandan keçməklə Avropa ölkələrinə qədər uzanır. Bütün marşrut boyu vahid keçid tarifi təyin olunub, “bir pəncərə” prinsipi tətbiq edilib və bu layihə çərçivəsində konteyner qatarları müvəffəqiyyətlə daşınır. Bütün bunlar da Çinin həmin marşruta böyük maraq göstərməsini şərtləndirir. Çinin Azərbaycandakı səfiri Qo Min isə bildirir ki, ölkəsi enerji mənbələrinin kəşfiyyatı və istismarı istiqamətində Azərbaycanla əməkdaşlığı inkişaf etdirməyə hazırdır: “Çinlə Azərbaycan arasında iqtisadi və ticarət sərmayələri, enerji, kənd təsərrüfatı və s. kimi bir sıra sahələrdə əməkdaşlıq üçün böyük potensial var. Gələcəkdə Çin enerji sərvətlərinin kəşfiyyatı və istismarı, infrastruktur, şəbəkə və informasiya texnologiyaları, kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracatı kimi sahələrdə Azərbaycanla əməkdaşlığı artırmağa hazırdır”. Q.Min, həmçinin, Azərbaycanda Çin şirkətləri üçün daha əlverişli sərmayə mühiti yaradılacağına ümidvar olduqlarını da dilə gətirib. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycana üz tutan Çin şirkətlərinin də sayı artacaq. Amma münasibətlər təkcə iqtisadi müstəvini əhatə etmir. Çin siyasi müstəvidə də ölkəmizlə sıx əməkdaşlıq edir və hər iki ölkənin hakim partiyaları arasında sıx münasibətlər mövcudddur.
Bu günlərdə isə Azərbaycanın müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənov Çində səfərdə olub, burada Çinin milli müdafiə naziri, general-polkovnik Vey Fenxe ilə görüşüb. Görüşdə hərbi, hərbi-texniki, hərbi təhsil və qarşılıqlı maraq doğuran digər sahələrdə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi razılaşdırılıb. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycanın Çinlə hərbi sahədə də əlaqələrinin yeni inkişaf dövrü başlanır və region ölkələri arasında Çin bu münasibəti yalnız Azərbaycana göstərir. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycan Çin kimi böyük bir ölkənin timsalında özünə mühüm bir tərəfdaş qazanır. Bundan isə hazırda ən çox narahat olan tərəflərdən biri Ermənistandır. Çünki Ermənistanın indiyə qədər Çinlə yaxınlaşmaq niyyəti hansısa ciddi nəticələr verməyib.
Nahid SALAYEV
