ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin regiona başlanan yeni səfərləri, keçirdikləri görüşlər fonunda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində hansı addımların atılacağı xüsusi maraq dairəsindədir. Qeyd edək ki, həmsədrlərin Azərbaycanda keçirdikləri görüşlərdən sonra məsələ ilə bağlı Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Hikmət Hacıyev çox maraqlı bir açıqlma ilə çıxış etdi.
O bildirdi ki, Ermənistan və Azərbaycanda keçiriləcək prezident seçkilərindən sonra mövcud fikir və təkliflər əsasında intensiv danışıqlar həyata keçriləcək: "ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri Azərbaycana səfər əsnasında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən qəbul edilib. Səfər çərçivəsində Krakov görüşündə irəli sürülən fikirlər əsasında ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri ilə Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə əlaqədar konkret müzakirələr aparılıb. Razılıq əldə olunub ki, Ermənistan və Azərbaycanda keçiriləcək prezident seçkilərindən sonra mövcud fikir və təkliflər əsasında intensiv danışıqlar davam etdirilsin. İşğala və təcavüzə məruz qalan ölkə kimi Azərbaycan münaqişənin substantiv və məntiqi danışıqlar vasitəsilə tezliklə həlli istiqamətində olan səyləri dəstəkləyir. ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin dövlət başçıları səviyyəsində dəfələrlə bəyan etdiyi kimi, işğala əsaslanan mövcud status-kvo qəbuledilməz və qeyri-davamlıdır. Status-kvo dəyişdirilməlidir. Status-kvonun dəyişdirilməsi üçün, BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrində tələb olunduğu kimi, Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən tam və qeyd-şərtsiz çıxarılması təmin olunmalıdır".
Beləliklə, bu açıqlamalarda bir sıra vacib məqamlar özünü qabarıq şəkildə büruzə verir. Əvvəla, aydın görünür ki, prezident seçkilərindən sonra Qarabağ məsələsinin dinc yolla çözümü üçün intensiv və fəal diplomatik bir proses yaşanacaq. Elə Azərbaycan da məhz Qarabağ məsəəlsinin həlli istiqamətində yüksək fəallığın olmasında həmişə maraqlı tərəf qismində çıxış edib. Digər tərəfdən, rəsmi Bakı açıq bildirir ki, status-kvonun dəyişdirilməsi üçün, BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrində tələb olunduğu kimi, Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən tam və qeyd-şərtsiz çıxarılması həyata keçməlidir. Deməli, prezident seçkilərindən sonra baş tutacaq intensiv danışıqlar prosesində bu məsələlər daha çox gündəmdə olacaq. Elə erməni tərəfini narahat edən əsas məqamlar da məhz bunlardır. Bunu erməni siyasi şərhçi Akop Badalyan da təsdiq edir. O, Hikmət Hacıyevin yuxarıda səslənən fikirlərinin Ermənistan üçün gələcək təhlükədən xəbər verdiyini vurğulayır: "Görünür, Bakının Qarabağla bağlı yeni planı var və İlham Əliyev ərazilərin azad olunmasında israrlıdır. Azərbaycanda seçkilərin vaxtının dəyişdirilməsi isə Bakının Qarabağ planını seçkidən sonra dövriyyəyə salacağından xəbər verir. Bu, həm də seçkinin vaxtının dəyişdirilməsində Qarabağ amilinin əsas rol oynadığı deməkdir". Erməni şərhçi hesab edir ki, Ermənistanın xilas yolu Serj Sarkisyanın səlahiyyətlərini başa vurandan sonra hakimiyyətdən tamamilə uzaqlaşması ola bilər: "Çünki "aprel müharibəsi"ndən sonra münaqişənin nizama salınmasında yeni məntiq yarandı və Bakı bu istiqamətdə hərəkət edir. Sarkisyan baş nazir olaraq hakimiyyətini davam etdirsə, ona İlham Əliyevin qarşısında köhnə məntiqdən xilas olmaq çətin olacaq. Bakı ərazilərin qaytarılmasında təkid edəcəyini açıqlayır və görünür, həmsədrlərlə razılaşma bu istiqamətdə olub. Bu baxımdan, seçkilərdən sonra Qarabağ ətrafında yeni və təhlükəli vəziyyətin yarana biləcəyi ehtimalı görünür". Maraqlıdır ki, bundan əvvəl analoji mövqe erməni siyasi şərhçi Qraçya Qalustyan tərəfindən də sərgilənib. O bildirir ki, seçkilərdən sonra Azərbaycan Qarabağın azad edilməsi prosesinə strat verəcək: “Rusiya bu prosesə dəstək verəcək, erməni ordusu heç nə edə bilməyəcək. Bu təkcə Serj Sarkisyanın yox, bütün “Qarabağ klanı”nın siyasi səhnədən gedişi ilə nəticələnəcək. İlham Əliyev isə qalib olaraq tarixə düşəcək”. Digər erməni siyasi texnoloq Vigen Akopyana görə, ilin birinci yarısında hər iki ölkədə liderlərin seçkisinin keçirilməsi tərəflərə imkan verə bilər ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə dair "yüksək dərəcədə legitimlik tələb edən" hansısa aralıq qərarlar qəbul etsinlər. İndi gözlənir ki, yaxın tezlikdə Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində Azərbaycanın maraqalarına cavab verən müvafiq addımlar atılsın. Əks təqdirdə bunun güc yolu ilə edilməsi qaçılmaz sayılır. Özü də o fonda ki, Azərbaycanın kifayət qədər böyük hərbi üstünlüyə malik olmasına dair elə erməni tərəfində edilən etirafların sayı artır. Məsələn, Ermənistanın sabiq müdafiə naziri, general-leytenant Vaqarşak Arutyunyan bildirir ki, Azərbaycan ordusunun taktiki silah növləri daha çoxdur. O, Azərbaycan ordusunun üstün olduğunu və daha çox silahlarla təchiz edildiyini etiraf edib. Şəxsi heyətin təcrübəsinə gəldikdə də, erməni hərbçilər azərbaycanlıların döyüşmək bacarıqlarına və döyüşkən ruhlarına yaxşı bələddirlər. Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, Qarabağda antiterror əməliyyatlarının başlanması üçün də müvafiq şərait var. Özü də bu antiterror əməliyyatlarında Azərbaycanın kənardan, məsələn, Türkiyə tərəfindən dəsəklənməsi də tamamilə gözləniləndir. Bunu Türkiyədə Uydurma Erməni İddialarına qarşı Mübarizə Dərnəyi (ASİMDER) adlı təşkilatın rəhbəri Göksel Gülbeyin yeni açıqlamaları fonunda da tam qətiyyətlə söyləmək mümkündür. Belə ki, ASİMDER başqanı Türkiyə ordusuna qarşı Suriyanın Afrin bölgəsində PYD və YPG yaraqlıları ilə birlikdə Ermənistandan gedən yezidi kürdlərinin də döyüşdüyünü bildirib.
Gülbeyin sözlərinə görə, hər zaman terror təşkilatları ilə işbirliyi içərisində olan Ermənistan vaxtilə Suriyadan yezidi kürdləri və erməniləri daşıyıb Qarabağda yerləşdirmişdi. Digər tərəfdən Azərbaycanın işğal altındakı Qarabağ bölgəsində yaradılmış 12 təlim düşərgəsində PKK və onun İran qolu olan PJAK-ın 1750 yaraqlısı təlim keçirdi. ASİMDER başqanı iddia edir ki, Qarabağdakı PKK və PJAK mənsubları İran və İraq üzərindən Suriyanın Qamışlı bölgəsinə keçməyə başlayıb. Qamışlıda toplanan PKK-çılar mülki geyimdə və silahsız olaraq oradan Menbiçə, bir qismi isə Afrin bölgəsinə gedib: "Onlar ABŞ-ın göndərdiyi silahları alaraq Türkiyə ordusuna qarşı döyüşməyə başlayacaqlar. Suriya erməniləri 1990-cı illərin əvvəllərində Qarabağa gedərək azərbaycanlılara qarşı soyqırımda iştirak ediblər. İndi onlar uydurma erməni soyqırımının qisasını Afrində türk ordusundan almaq üçün döyüşə girir. Ermənistan həmişə terror təşkilatlarına verdiyi dəstəyi yenə dünya ictimaiyyətinin gözü qarşısında edir".
Xatırladaq ki, ASİMDER başqanı bundan əvvəl də dəfələrlə Qarabağdakı PKK düşərgələri və yaraqlıları haqda danışıb, konkret adlar və rəqəmlər istifadə edib. Ümumiyyətlə, Ermənistan və PKK-nın bərabər işləməsi, bərabər iddialar irəli sürməsi, ölkələrin suverenliyini təhdid etməsi artıq dəfələrlə sübut olunub. Bu istiqamətdə tərəflərin işbirliyi hələ də sıx şəkildə davam edir. Ermənistan bilir ki, Azərbaycan ordusu işğal altındakı torpaqları hərbi yolla almağa hazırdır, ona görə də belə təşkilatların gücünə ehtiyac duyur və PKK-ya zəbt olunmuş ərazilərdən baza kimi istifadə etməyə icazə verir. Amma Dağlıq Qarabağda hərbi əməliyyatların yenilənməsi hallarında ermənilərin bu cəhdlərinin nəticəsiz qalacağı da məlum həqiqətdir. Digər tərəfdən, indilikdə zəbt olunmuş ərazilərdə olan terrorçular Türkiyəyə qarşı vuruşmaq üçün Suriyaya keçir. Bu halda ekspertlər bildirir ki, Azərbaycan və Türkiyənin əslində Qarabağda terrorçulara qarşı əməliyyatlara başlaması tamamilə mümkündür. Azərbaycanın müvafiq icazəsi Türkiyə hərbçilərinin Qarabağda da əməliyyatlara başlaması üçün yetərlidir. Məsələnin başqa bir tərəfi isə zəbt olunmuş ərazilərdə törədilən digər cinayətlərdir. Elə Göksel Gülbey özü bu xüsusda bir çox maraqlı açıqlamalar verib. Məsələn, onun sözlərinə görə, Ermənistan hakimiyyəti işğal etdiyi Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsindən narkotik plantasiyası olaraq istifadə edir: "Ermənistan tərəfindən işğal edilən Qarabağ bütün dünya üçün ciddi bir təhlükə bölgəsinə çevrilib. Çünki bu gün nəzarətsiz olan Qarabağ terror qruplarının təlim düşərgəsi və ticarət məkanı rolunu oynayır. Qarabağdan bütün dünyaya "ağ ölüm" təhlükəsinin yayıldığı həqiqəti inkar edilə bilməz. Bütün dünya yaxın zamanda Ermənistanın narkotik ixracatçısı olduğunu qəbul edəcək. Ermənistan bölgədə terrorçu, cinayətkar, narkotik və silah ticarəti həyata keçirən ölkə olaraq fəaliyyət göstərir". Ümumiyyətlə, Ermənistan və Dağlıq Qarabağ separatçı rejiminin rəhbərliyinin narkotik ticarətinə birbaşa himayəçiliyi artıq sirr deyil. Erməni mediasında belə etiraf olunur ki, ölkədə ağır sosial durumla əlaqədar narkotik və insan alveri geniş vüsət alıb və bu işlər dövlət səviyyəsində həyata keçirilir. Bu, eyni zamanda, həm MDB, həm Avropa, həm də ümumilikdə bütün dünya üçün çox böyük və ciddi təhlükədir. Azərbaycan da məhz bu təhlükənin aradan qaldırılması üçün dünya birlyinin, o cümlədən Rusiyanın, Qərb dövlətlərinin müvafiq addımlar atmasını istəyir. Belə müvafiq əməliyyatlardan biri isə güc yolu ilə mövcud təhdidi aradan qaldırmaqdır. Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazilərdə narkotik vasitələrin yetişdirilməsi və emalı genişlənməkdə davam edir. Bunun ən ümdə səbəblərindən biri Ermənistanın bu cinayət əməllərinə görə hələ də hansısa cəza ilə üzləşməməsidir. Lakin hərbi əməliyyatların keçrilməsi ilə düşmən layiqli cəzasını ala bilər. Hələlik isə diqqət aprel seçkilərindən sonra Qarabağ məsələsi ilə bağlı diplomatik fəallığa yönəlib. Bu fəallıq nəticə verməsə, Qarabağda hərbi əməliyyatların yenilənməsi tamamilə gözləniləndir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur
