Ermənistanın işğal siyasətinin ifşa olunması, ona qarşı dünya ictimaiyyətinin daha qətiyyətli addımlar atmasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan beynəlxalq tribunalardan kifayət qədər məharətlə istifadə edir. Məhz bunun nəticəsidir ki, indi Ermənistanın işğal siyasətini pisləyən ölkələrin, təşkilatların sayı artmaqda, bu xüsusda yeni-yeni sənədlər qəbul edilməkdədir. Elə Ermənistanda ciddi narahatlıq predmetinə çevrilən məqamlardan biri də Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə əldə etdiyi bu diplomatik uğurlardır.
Proseslər göstərir ki, Azərbaycan bundan sonra da Ermənitstana kəskin diplomatik zərbələr endirməkdə davam edəcək. Bunu elə Bakıda keçirilən mühüm beynəlxalq tədbirlər də təsdiq edir. Qeyd edək ki, Azərbaycan paytaxtı təkcə oktyabr ayında bir sıra beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlərə ev sahibliyi edib. Bu ayın 15-də Bakıda Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının VII Zirvə Görüşü keçirilib. Həmin tədbirdə də Ermənistanın işğal siyasəti xüsusi diqqət mərkəzində yer alaraq qəti şəkildə pislənib. Bunun ardınca Bakıda Qoşulmama Hərəkatının XVIII Zirvə Görüşü baş tutur. Burada da artıq diqqət mərkəzində olan başlıca məqamlardan biri məhz Dağlıq Qarabağ münaqişəsidir. Məsələnin Qoşulmama Hərəkatı kimi nüfuzlu bir qurumda müzakirə predmeti olması isə mühüm əhəmiyyətə malikdir.
Xatırladaq ki, Qoşulmama Hərəkatı hazırda BMT-dən sonra dünyada ikinci böyük beynəlxalq təşkilatdır. Bu gün dünya əhalisinin, təqribən 55 faizi bu beynəlxalq birliyə üzv ölkələrdə yaşayır. Bu dövlətlər dünyanın neft ehtiyatlarının 75 faizindən, təbii qaz ehtiyatlarının 50 faizindən çoxuna, nəhəng insan və təbii resurslara malikdir. Üzv olduqdan 8 il sonra hərəkatın Zirvə Görüşünə ev sahibliyi etməsi Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarda böyük nüfuzunun göstəricisi sayıla bilər. Hərəkat münaqişələrlə də bağlı ortaq mövqeyi bölüşür. Bu fonda Azərbaycanın yürütdüyü xarici siyasət kursu Qoşulmama Hərəkatının prinsipləri ilə uyğunluq təşkil edir. Qeyd edildiyi kimi isə, burada yenidən diqqət mərkəzinə gələn məsələlərdən biri məhz Qarabağ kofnlikti ilə bağlıdır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Qoşulmama Hərəkatına üzv ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının Zirvə Görüşündə bu məsələyə xüsusi toxunaraq bir daha xatırladıb ki, Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ və ona bitişik 7 rayonu daxil olmaqla ərazilərinin 20 faizi Ermənistanın işğalı altındadır. Ermənistan tərəfindən azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə aparılıb və bir milyona yaxın insan qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşüb. Dövlət başçısı Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi Xocalı soyqırımı barədə danışıb və həmin soyqırım zamanı 613 nəfər dinc sakinin qətlə yetirildiyini vurğulayıb. Bildirib ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasının işğal edilmiş Azərbaycan ərazilərindən Ermənistan silahlı qüvvələrinin dərhal və qeyd-şərtsiz çıxarılmasına dair qətnamələri 26 ildir kağız üzərində qalır. Amma bəzi dövlətlərlə bağlı qətnamələr var ki, bir neçə günün içində həyata keçirilib. Bu ikili standartlar siyasətinə son qoyulmalıdır.
Bununla yanaşı, Prezident bir sıra beynəlxalq qurumların Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təminini tələb edən qətnamələr qəbul etdiklərini xatırladıb: “ İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası, Avropa Parlamenti, Avropa Şurasının Parlament Assambleyası, ATƏT və digər nüfuzlu təşkilatlar Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunmasını tələb edən qətnamə və qərarlar qəbul etmişlər. Fürsətdən istifadə edərək Qoşulmama Hərəkatının indiyə qədər qəbul olunmuş sənədlərində münaqişənin BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə uyğun olaraq Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllinə dəstək ifadə etdiklərinə görə üzv dövlətlərə təşəkkürümü bildirirəm. Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində bütün tarixi abidələr, məscidlər, məzarlıqlar Ermənistan tərəfindən dağıdılmış, muzeylər və maddi-mənəvi sərvətlərimiz talan edilmişdir. Ermənistan məqsədli surətdə işğal olunmuş ərazilərdə Azərbaycan izini itirməyə çalışaraq bütün toponimləri erməniləşdirir. Ermənistan, həmçinin işğal olunmuş ərazilərdə beynəlxalq humanitar hüquqa zidd olaraq qeyri-qanuni məskunlaşdırma siyasəti aparır və qanunsuz iqtisadi fəaliyyətlə məşğul olur. 2016-cı ilin aprel ayında Ermənistanın törətdiyi hərbi təxribat nəticəsində aralarında bir uşaq olmaqla altı azərbaycanlı mülki şəxs həlak olmuş, 26-sı yaralanmışdır, yüzlərlə ev dağıdılmışdır. Qarabağ əzəli Azərbaycan torpağıdır və münaqişə yalnız Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmalıdır".
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Qoşulmama Hərəkatının üzvləri Qarabağ məsələsində Azərbaycanın mövqeyini bölüşür. Tədbirdə iştirak edən BMT Baş Assambleyasının prezidenti Ticani Məhəmməd-Bandenin bu xüsusda fikirləri xüsusi diqqət cəlb edir. O vurğulayır ki, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı kimi məsələləri hər zaman vacib hesab edir. Buna əsaslanaraq BMT beynəlxalq hüququn formalaşması prosesinə öz dəstəyini verib. BMT dünya ölkələrinə müraciət edərək, dövlətləri bu prinsipin qorunmasına səsləyir. BMT-nin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı 4 qətnamə qəbul etməsi və bu qətnamələrə əməl edilməməsi məsələsinə münasibət bildirən Ticani Məhəmməd-Bande qeyd edib ki, BMT öz mövqeyini qəbul olunmuş qətnamələri vasitəsilə nümayiş etdirir: “BMT bunu da vacib hesab edir ki, dövlətlərin sərhədləri dəyişdirilməməli, toxunulmaz olaraq qalmalıdır. Biz razılaşma olmadan və hər hansı güc tətbiq etməklə dəyişdirilmiş sərhədləri tanımırıq. Bu baxımdan sərhədlər toxunulmaz olaraq qalmalıdır. Bununla bağlı həm BMT Baş Assambleyasının, həm də Təhlükəsizlik Şurasının mövqeyi var və bu mövqe dəyişməz olaraq qalır. Bu gün elə bir mexanizm olmalıdır ki, bu mexanizmlə mübahisələr öz həllini tapsın, sülh bərqərar olsun. BMT-nin rolu həmin mexanizmə yardım etməkdən ibarətdir”. Tədbir iştirakçılarının ümumi mövqeyi budur ki, onlar Qarabağ məsələsinin Azərbaycanın istədiyi çərçivədə, yəni ərazi bütövlüyünün bərpası ilə həllini tələb edirlər. Elə bu da Bakının daha bir diplomatik uğuru sayılır. Digər tərəfdən, müəyyən məqamlar baxımından da Qoşulmama Hərəkatının Bakı toplantısı Azərbaycan üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Məsələn, Bakıda belə bir forumun keçirilməsi Azərbaycana daimi diplomatik nümayəndəliklərinin olmadığı ölkələrlə əlaqələri möhkəmləndirmək üçün əlavə imkanlar yaradır. Azərbaycan torpaqlarının Ermənistanın təcavüzü nəticəsində işğal olunması hərəkatın tədbirlərində üzvlərin diqqətinə çatdırılır. Bu, bütün məsələlərin səsvermə yolu ilə həll edildiyi və hər bir səsin bərabər hüquqa malik olduğu BMT-də və digər beynəlxalq platformalarda Dağlıq Qarabağ məsələsi ilə bağlı potensial dəstək qazanmaqdır. Hərəkata üzvlük Afrika, Latın Amerikası, Sakit okean ölkələrinə çıxış imkanı verir və Ermənistanın, erməni lobbisinin burada fəaliyyətinin qarşısını almağa yardım edir. Bu baxımdan Qoşulmama Hərəkatında təmsil olunması Azərbaycanın haqq səsinin dünyada eşidilməsi üçün mühüm bir vasitədir. Məhz ölkəmizin hərəkata üzv olmasından keçən qısa müddət ərzində Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı beynəlxalq ictimaiyyət arasında Azərbaycana dəstək daha da artıb. Hələ 2012-ci ildə Tehranda keçirilmiş zirvə görüşündə qəbul olunan Yekun Sənəddə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü, suverenliyi və beynəlxalq miqyasda tanınmış sərhədləri daxilində münaqişənin həllinə dəstək ifadə edilib. 2016-cı ildə də eyni qaydada, münaqişənin həll olunmamasına təəssüf ifadə edilib və problemin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllinə dəstək bildirilib. Bakı görüşünün də nəticəsi olaraq belə bir sənədin qəbulu gözlənilir. Bütün bunlar, öz növbəsində, Azərbaycanın Ermənistan üzərində mühüm diplomatik üstünlüyünün təmin edilməsi baxımından zəruri əhəmiyyət kəsb edir.
Qeyd olunan durumda artıq dünya birmənalı şəkildə Ermənistanın Azərbaycan ərazilərini işğal etməsi faktını qəbul edir, beynəlxalq hüquq normalarına uyğun olaraq onu işğal altında saxladığı əraziləri azad etməyə çağırır. Çoxsaylı nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi müvafiq qətnamələrdə, o cümlədən münaqişənin dinc yolla çözülməsi üçün vasitəçilik missiyasını yerinə yetirən ATƏT-in Minsk Qrupunun irəli sürdüyü həll variantlarında Ermənistanın işğalçı dövlət kimi təqdim olunması bunun faktiki sübutudur. Azərbaycan diplomatiyasının Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar bu uğurları isə beynəlxalq miqyasda Ermənistana işğal etdiyi ərazilərdən öz silahlı qüvvələrini çıxarmasına dair müraciətlərin sayının çoxalması və bunun konkret rəsmi sənədlərdə əksini tapmasıdır. Beləliklə, beynəlxalq hüquq müstəvisində Ermənistanın işğalçı dövlət olduğunu tam şəkildə sübuta yetirən, bu ölkə üzərində ciddi diplomatik qələbə qazanan Azərbaycanın sözügedən sahə üzrə fəaliyyətini daha da genişləndirməsi qarşı tərəfdə böyük narahatlığa, təşvişə yol açır. Çünki Azərbaycanın uğurla həyata keçirdiyi hücumçu diplomatiya sayəsində Ermənistanın onsuz da yaxşı olmayan beynəlxalq imici daha bərbad vəziyyətə düşməkdədir və onun işğalçı ölkə, terroru, soyqırımı tarix boyu siyasətinin əsas elementi olaraq istifadə etdiyindən dünya daha dolğun faktlar, sübutlar əsasında xəbərdar olur. Məsələyə diplomatiya, beynəlxalq hüquq kontekstindən yanaşıldıqda kifayət qədər aydın görünür ki, Ermənistan Azərbaycanın hücumçu diplomatiyası nəticəsində yenə çoxsaylı zərbələr alacaq. Elə Qoşulmama Hərəkatının Bakı görüşü də bunun daha bir təsdiqidir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
