2016-cı il aprelin əvvəlində baş verən məlum döyüşlərdən uzun müddət keçməsinə baxmayaraq, onun nəticələri hələ də Ermənistanda geniş rezonans doğurmaqda davam edir. Belə görünür ki, ermənilər hələ də o vaxt üzləşdikləri məğlubiyyətin acısını yaddan çıxara bilməyiblər, həm də bu məsələ ölkədə yeni siyasi çəkişmə predmetinə çevrilir. Hər halda, baş verənlər aprel döyüşlərinin hələ uzun müddət Ermənistanda başlıca müzakirə mövzularından biri olaraq qalacağını deməyə əsas verir.
Bir daha qeyd edək ki, 2016-cı il aprelin 1-dən 2-nə keçən gecə Azərbaycanın mövqeləri və yaşayış məntəqələri Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən güclü artilleriya atəşinə məruz qalıb. İşğalçı ordunun atəşkəs rejimini və beynəlxalq hüquq normalarının tələblərini kobud şəkildə pozaraq Azərbaycanın cəbhəboyu ərazilərində, əsasən Ağdam, Tərtər, Goranboy, Füzuli və Ağcabədi rayonlarında yerləşən yaşayış məntəqələrini və mülki obyektləri iri çaplı silahlardan, mina və qumbaraatanlardan, artileriya qurğularından intensiv atəşə tutmaları nəticəsində 6 nəfər mülki şəxs həlak olub, 25 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri alıb, artilleriya qurğularından atılmış mərmi zərbələri nəticəsində vətəndaşların 641 yaşayış evinə və 22 sosial obyektə ziyan dəyib və ya onlar dağıdılaraq tam yararsız hala salınıb. Erməni təxribatının qarşısının alınması, mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin olunması məqsədilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin komandanlığı tərəfindən Ağdərə-Tərtər-Ağdam və Xocavənd-Füzuli istiqamətində təxirəsalınmaz cavab tədbirlərinin keçirilməsi barədə qərar qəbul edilib. Nəticədə keçirilən hərbi əməliyyatlarla düşmən işğalında olan 2000 hektar ərazi azad olunub.
Ermənistanda məlum hakimiyyət dəyişikliyindən sonra məsələ yenidən tədqiqat obyektinə çevrilib və erməni parlamentində bu məsələni araşdıran ayrıca komissiya da yaradılıb. Bu komissiyanın fəaliyyəti və keçmiş hakimiyyət nümayəndələrinin aprel döyüşlərinə görə istintaqa cəlb edilməsi ölkədə yeni bir ziddiyyətin də əsasını qoyub. Xüsusən də hərbçilərin baş verənlərdən narazılığının böyüməsi müşahidə olunur. Bununla bağlı “1in.am” portalı yazır: “Bu yaxınlarda mətbuatda yayılan informasiyalara görə, dördgünlük aprel müharibəsinin baş verdiyi şəraiti öyrənmək üçün yaradılmış parlament komissiyasının fəaliyyəti Silahlı Qüvvələrin zabitləri, ön cəbhədəki komandirlər arasında narahatlıq yaradıb. Alt mətndə gizlənən mətləb odur ki, komissiya, necə deyərlər, günahkarları axtarır. Eyni zamanda komissiyanın başçısı və üzvləri bəyan edirlər ki, günahkarların axtarılması onların işi deyil. Onlar istəyirlər ki, nə baş verdiyini, həm insan, həm də mövqe itkilərinin bir hissəsinin qarşısını almağa imkan verə biləcək hansı səhvlərin buraxıldığını, hansı çatışmazlıqların olduğunu anlasınlar. Əlbəttə, qeyd edirlər ki, cinayət xarakterli nöqsanlar aşkar olunarsa, hüquq-mühafizə orqanları onlarla məşğul ola bilər.
Bununla bağlı zabit və komandirlərin narahat olmalarına əsas varmı? Əgər cinayət xarakterli nöqsanlar olubsa, əlbəttə, var. Təhlükəli problemlər haqqında isə hətta öncəki hakimiyyətin yüksək rütbəli məmurları da danışırdı. Ona görə də, cinayətkarcasına hərəkətsizlik varsa, bu hal tamdəyərli cinayət-hüquqi qiymətini almalıdır. Bu heç də kiminsə azadlıqdan məhrum edilməsi mənasına gəlmir, ancaq hadisənin başvermə şəraitinin tam açılması ehtiyacı ön cəbhədə olan zabit və komandirlərin özlərinin gələcək təhlükəsizlik şərtlərindən irəli gəlir. Belə ki, mənzərənin tam aydınlaşdırılması mümkün nöqsanların təkrar olunmasından maksimum sığortalayan önləyici addım olacaq. Nəhayət, anlamaq lazımdır ki, Silahlı Qüvvələrin hərbi idarəçilik zənciri necə işləyib və ya işləməyib. Xususən də o halda ki, bu zəncirin uyğunsuzluğu haqqında hətta dördgünlük aprel müharibəsinin iştirakçısı olan müxtəlif komandirlərin özləri də danışırdılar. Eyni zamanda burada, əlbəttə, onda problem yaranır ki, komissiya fəaliyyətə öncəki və indiki hakimiyyət, yeni və köhnə sistem arasında daxili siyasi qarşıdurmanın olduğu bir mərhələdə başlayır. Bu durum belə bir əhvali-ruhiyyəyə və ya qavramaya gətirib çıxarır və ya çıxara bilər ki, dördgünlük aprel müharibəsinin baş verdiyi şəraiti öyrənmək üçün yaradılmış parlament komissiyası yalnız bu mübarizədə yeni hakimiyyətin əlində olan alətlərdən biridir. Əlbəttə, bu planda hakimiyyət, demək olar, daimi rejimdə yetərli səy göstərməlidir ki, cəmiyyət qarşısında inandırıcı olsun. Göstərsin ki, şübhəsiz, komissiya siyasi formatlı olsa da, ən azı, burada daxili siyasi münasibətləri aydınlaşdırma motivi yoxdur. Əks halda, cari vəziyyətdə necə effekt verməsindən asılı olmayaraq, uzunmüddətli planda aprel müharibəsi mövzusu ilə belə oynama hakimiyyətə bumeranq effektilə zərbə vura bilər. Burada o şəraiti nəzərə almaq lazımdır ki, ordu, əlbəttə, həddindən artıq həssas orqanizmdir və siyasi məsələlərin bu sferaya daşınması heç vaxt uzunmüddətli planda hər hansı bir hakimiyyəti möhkəmləndirə bilməz, dövləti isə zəiflədə bilər”. Erməni mediasının bu yazdıqları fonunda daha bir maraqlı açıqlama Ermənistanın “Aprel Döyüş Əməliyyatları İştirakçıları Birliyi” ictimai təşkilatının sədri, aprel döyüşlərinin iştirakçısı Razmik Qasparyandan gəlib. Onun dediklərindən belə bəlli olur ki, aprel döyüşlərində erməni tərəfinin silah-sursatla bağlı problemlərinin olması barədə deyilənlər həqiqəti əks etdirmir. Sadəcə, o vaxt Azərbaycan ordusu kifayət qədər güclü olduğundan məlum nəticələr üzə çıxıb. Qasparyan bəzi hərbçilərin aprel döyüşlərini araşdıran İstintaq Komissiyasına qarşı imzatoplama fəaliyyətinə başlaması ilə bağlı verilən suala cavabında bildirib: “Mən başa düşdüyüm kimi, bunun siyasi tendensiyası var. Bizim siyasətlə heç bir əlaqəmiz yoxdur. Bu məsələdə siyasət var, biz burada yoxuq. Mən bu cür şərh edə bilərəm ki, Ermənistanda 2016-cı ilin aprelində əsgərin cəbhəni necə saxladığını müzakirə edə bilən insanlar yoxdur. Bunu heç kim müzakirə edə bilməz, bunu yalnız orada olan insanlar müzakirə edə bilər. İndi başqa suala cavab verim. Deyirlər ki, güllə və yanacaq olmayıb. Biri mən, Talışda olmuşam, orada belə bir problem olmayıb”. Qasparyan aprel döyüşləri zamanı erməni hərbi qulluqçuların bellərlə mübarizə aparması xəbərini də təkzib edib: “Bu, sadəcə absurddur. Azərbaycanlılar dişlərinə qədər silahlanmış vəziyyətdə üzərimizə gəlibsə, ona qarşı necə bellə mübarizə apara bilərsən? Təkrar edirəm, belə bir şey olmayıb, ola da bilməz, bu absurddur. Bir az da siz təsəvvür edin, avtomat, pulemyot və ya daha ağır silaha qarşı bellə mübarizə aparmaq necə mümkündür? Biz Rembo deyilik”.
Ermənistanın “Qrapark” nəşri isə yazır ki, əslində, Ermənistan parlamentinin komissyası da aprel döyüşlərində erməni tərəfinin hansısa çatışmazlıq üzündən məğlub olduğunu göstərən tutarlı bir fakt əldə edə bilməyib: “Aprel döyüşlərini araşdıran İstintaq Komissiyasının sədri Andranik Köçəryan da buna görə Paşinyan qarşısında çıxılmaz vəziyyətə düşüb. Bundan baş nazir çox qəzəblidir və bu fonda onun rəhbəri olduğu “Mənim Addımım” fraksiyasının deputatları Andranik Köçəryanı sıxışdırır. Onlardan biri olan Lilit Makunts Andranik Köçəryana xatırladıb ki, aprel döyüşlərini araşdıran parlament İstintaq Komissiyası 6 aylıq yaradılıb, bu 6 aydan 4-ü keçib, onlar isə indiyə qədər İstintaq Komissiyasının nə iş gördüyünü bilmirlər. Məlumatlara görə, bəzi şəxslər aprel döyüşlərini araşdıran İstintaq Komissiyasının işlərindən narazıdır və nəticə olmayacağı halda ictimai, hərbi çərçivələrdə yeni narazılıq dalğası yüksələ bilər. Andranik Köçəryan isə qeyd edib ki, işin başa çatdırılması üçün parlamentdən daha 6 ay müddət istənilməlidir”. Amma qeyd edilir ki, istintaqa daha bir il vaxt verilsə belə, hansısa ciddi nəticələr əldə olunması inandırıcı görünmür. Əsas səbəb budur ki, həmin döyüşlərdə Azərbaycan kifayət qədər güclü tərəf olduğunu isbata yetirib və bu halda Paşinyan aprel döyüşlərindən hansısa formada keçmiş hakimiyyət təmsilçilərinə qarşı istifadə edə bilmir.
İndi erməni tərəfini qorxudan əsas məqamlardan biri budur ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi yenidən hərbi müstəviyə keçəcəyi təqdirdə Azərbaycan aprel döyüşlərini daha geniş miqyasda təkrarlayacaq. Bu isə Ermənistanın daha böyük məğlubiyyətlərə düçar olması anlamına gəlir. Məhz həmin döyüşlərdən sonra erməni cəmiyyəti daha aydın şəkildə gördü ki, hakimiyyət onlara yalan sırımaqla məşğul olub. Belə ki, Ermənistan hakimiyyəti ordunun məğlubedilməzliyindən bəhs edirdisə, bunun mif olduğu tam aydınlığı ilə üzə çıxdı. İndi bunlarla bağlı erməni analitik İqor Muradyan bildirir ki, aprel döyüşlərindən sonra Ermənistan ordusunda müsbətə doğru hansısa ciddi yenilik yoxdur: "Deməli, bu əməliyyatlar təkrarlansa, Ermənistanın yenə eyni nəticələrlə üzləşməsi qaçılmaz olacaq''. Digər tərəfdən, bunlar fonunda ermənilərə o da bəlli olur ki, Azərbaycan ərazilərinin işğal altında saxlanması Ermənistana, onun xalqına bundan sonra da fəlakətdən, yoxsulluqdan başqa heç nə gətirməyəcək. Xüsusən də aprel döyüşlərinə bənzər şəkildə hərbi əməliyyatların yenilənməsi düşmən ölkəni daha ağır bir duruma salacaq. Mövcud Ermənistan hakimiyyəti Qarabağ məsələsində müsbətə doğru hansısa addım atmasa, aprel dərslərinin təkrarlanması artıq qaçılmaz olacaq.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
