Bu gün Azərbaycanın xüsusi maraq dairəsində yer alan məsələlərdən biri də türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi, mədəni və digər istiqamətlərdə münasibətlərin daha da möhkəmlənməsidir. Bu xüsusda rəsmi Bakı indiyə qədər çoxsaylı təşəbbüslərdə bulunub, eyni zamanda görünən həm də budur ki, Azərbaycanın yaratdığı müasir infrastruktur türk dünyası arasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Məsələn, əsrin ən uğurlu layihələrindən biri sayılan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttini buna əyani misal kimi göstərmək olar.
Məhz bu dəmir yolu Orta Asiyada yerləşən türk ölkələrinin elə türk dünyası vasitəsilə dünya bazarlarına çıxması üçün əlverişi bir şərait yaradır. Bakı türk ölkələrini hər zaman bu xətdən istifadəyə dəvət edib. Elə ötən il Prezident İlham Əliyev Qırğız Respublikasının Çolpon-Ata şəhərində baş tutan Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının Zirvə görüşündə bu xüsusda müvafiq çağırış edib: "Bütün dost ölkələri Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolundan istifadə etməyə çağırıram". Hazırda Orta Asiya ölkələrindən Qazaxıstan və Türkmənistanın məhsullarının bir hissəsi Bakı-Tiflis-Qarsla daşınır. İndi Azərbaycan Özbəkistanı da bura cəlb etmək niyyətindədir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycan dəmir yolunun imkanları Özbəkistanın paytaxtı Daşkənddə keçirilən “Breakbulk Caspian-2019” adlı konfransda təqdim edilib. Tədbirdə iştirak edən ölkəmizin “ADY Express” MMC-nin nümayəndələri tərəfindən müxtəlif növ yüklərin Özbəkistan və Mərkəzi Asiya ölkələrindən “Şərq-Qərb” istiqamətində nəqli məsələləri təqdim olunub. “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu kimi iri infrastruktur layihələrinin imkanlarını konfrans iştirakçılarının diqqətinə çatdıran şirkət nümayəndələri Qrb istiqamətində bu növ yüklərin daşınmasında Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit marşrutlarının üstünlüklərini nümayiş etdiriblər. Bildirilib ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun və digər mühüm infrastruktur layihələrinin imkanları Azərbaycanın tranzit potensialını artırır. Azərbaycan ərazisindən keçən dəmir yolu marşrutları daha tez və əlverişli şərtlərlə yüklərin ünvana çatdırılmasına imkan yaradır. Yüklərin həm Türkiyəyə, həm də Türkiyənin Aralıq dənizindəki limanlar vasitəsilə digər ölkələrə daşınması variantlarını təklif edən “ADY Express” şirkəti iri yük sahiblərinə yeni logistik məhsul nümayiş etdirib.
Qeyd edək ki, əslində, Özbəkistan və Mərkəzi Asiya regionunun digər ölkələri də Bakı-Tiflis-Qarsa xüsusi maraq göstərir. Hətta Özbəkistanın infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi və 2018-2022-ci illərdə yükdaşımaların xarici ticarət marşrutlarının şaxələndirilməsinə dair kompleks proqramda bu dəmir yolundan geniş şəkildə istifadə nəzərdə tutulub. Bu ölkə Nəvai-Türkmənbaşı-Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu nəqliyyat dəhlizinin istifadə edilməsində maraqlıdır. Həmin dəhliz Özbəkistan, Türkmənistan, Azərbaycan və Gürcüstan dəmir yollarını Türkiyənin nəqliyyat şəbəkəsi ilə birləşdirəcək. Bakı-Tiflis-Qars bununla Türkiyənin Mərsin limanı vasitəsilə Özbəkistanın Aralıq dənizinə çıxışını təmin edəcək.
Digər tərəfdən Özbəkistan nəzərə alır ki, sözügedən dəmir yolu Çinin elan etdiyi, Azərbaycan da daxil olmaqla bir sıra ölkələrin dəstəklədiyi “Bir kəmər, bir yol” iqtisadi inkişaf strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir. Xatırladaq ki, bu strategiya iki mühüm inkişaf istiqamətini əhatə edir: 60-dan çox ölkəni əhatə edən İpək Yolu iqtisadi kəməri və Dəniz İpək Yolu. İpək Yolunun uzunluğu 18 min kilometrdir. Söhbət Şərqdən Qərbə güzəştli şərtlərlə birbaşa malgöndərmələr üçün ticarət dəhlizi yaradılmasından gedir. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunu İpək Yolu iqtisadi kəmərinin tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirsək, onun başlıca vəzifəsi Çindən və Cənub-Şərqi Asiyanın digər ölkələrindən Avropaya yüklərin daşınmasıdır. Beləliklə də bu dəmir yolu qitələrarası daşımalar üçün böyük imkanlar yaradır. Ümumiyyətlə, bu dəmir yolu Mərkəzi Asiya ölkələrinin hamısının, yəni Türkmənistan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan və Əfqanıstanın Avropa, digər dünya bazarlarına çıxışını asanlaşdırır. Məhz bu hal özbək tərəfinin də xüsusi diqqətini cəlb edir.
Onu da qeyd edək ki, hazırda Bakı-Tiflis-Qarsla hər həftə Türkiyə, Azərbaycan və Qazaxıstan arasında 3 reys yerinə yetirilir. Əsasən inşaat materialları, elektrik avadanlıqları, yuyucu vasitələr, taxıl, jmıx və digər məhsullar daşınır. Bakı-Tiflis-Qarsla Rusiyadan Türkiyəyə taxıl daşınır. Bu günlərdə SOCAR və “ADY Konteyner” sözügedən dəmir yolu ilə Türkmənistanın Marı zavodundan Türkiyəyə karbamid göndərilməsini təmin edib. Dəmir yolu ilə sərnişinlərin daşınması üçün də işlər görülür və bu da turizmin inkişafına yeni nəfəs gətirəcək. Hesablamalara görə, birinci mərhələdə sərnişindaşımaların həcmi ildə 1 milyon nəfər, yükdaşımaların həcmi isə ildə 5 milyon ton olacaq. İkinci mərhələdə müvafiq göstəricilər artaraq ildə 2 milyon sərnişin və 17 milyon ton yük təşkil edəcək. Təbii ki, belə vəziyyətdə Özbəkistanın kənarda qalması onun üçün məqbul hal deyil və bu səbəbədən adıçəkilən ölkə Azərbaycanla yükdaşımalar sahəsində əməkdaşılğa artıq xüsusi maraq göstərir. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Abşeron Logistika Mərkəzi kimi layihələr, “Şimal-Cənub”, “Şərq-Qərb” və “Cənub-Qərb” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri də Azərbaycanın bu türk ölkəsi üçün yaratdığı əlavə imkanlar sırasında yer alır. Ümumiyyətlə, proseslərin inkişafı göstərir ki, qarşıdakı dövr ərzində Özbəkistan və Orta Asiyanın digər ölkələri Azərbaycanla iqtisadi müstəvidə daha sıx əməkdaşlıq edəcək. Bu isə həm də türk dünyası arasında inteqrasiyanın güclənməsi deməkdir.
Tahir TAĞIYEV
