Xocalı faciəsi tariximizdə heç zaman unudulmayacaq. Əslində bu soyqırımını bütün dünya unutmamalı, onu törədənləri, günahkarları əbədi lənətləməlidir.
Tarixin müxtəlif dönəmlərində ermənilər tərəfindən soyqırıma məruz qalan Azərbaycan xalqı növbəti belə faciə ilə 1992-ci ilin qarlı qışında Xocalıda üzləşdi. Dövlət müstəqilliyini yenicə qazanan Azərbaycanın üzləşdiyi ərazi itkisi ilə yanaşı, əsrin ən dəhşətli faciələrindən birini yaşaması ölkəmizin yeni tarixinə qara hərflərlə yazıldı. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə erməni silahlı dəstələri Xankəndi şəhərində yerləşdirilmiş keçmiş SSRİ-nin 366-cı motoatıcı alayının köməyi ilə silahsız və köməksiz Xocalı şəhərinə hücum etdilər. Əvvəlcə şəhər dörd tərəfdən erməni qoşunları tərəfindən əhatə olunmuş, sonra isə Xocalıya artilleriya və ağır hərbi texnikadan güclü və amansız atəş açıldı, az bir vaxt ərzində yanğın baş verdi, hər tərəf tamamilə alova büründü. Şəhərin müdafiəçiləri və yerli əhali buranı tərk etməyə məcbur oldular.
Müsahibimiz Şahid Muradov da o zaman Xocalı rayon milis bölməsində sıravı kimi işləyən və şəhərin müdafiəçilərindən idi. Faciənin iştirakçısı kimi keçmişə qayıdıb həmin hadisələri xatırlamaq onun üçün çətin olsa da, həmin hadisələri çox dəqiqliklə nəql edə bildi.
-Şahid müəllim, artıq 26 il ötür, cətin olsa da orda baş verən hadisələri bizimlə bölüşməyinizi xahiş edirəm.
-Faciə ərəfəsində bizim milis bölməsinin digər əməkdaşları kimi məndə xidməti vəzifəmi yerinə yetirirdim. Fevralın 25-də biz adəti üzrə postlara bölündük və hər kəs öz postunda xidtmətə yollandı. Axşam saat 9 radələrində müşahidə etdim ki, Xankəndi istiqamətindən 366-cı alayın zirehli texnikaları Xocalını mühasirəyə alır. Təqribən 21:30 radələrində artıq ağır artilleriyalarla şəhəri atəşə tutmağa başladılar. Qeyd edim ki, o zaman nə Xocalıdakı özünümüdafiə dəstəsində, nə də milis məntəqəsində iriçaplı döyüş silahı vardı.
-Əvvəlcədən hücum olacağı barədə hər hansı bir məlumat var idi?
-Xeyr, insanlar heç bir məlumat olmadığı üçün öz gündəlik işləri ilə məşğul idi. Əgər məlumat olsaydı, biz ən azından qadınları, uşaqları, qocalı hücumdan qabaq Xocalıdan çıxara bilərdik. Artıq 26-na keçən gecə şəhər işğal olundu və insanlar qeyri planlı şəkildə şəhəri tərk edirdilər. Mənim xidmət etdiyim postda məndən başqa 12 nəfər könüllü döyüşçülər var idi. Biz onlarla bərabər Xocalıya qayıdıb qalan insanlarla birgə şəhəri tərk eləmək istəyirdik. Geri qayıdan bir evin zirzəmisəndən insan səsləri gəldiyini eşitdik. Zirzəmiyə baxanda gördük ki, orada 90-a yaxın insan gizlənib və şəhəri tərk edə bilməyiblər. Mən milis bölməsinin inzibati binasına daxil olanda gördüm ki digər əməkdaşlarımız əhali ilə birgə şəhərdən çıxıblar. Daha sonra həmin insanları öz döyüş yoldaşlarımız birgə yenicə tikilmiş 5 mərtəbəli binaya aparıb, pərakəndə şəkildə binanın otaqlarında yerləşdirdik və özümüz binanın damına çıxaraq döyüş mövqeləri qurduq. Həmin an xoşbəxtlikdən milli ordunun sursatını daşıyan bir UAZ markalı avtomobil binanın yanında tərk edilmiş vəziyyətdə olduğunu müşahidə etdik. Bu bizə bir neçə saat da olsa müdafiə olunmaq üçün yaxşı fürsət idi. Səhər saatlarında şəhərin talan olunması başlandı. Talan zamanı Xankəndinin işğalı zamanı Xocalıya sığınmış bir qaçqın ailənin ermənilər tərəfindən zorla maşınlara mindirldiyini görəndə artıq biz sakit dayana bilmədik. Atəş açaraq həmin insanları xilas etməyə çalışdıq və beləliklə bizim yerimizi bildilər. Yarım saat müddətində binanın ətrafını həm zirehli texnika həm də əsgərlər mühasirəyə aldılar. Səhər saatlarından gün batana kimi təslim olmadan onlara atəş açdıq. Baxmayaraq ki, onlar bizə tez-tez səsgücləndirici vasitə ilə təslim olmağımızı deyirdilər. Biz son gülləmizə qədər döyüşəcəyimizi, əsir düşməkdənsə ölməyi qət etmişdik. Öz-özlüyümdə düşünürdüm ki, şəhərdən qaça bilən əhali bizə kömək yollayacaqlar. Daha sonra bildim ki, onları meşədə qətlə yetiriblər. Axşama yaxın artıq onlar bizi unudub, şəhəri qarətlə, yağmalamaqla məşğul idilər. Bundan istifadə edərək insanları binadan çıxararaq Ağdam istiqamətində yola düşdük. Hədəfimiz Qar-Qar çayını keçməklə meşəliyə daxil olmaq, oradan isə Ağdama çatmaq idi. İnsanlar yalın ayaqla çayı keçdikdən sonra meşəyə daxil olduq. Ən dəhşətli məqamlardan biri yaşlı insanlar hərəkət edə bilmədikdə qohumları tərəfində meşədə qoyulması idi. Düşünə bilirsinizmi? 50 yaşlarında bir kişi ahıl anasını diri-diri ağlayıb orda qoyurdu. Günü bu gün də o hadisə mənim gözüm önündən getmir.Bundan başqa, ordakı uşaqlar həm aclıq həm də soyuqdan çox əziyyət çəkirdilər. Bir neçəsi buna görə rəhmətə getdi. Bu zülmlərlə biz artıq ayın 28-i Ağdama çata bildik və bizimlə bərabər olan insanların çox hissəsini o dəhşətli qətliamdan sağ çıxara bildik.
-Ağdama çatana qədər sizdən əvvəl çıxan əhalinin aqibətindən xəbərdar idinizmi?
-Meşədə bəzi donmuş insanların cəsədlərinə rast gəlsək də, əhalinin başqa bir istiqamətlə hərəkət edib canlarını qurtardıqlarına ümid edirdik. Lakin Ağdamda bizə dedilər ki, Xocalı əhalisinə həmin gecə divan tutulub…
Eşqin QASIMOV polis leytenantı
