Bu gün Azərbaycanın Ermənistan qarşısında ən böyük üstünlüklərindən biri də diplomatiya sferasında işğalçı ölkəni getdikcə daha çətin vəziyyətdə qoymasıdır. Söhbət burada təkcə Ermənistanın işğalçı olmasını təsbit edən çoxsaylı qərar və qətnamələrin qəbulundan getmir. Azərbaycanın diplomatik üstünlükləri həm də onunla şərtlənir ki, bu gün regionda Ermənistan dünya üçün ikinci plana keçən bir ölkəyə çevrilib. Məhz bunun nəticəsidir ki, regionda Azərbaycanla birgə transmilli layihələr həyata keçirlən Ermənistan heç yada da düşmür.
Digər tərəfdən Cənubi Qafqazda böyük dövlətlərin geosiyasi maraqları fonunda yuxarıda qeyd olunanların daha bir təsdiqini görmək olar. Faktdır ki, indi regionda ABŞ, Avropa İttifaqı, Rusiya, İran, Türkiyə və Çin aktiv fəaliyyət göstərir. Bu məqam özü ilə konkret ziddiyyətləri də regiona gətirir. Elə bundan irəli gəlir ki, artıq Ermənistan bu mübarizənin altında əzilən bir tərəfə çevrilib. Ermənistan bu vəziyyətdə nə Rusiyadan tam ayrıla, nə də Qərbə tam yaxınlaşa bilir. Əksinə, hər iki tərəfin Ermənistan üzərində təzyiqləri artır. Amma Azərbaycan hər iki tərəflə eyni hüquqlu, bərabər səviyyəli əməkdaşlıq qurub. Bunun özü də ölkəmizin Ermənistanla müqayisədə üstünlüyünü aydın şəkildə meydana qoyur. Belə vəziyyət Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə münasibətdə də özünü qabarıq büruzə verir. Məsələn, elə Rusiya mediasında və ekspert dairələrində Ermənistan getdikcə daha çox işğalçı ölkə qismində göstərilir, zəbt olunmuş ərazilərin azad edilməsinin vacibliyi vurğulanır. Qərb müstəvisində də eyni hal müşahidə edilir. NATO və Avropa İttifaqının Brüssel sammitləri bunun ən real təsdiqi oldu. Burada Avropa İttifaqı və NATO Ermənistanı pərişan etdi. Rusiyadan üz döndərməklə baş nazir Nikol Paşinyan Qərbin onu bağrına basıb hər dediyinə hə cavabı verəcəyini gözləsə də, tamam başqa mənzərə ilə üzləşdi. Bu, Ermənistan üçün böyük zərbə oldu. Brüsseldə diqqət çəkən məsələlərdən biri isə Dağlıq Qarbağ münaqişəsi ilə bağlı erməni tərəfinin siyasi avantürasına son qoyulması oldu. Belə ki, Avropa İttifaqı və Azərbaycan arasında imzalanan Tərəfdaşlıq Prioritetləri Sənədində Avropa İttifaqı tərəfindən növbəti dəfə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü, suverenliyinə dəstək ifadə olundu. NATO-ya üzv ölkələrin liderlərinin Brüsseldəki sammitinin yekunlarına dair bəyənnamədə yer alanlar da Ermənistan üçün daha bir diplomatik zərbə oldu. NATO-nun Brüssel sammitində qəbul edilən Yekun Kommünikedə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və sərhədlərinin toxunulmazlığının xüsusi olaraq qeyd edilməsi ölkəmizin diplomatik uğuruna çevrildi. Sənədin birinci bəndində qeyd edildiyi kimi, əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsi məqsədilə qarşılıqlı maraq və birgə dəyərlərə əsaslanaraq Azərbaycan və Avropa İttifaqı tərəfindən birgə tərəfdaşlıq prioritetləri razılaşdırılıb. Eyni zamanda, birinci bənddə hər iki tərəfin ölkələrin ərazi bütövlüyü, müstəqilliyi və suverenliyi ilə yanaşı, dövlətlərin beynəlxalq sərhədlərin toxunulmazlığının dəstəklənməsinə sadiqliyi ifadə olunur. Digər tərəfdən, Ermənistandan fərqli olaraq, Avropa İttifaqı başqa müstəvilər, o cümlədən iqtisadi sahədə Azərbaycanla əməkdaşlığı genişləndirməyə hazır olduğunu bəyan edir. Bütün bunlar həm də Ermənistanın Qərb ümidlərinin puç olması anlamına gəlir.
İndi yaranmış vəziyyətdə İrəvan yenidən Rusiya ilə yaxınlaşmaq kursu götürməyə çalışır. Paşinyan yenidən Moskvanın ünvanına təriflər yağdırır, ölkəsinin Avrasiya İqtisadi İttifaqında, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında qalacağını, NATO-dan uzaq gəzəcəyini bəyan edir. Avrasiya İqtisadi İttifaqı Ali Hökumətlərarası Şurasının iclasında iştirak etmək üçün Sankt-Peterburqa yollanan Paşinyan “Exo Moskvı” radiostansiyasına müsahibəsində bu xüsusda bildirir: “Ermənistan NATO-ya üzv olmağa can atmır, çünki respublikanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı qarşısında öhdəlikləri var”. O, müsahibəsində 102-ci Rusiya hərbi bazasının Ermənistanın təhlükəsizliyi təmin etmək üçün mövcud olduğunu deyib. Paşinyanın sözlərinə görə, Ermənistan-Türkiyə, Ermənistan-İran dövlət sərhədlərində xidmət edən Rusiya sərhəd qoşunları da ölkədə qalacaq: “Çünki bu, Ermənistana çox güclü köməkdir”. Ekspertlər isə diqqəti ona yönəldir ki, Paşinyan bu mövqeyi məhz Brüssel uğursuzluğundan sonra nümayiş etdirir. Brüsseldə əks vəziyyət müşahidə olunsaydı, Paşinyan Rusiya ilə bağlı daha fərqli açıqlamalar verərdi və bunu Moskvada da yaxşı bilirlər. Elə bu səbəbdən Kremldə Paşinyana etibar edilmir və onun müxtəlif formada cəzalandırılaraq hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması diqqət mərkəzindədir.
Moskvanın isə əlində Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyinə getmək üçün kifayət qədər rıçaqlar var. Məsələn, məlumdur ki, Ermənistan iqtisadiyyatının təxminən 70%-i Rusiyanın əlindədir. Mobil operatorlar bazarı, bank, enerji sektoru Rusiyadan tam asılı vəziyyətdədir. Digər tərəfdən, təxminən 2,5 milyon erməni Rusiyada yaşayır ki, onlar da Ermənistana hər il 1 milyard dollara yaxın vəsait göndərir. Bu da Ermənistanda sosial gərginliyin azaldılmasına xidmət edən əsas faktorlardan biridir. Rusiya bu transferlərə də maneə yarada bilər. Yəni Rusiyanın Ermənistana təzyiq vasitələri kifayət qədər genişdir. Ekspertlər hesab edir ki, Moskva bu kontekstdə Qarabağ məsələsindən də istifadə edə bilər. Bütün bunlar aydın göstərir ki, Qərb cəbhəsindən əli üzülən Paşinyanın Rusiya ilə də münasibətləri normal deyil. Məhz bu halın Qarabağ münaqişəsinin həllinə təsirinin tezləşdirilməsi istiqamətində Azərbaycan çevik diplomatik gedişlər edir.
Daha bir önəmli məqam Bakının İrəvanı Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı, Avrasiya İqtisadi İttifaqında sıxışdırmasıdır. Əslində, bu vəziyyətdən Paşinyan özü də ciddi narazılıq edir. Məsələn, Avrasiya İqtisadi İttifaqı çərçivəsində əməkdaşlığın daha da səmərəliliyi ilə bağlı danışarkən, Paşinyan bu qurum üzvləri tərəfindən Azərbaycana silah satılmasını nəzərdə tutaraq, təşkilat üzvlərinin “bir-birinin maraqlarına zidd” hərəkətlərə yol verildiyini bəyan edib. O, Belarusun Azərbaycanı “Polonez” tipli yaylım atəşi sistemi ilə təchiz etməsini buna misal çəkib: “Əlbəttə, bizim Belarusun Azərbaycana silah satmasına dair narahatlığımız var. Və bu, münasibətlərimiz üçün böyük problem yaradır… Bir halda ki, Ermənistanla Belarus eyni hərbi-siyasi qurumun – Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının üzvləridir, Ermənistanın bütün vətəndaşları Belarusun Azərbaycana silah satmasından narazıdır. Biz Belarusun maraqlarına hörmətlə yanaşırıq, Belarusun da bizim maraqlara hörmətlə yanaşmasından əmin olmaq istərdik”. Amma Paşinyanın bu narazılığına baxmayaraq, Belarus Azərbaycanla hərbi əməkdaşlığını daha da dərinləşdirməkdə maraqlı oluğunu bildirir. Bunu Belarusun Dövlət Hərbi-Sənaye Komitəsinin sədri, general-mayor Oleq Dviqalyov da təsdiq edir. O, ölkəsi ilə Azərbaycan arasında hərbi və hərbi-texniki sahədə birgə fəaliyyətin nəticələrindən məmnunluq ifadə edərək, bu müstəvidə əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsinə hazır olduqlarını qeyd edir. Oleq Dviqalyov Belarus hərbi-sənaye kompleksi müəssisələrinin istehsal etdiyi, bütün qoşun növləri üçün nəzərdə tutulmuş müxtəlif təyinatlı hərbi məhsulların Azərbaycan Ordusunun silahlanmasına qəbul edilməsini də müsbət qiymətləndirir. Xatırladaq ki, Bakı və Minsk artıq Azərbaycan Ordusunun döyüş qabiliyyətinin daha da yüksəldilməsinə yönəlmiş yeni böyük layihələrin həyata keçirilməsi istiqamətlərini də müəyyənləşdiriblər. Bütün bunlar isə Paşinyanın Belarusdan narazılığının bu ölkə üçün hər hansı əhəmiyyət kəsb etmədyini göstərir.
Yaranmış vəziyyətdə başqa bir önəmli məqam hərəkətləri ilə artıq qeyri-sabit adam təsiri bağışlayan Paşinyanın erməni cəmiyyətində də nüfuzunu sürətlə itirməsidir.Onun Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzv ölkələrin Sankt-Peterburqda keçirilən iclasında iştirak etmək üçün Rusiyaya səfəri fonunda bu məqam daha aydın nəzərə çarpır. Erməni mediası yazır ki, Paşinyan əvvəlcə iclasa öz müavinini göndərmək istəyirdi. Lakin yenə Ermənistan mediasının yazdığına görə, Kreml Paşinyandan özünün gəlməsini tələb edib. Bu məsələ hətta Putinlə Paşinyanın telefon danışığında da müzakirə edilib. Ermənistanın baş nazirinin həmin iclasa qatılması və Moskvaya ünvanlanmış “biz Avrasiya İqtisadi ittifaqının işini iflic etməyə hazırlaşmırıq” sözləri isə erməni ictimaiyyətində narazılıqla qarşılanıb. Xüsusilə Panik kəndində rus hərbçiləri ilə baş verən qalmaqaldan sonra ermənilər Paşinyan hökumətinin Rusiyadan üz çevirmək istiqamətində hərəkət edəcəyini düşünürdü. Lakin Nikol, dediklərinin tam əksinə olaraq, Putinin hüzuruna qaçdı. Erməni şərhçi Tevos Arşakyan yazır ki, Paşinyanın izahatı cəmiyyəti təmin etmədi və cavabsız suallar doğurdu: “Ermənistanın xarici siyasətində son addımları təhlil edəndə, xüsusilə NATO sammitində iştirak, Avropa İttifaqının liderləri ilə görüş və sair proseslər yeni hökumətin Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı və Avrasiya İqtisadi İttifaqı kimi rus birliklərindən tədricən uzaqlaşdığı görüntüsü ortaya çıxır. Biz hamımız əla anlayırıq ki, rus ittifaqları Ermənistana heç bir iqtisadi dividend gətirmədi, hətta idxal-ixrac disbalansını düzəltmədi. Və birdən Paşinyan rus ittifaqının iclasında iştirak etmək üçün yola çıxır. Doğrudanmı o geri çəkilir, yaxud da Sankt-Peterburqa getməyə məcbur edilib? Paşinyan iclasa getməməli və Rusiyanın son vaxtlar işə saldığı şantajları qəbul etmədiyini göstərməli idi. Lakin Paşinyan, milli maraqların zərərinə olsa da, “Tayqa ittifaqı”na yaxşı niyyət göstərmək üçün Sankt-Peterburqa getdi”. Erməni şərhçi qeyd edir ki, bu, cəmiyyətdə onun nüfuzunu sürətlə aşağı salır. Belə vəziyyətdə isə Paşinyan nə uzun müddət hakimiyyətdə qala, nə də indiki təcavüzkar Qarabağ siyasətini davam etdirə bilər.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
