Ölkəmizin strateji mütəffiqi olan Türkiyənin Rusiya ilə hərbi müstəvidə yaxınlaşması, əvvəlki kimi, ABŞ-da ciddi narahatlıq predmeti olaraq qalmaqdadır. Pentaqon rəhbəri Mark Esper bu xüsusda bildirir ki, Ankara Qərblə deyil, Rusiya ilə daha çox yaxınlaşmaqla NATO-da onları təhlükəli vəziyyətdə qoyur: “Türkiyə hamımızı dəhşətli vəziyyətə saldı. Müttəfiqlərinə qarşı yanlış istiqamətdə hərəkət edir. Müəyyən məsələlərdə Qərbdən daha çox, Rusiyanın orbitinə yaxınlaşır. Düşünürəm ki, bu, kədərli hadisədir və biz Türkiyə ilə müttəfiqliyimizi möhkəmləndirmək və onların əvvəl olduğu kimi yenidən etibarlı, güclü və məsuliyyətli müttəfiqliyinə əmin olmaq üçün birlikdə çalışmalıyıq. Bizə uzunmüddətli dövr üçün plan lazımdır”.
Bu arada ABŞ-da Türkiyə ilə bağlı maraqlı proseslərin də cərəyan etməsi müşahidə olunur. Belə ki, prezident Donald Tramp administrasiyasının vasitəçiliyilə Moskva və Ankaranın Suriya razılaşmasını uğurlu elan edib və dərhal Türkiyəyə qoyduğu sanksiyaları ləğv etməyə başlayıb. Amma Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri Ceyms Riş və Lindsi Qraham Türkiyə əleyhinə sanksiya qanunları irəli sürəcəklərini söyləyiblər. Digər senator Liz Çeyni də Trampın açıqlamasından sonra Konqresin sanksiyalarla irəliləməli olduğunu bildirib. Senatın çoxluq lideri Steni Hoyer də Konqresin gələn həftə daha bir sanksiya təklifinə səs verəcəyini açıqlayıb. Artıq Konqres prezidentin razılığı olmadan Türkiyəyə qarşı sanksiyalar tətbiq etməyi düşünür. ABŞ-ın “Nəşnl İnterest” dərgisi yazır ki, bütün bunların əsas səbəbi Ankaranın Moskva ilə yaxınlaşması, xüsusən də hərbi müstəvidə silah alışını, S-400 zenit raket kompleksini daha çox sayda Türkyə ərazisinə gətirmək niyyətidir.
Xatırladaq ki, Rusiya və Türkiyə arasında daha bir neçə S-400 sisteminin satışı üçün müzakirələr aparılır. Rusiyanın “Rosoboroneksport” şirkəti də faktı təsdiq edib. Rusiya Baş nazirinin müavini Yuri Borisov da bildirib ki, Rusiya istehsalı zenit-raket komplekslərinin Türkiyəyə çatdırılması üzrə yeni müqavilənin bağlanması ehtimalı yüksəkdir: “Düşünürəm ki, ehtimal yüksəkdir. Onlarda opsion var, bunu reallaşdırmaqda haqlıdırlar”. Qeyd edək ki, Türkiyəyə zenit-raket komplekslərinin çatdırılmasına iyulun ortalarında başlanıb. Sentyabr ayında çatdırılmanın ikinci mərhələsi başa çatıb. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın sözlərinə görə, Rusiya kompleksləri 2020-ci ilin aprelində tamamilə işə salınacaq. Amma görünən budur ki, Ankara daha çox sayda S-400 sisteminin alınmasına hazırlaşır və bu da ABŞ-ı ciddi narahat edir.
“Nəşnl İnterest” isə bildirir ki, S-400 zenit raket kompleksi təhlükəli və ölümcül silahdır. Nəşr hazırda zenit raket kompleksinin imkanlarının əvvəlki modellərlə müqayisədə iki dəfə artdığını qeyd edib. Bundan əlavə, S-400-lərin atəş məsafəsinin artırıldığı, kompleksin 4 növ raketlə uyğunlaşdırıldığı və eyni zamanda, demək olar ki, bütün hədəfləri tuta bilən həssas radarlara malik olduğu vurğulanıb. Rus hərbi ekspert İqor Korotçenko isə S-400-lərə dünyada marağın artdığını vurğulayır. Hərbi mütəxəssis bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanının neft platformalarına edilən hücum göstərdi ki, Türkiyə “Patriot” yerinə S-400 müdafiə kompleksi almaqla doğru addım atıb: “Səudiyyəlilərin aldığı “Patriot”lar neft infrastrukturunun ən əhəmiyyətli bazaları vurulana qədər hücum anını belə görməyib. S-400 həqiqətən də, ABŞ istehsallı beşinci nəsil görünməz təyyarələr də daxil, bütün hədəfləri görür. Bu sistem F-35 və F-22, pilotsuz uçuş aparatlarını təsbit edir və onları vuraraq yox edir. ABŞ-ın belə təşviş içində olması yaşadıqları fiasko seriyasının nəticəsidir. Əlbəttə, NATO ölkəsi olan Türkiyənin S-400 sayəsində F-35-lərin görünməz olmadığını bilməsi və müasir hava hücumundan müdafiə kompleksi ilə vura biləcək potensialda olması ABŞ üçün mövcud gerçəklərin çox narahatlıqverici olduğunu göstərir”. Amma Türkiyənin S-400-lərin alınması ilə əlaqədar atdığı addımlardan narahat olan təkcə ABŞ deyil, həm də Ermənistandır. Erməni ekspert Akop Badalyan bildirir ki, Türkiyə Rusiyadan S-400-ün alışını bundan sonra da davam etdirsə, həmin raketlərin bir hissəsini rahatlıqla Azərbaycana verə bilər: “Əslində bu, Moskvanın razılığı ilə baş tutacaq məsələdir. Rusiya Azərbaycana da S-400 verərək, onunla münasibətləri yüksəldir və bunu Türkiyə vasitəsilə etməyi düşünür”.
Hadisələrin gedişi isə, ümumiyyətlə, Azərbaycanın da S-400-lərə malik ola biləcəyini istisna etmir. Xatırladaq ki, Azərbaycan son illərdə təkcə müasir hücum silah və texnikaları ilə silahlanmayıb. Eyni zamanda öz ərazisini, strateji əhəmiyyətli obyektləri hava və raket hücumlarından qorumaq üçün dünyanın ən güclü müdafiə sistemlərini alıb. Bunlar Rusiyadan alınan S-300 PMU “Favorit” zenit-raket kompleksləridir. Onlar ballistik və operativ-taktiki raketlərdən müdafiəni təmin edən, istənilən tip hava hədəflərini vuran ən etibarlı sistemlərdən biridir. Özü də Azərbaycanda olan S-300 PMU “Favorit” Ermənistanın malik olduğu S-300-lərdən daha modern və döyüş qabiliyyətinə görə daha yüksəkdir. Ermənistan bu sistemlərin PT tipli baza və PS, Azərbaycan isə son modernləşdirilən PMU2 versiyasından istifadə edir. Ermənistana verilən sisitemlər hədəfi müəyyən etmə və vurma qabiliyyətinə görə ölkəmizdəki sitemlərdən çox geridə qalır. Ölkəmizdəki sistemlər ballistik və aerodinamik hədəfləri məhv etmək imkanına malikdir. S-300 PMU2 uzaq mənzilli zenit-raket divizionları, paytaxt Bakı və Xəzər dənizi akvatoriyasındakı strateji idarəetmə obyektləri ilə yanaşı, Azərbaycanın əsas və ehtiyat aviabazalarının, sursat anbarlarının və hərbi dəniz bazalarının hava hücumundan və taktiki raket zərbələrindən müdafiəsini təşkil edir.
İndi istisna olunmur ki, Azərbaycan ya Türkiyə, ya da birbaşa olaraq Rusiyadan S-400 müdafiə kompleksi də alacaq. Bu isə ölkənin hava hücumundan müdafiə qabiliyyətini daha da artıracaq. İndilikdə isə Azərbaycan Rusiya istehsalı olan S-300 PMU “Favorit”, “Buk-M”, “Osa” və digər zenit-raket sistemlərinə, İsraildən alınan və dünyanın ən güclü raketdən müdafiə sistemlərindən hesab olunan “Barak-8”ə malikdir. Azərbaycanın İsraildən “Dəmir günbəz” müdafiə sistemlərini almasına dair də zaman-zaman məlumatlar dolaşır. Bütün bunlar Azərbaycanın Ermənistan üzərində üstünlüyünü davamlı şəkildə artırır.
Tahir TAĞIYEV
