Dağlıq Qarabağda qondarma rejimin “xarici işlər naziri” Masis Mailyan Fransanın Overn-Ron Alp bölgəsinin başçısı Loran Voke ilə “dostulq və əməkdaşlıq haqqında bəyannamə” imzalayıb. Ortaq mətbuat konfransında Mailyan Xocalı hava limanı (Ermənilər ona Stepanakert hava limanı deyirlər - M.Q.) məsələsini də gündəmə gətirib.
Ermənistan və qondarma rejim mütəmadi olaraq bu məsələni müxtəlif tribunlardan müzakirəyə çıxararaq, hava limanının fəaliyyət göstərməsinə çalışsalar da, Azərbaycanın qəti şəkildə məsələyə münasibət bildirməsinə görə buna cürət etmirlər. Mailyan bildirib ki, Azərbaycan mülki təyyarələri vuracağı ilə onları hədələdiyi üçün hava limanından istifadə edə bilmirlər. Qeyd edək ki, sözügedən aeroport ermənilər tərəfindən tam təmir edilib. Serj Sarkisyanın prezidentliyi dönəmində həmin aeroportdan İrəvan-Xankəndi reysi üçün istifadə etməyə cəhdlər olub, ancaq Azərbaycanın sərt etirazları buna imkan verməyib. Erməni KİV-i həmin aeroportun açılmasını hətta Suriya faktoru ilə izah etməyə çalışır. Bildirilir ki, 2015-ci ildə qondarma rejimin rəhbəri Bako Saakyan Moskvada keçirdiyi mətbuat konfransında həmin aeroportdan istifadəni Rusiyaya təklif etmişdi. Bunu da onunla əsaslandırmışdı ki, Rusiya antiterror əməliyyatları üçün hava limanından yararlana bilər.
Erməni KİV-i qeyd edir ki, hazırda Suriyada başqa zamandır və Ermənistan da ora edilən humanitar yardımlarda iştirak edirsə, belə addımları atmaqda ehtiyat etməməlidir. Ermənilərin qondarma quruma sərnişin hava dəhlizi açmaq cəhdləri səmərə verə bilərmi?
Siyasi elmlər doktoru Hatəm Cabbarlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Xocalı hava limanı probleminin mahiyyətini anlamaq üçün qısa izahat vacibdir: “1974-cü ildə Xocalıda inşa edilən hava limanı Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğal etməsindən sonra fəaliyyətini təxminən 20 ildir dayandırıb. Ermənistan bu hava limanını yenidən istifadəyə vermək üçün yenidənqurma və bərpa işlərini başa çatdırıb. Verilən məlumata görə, Xocalı hava limanını “Air Artshakh” hava yolu şirkəti işlədəcək. Hava limanının rəsmi açılışı olsa da, Azərbaycan hökumətinin məsələ ilə bağlı sərt bəyanatlarından sonra istifadəsi hələ də mümkün olmayıb.
Azərbaycan hökuməti məsələni daim diqqət mərkəzində saxlayır və işğal altında olan ərazilərdə Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı (İCAO) başda olmaqla, bir sıra beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində Ermənistanın hüquqazidd hərəkətləri barədə məlumatlar verir. Belə ki, “Azərbaycan Hava Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin (AZAL) mətbuat xidmətindən verilən bəyanatda işğal altında olan bölgələrin hava məkanının müharibə zonası olduğu və buna görə mülki təyyarələrin bu hava məkanından istifadə etməsinin mümkün olmadığı, sadəcə, AZAL-ın Azərbaycan hava məkanını istifadə etməyə haqqı olduğunu bildirib. Ermənistanın Azərbaycanın hava məkanını istifadə etmək istəməsi 1994-cü ildə imzalanmış Çikaqo Konvensiyasının şərtlərini kobud şəkildə pozur. Hava məkanı hüquqən Azərbaycan yurisdiksiyasına aid olduğu üçün, heç bir dövlət və yaxud təşkilat, hətta İCAO olsa belə, bu hava məkanından istifadə olunması üçün Azərbaycanın icazəsi olmadan qondarma rejimə və yaxud Ermənistana sertifikat verə bilməz”.
Ekspertin sözlərinə görə, qondarma rejim rəsmiləri İCAO-dan belə bir sertifikat aldıqlarını iddia etsələr də, Azərbaycan tərəfi bunu dezinformasiya kimi qəbul edir və İCAO belə bir sertifikat vermədiyini bildirir. “İCAO-nun öz nizamnaməsini və 1944-cü il Çikaqo Konvensiyasının şərtlərini bu cür kobud və məsuliyyətsiz şəkildə pozacağı ehtimalı olduqca zəifdir.
Azərbaycan hökumətinin məsələyə sərt reaksiya verməsi və beynəlxalq aləmdə müzakirəyə çıxarmasından sonra Ermənistanın sabiq prezidenti Serj Sarkisyan məsələni siyasiləşdirmək məqsədilə Xocalı hava limanına enəcək ilk təyyarənin sərnişini olacağını bildirmişdi.
ABŞ-ın Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrindən biri olmasına baxmayaraq, bu ölkənin bəzi Senat nümayəndələri də Xocalı hava limanının açılmasına siyasi dəstək verirlər. Belə ki, ABŞ Konqresinin üzvü Berd Şerman da Azərbaycanın mülki təyyarəni vurmaqdan çəkindirərək, bunun olacağı təqdirdə ABŞ-ın Azərbaycana iqtisadi, humanitar və hərbi yardımlarının dayandırılması məsələsini müzakirəyə çıxaracağını qeyd edib.
Məsələ ilə bağlı region mətbuatında müzakirələr davam edərkən, “Sobesednik Armenii” qəzetinin “etibarlı mənbələrə” istinadən verdiyi məlumatlara görə, qondarma “DQR”in havadan müdafiə sistemi nəinki hava limanının təhlükəsizliyini təmin etməyə, hətta Bakı hava limanını vurmağa qadir olan raketlərə sahib olduğunu qeyd edib”.
Hatəm Cabbarlı deyir ki, Ermənistan hüquqi müstəvidə mövqeyinin zəif olduğunu bildiyi üçün, bu barədə erməni diaspor təşkilatlarının köməyilə xarici dəstək arayışındadır: “Bu zaman insanların “səyahət azadlığı” arqumentini ön plana çıxarırlar. ABŞ Konqresinin ermənipərəst konqresmenləri və Avropadakı ermənipərəst siyasətçilər də bu arqumenti dəstəkləyirlər. Əlbəttə, ABŞ Konqresi və Avropadakı ermənipərəst siyasətçiləri “səyahət azadlığı” məsələsini ön plana çıxarırkən, Ermənistanın işğalı nəticəsində qaçqın-köçkün olan təxminən 1 milyona yaxın Azərbaycan vətəndaşının da “səyahət azadlığı” çərçivəsində doğma torpaqlarını geri dönmələri üçün Ermənistana təzyiq etsələrdi, bu daha inandırıcı, ədalətli və siyasi əxlaq normalarına uyğun olardı. Amma təəssüflər olsun ki, belə arqumenti ortaya atanlar bu məsələdən danışmağa cəsarət etmirlər. Ermənistan rəsmiləri və himayədarları “səyahət azadlığı” prinsipini ön plana çıxarırlarsa, ABŞ və Avropa dövlətləri 90-cı illərdə İraq problemi yaşandığı zaman İraqın şimal hissəsində “uçuşa qadağan edilmiş bölgə” yaradaraq, İraq vətəndaşlarının səyahət azadlığını niyə məhdudlaşdırırdılar? Niyə İran, Suriya və Belarus nümunəsində olduğu kimi, rəsmi dövlət nümayəndələrinin Avropa dövlətlərinə səfərlərini qadağan edərək rəsmi statusları olmasına baxmayaraq, onların səyahət azadlığına əngəl törədirlər. Bu barədə qərarların hər hansı bir beynəlxalq məhkəmə tərəfindən deyil, dövlətlərin siyasi görüşü çərçivəsində alınması da qanunsuzdur.
Beynəlxalq mülki aviasiya nəqliyyatı 1944-cü il Çıkaqo Konvensiyası və Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının Nizamnaməsi əsasında tənzimlənir. Hər hansı bir dövlət mülki aviasiya nəqliyyatına başlamaq üçün Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatına müraciət edir. Çikaqo Konvensiyası və Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının texniki və hüquqi tələbləri tam olaraq yerinə yetirilibsə, o dövlətə mülki aviasiya nəqliyyatı həyata keçirməyə icazə verilir. Qondarma rejim nə Çikaqo Konvensiyasına tərəfdardır, nə də Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının üzvüdür. Ermənistan da Azərbaycan hava məkanından istifadə etmək üçün Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatına müraciət edə bilməyəcəyinə görə qondarma rejimin məsələnin hüquqi aspektləri ilə bağlı verdiyi bəyanat dezinformasiyadan başqa bir şey deyil. Beynəlxalq hüquqa görə, işğal altında olan bölgələr üzərindəki hava məkanı Azərbaycan yurisdiksiyasına daxildir. Qondarma rejimin “müstəqilliyi” heç bir dövlət tərəfindən tanınmayıb və dolayısı ilə onun hava məkanı da yoxdur.
Son vaxtlar Azərbaycanın öz hava məkanında qanunsuz uçuşlar edəcək təyyarələri vuracağı haqqında informasiyalar verilir. Azərbaycan beynəlxalq qanunvericiliyə əsasən, Xocalı hava limanına enmək üçün Azərbaycan hava sərhədini pozmağa cəhd edən mülki təyyarələri hərbi hava qüvvələrinə aid döyüş təyyarələri ilə müşayiət edərək Azərbaycanın hava sərhədlərini tərk etməyə məcbur edə bilər.
Bununla yanaşı, Azərbaycan Xocalı hava limanı vasitəsilə işğal altında olan bölgələrə qanunsuz silah, terrorist gətirildiyini, buranın bir narkotik və qaçaqmalçılıq xətti olduğunu əsas alaraq, hava limanını raket zərbəsi ilə vura bilər. Beynəlxalq hüquqda “önləyici zərbə” anlayışı var və Azərbaycan bu hüquqdan istifadə edə bilər. Buna isə heç bir dövlət və ya təşkilat irad tuta bilməz”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
