ABŞ-ın yeni prezidenti seçilən Donald Trampın xarici siyasət sahəsində tamamilə fərqli mövqedən çıxış edəcəyi onun hələ seçkiqabağı vədlərində də özünü aydın şəkildə göstərirdi. Proseslərin təhlili göstərir ki, Trampın fəaliyyəti dövründə ABŞ Yaxın Şərq, Asiya, Qafqaz və digər ərazilərdə fərqli bir siyasət yürüdəcək. Bu siyasət bir çox münaqişələrin, o cümlədən Dağlıq Qarabağ konfliktinin həllini də tezləşdirə bilər.
Tramp isə yuxarıda qeyd olunan istiqamətlərdə fərqli siyasətinin anonslarını indidən bəyan edir. Məsələn, o, "Wall Street Journal"a müsahibəsində Suriya ilə bağlı siyasətini açıqlayıb. Vaşinqtonun Suriyadakı ən böyük rəqibi Rusiya ilə əməkdaşlıq edəcəyini bildirən Tramp rejimə qarşı döyüşən müxalifət güclərinə yardımı kəsə biləcəyini istisna etməyib. O, Suriya prezidenti Bəşər Əsədi kifayət qədər sevmədiyini bildirib. Ancaq Trampın fikrincə, Dəməşq rejimi güclənəcəyi halda, ölkədəki xaos mühiti aradan qalxa və ABŞ-a yönəlik təhdidlər azala bilər: "Rusiya ilə hazırda Suriyada əməkdaşlıq edirik. Bundan başqa, Dəməşqlə birlikdə olan və güclənən İran var. Suriya rejiminə qarşı müxalifət güclərini dəstəkləyirik, amma onların kim olduğuna dair məlumatımız yoxdur. ABŞ Əsədə hücum etsə, Suriyada Rusiya ilə döyüşəcəyik". Tramp NATO siyasətinə də əl gəzdirmək fikrindədir. Bundan narahat olan NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq Trampa məktubla müraciət edərək, onun hakimiyyəti dövründə NATO-nun dağılmaq risqi ilə üzləşəcəyi haqda xəbərdarlıq edib. Stoltenberqin sözlərinə görə, ABŞ və Avropa "soyuq müharibə" dövründən bu yana kollektiv müdafiəni gücləndirmək üçün ən irimiqyaslı tədbirlər görməkdədir. Qeyd olunur ki, bu, Rusiyanın aqressiv siyasəti və Yaxın Şərqdəki vəziyyətlə bağlıdır. Xatırlanır ki, ABŞ Avropanın təhlükəsizliyini qorumaq barədə öhdəliklərinə sadiq qalaraq şərq sərhədlərində minlərlə əsgər yerləşdirməyə qərar verib. Bununla belə, NATO baş katibi təsdiq edir ki, Avropa ölkələri hərbi xərcləri artırmalı və ABŞ-ın üzərinə düşən yükü azaltmalıdır. Hazırda alyansın müdafiə xərclərinin 70 faizi ABŞ-ın üzərinə düşür.
Xatırladaq ki, Tramp seçki kampaniyası zamanı ABŞ-ın NATO üzrə müttəfiqlərinin hərbi xərclərini artırmayaraq bütün yükü Amerikanın üzərinə qoyduqlarını deyib:"Ya onlar ABŞ-ın Avropanın təhlükəsizliyini təmin etməsinə görə pul ödəməli, o cümlədən bundan əvvəlki dövr üçün ödəmələri həyata keçirməli, ya da rədd olmalıdır. NATO buna görə dağılacaqsa qoy dağılsın". O, NATO-nu "köhnəlmiş" və "faydasız" təşkilat adlandırıb. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Trampın dövründə ABŞ Qafqazda da fərqli siyasət yürüdə bilər. Erməni politoloq Stepan Safaryan da bildirir ki, Trampın qələbəsi Qarabağ məsələsində Ermənistan üçün pis nəticələrə səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, Amerika Qafqazda Azərbaycan və Gürcüstanla işləyir: "Ermənistana isə dövlət səviyyəsində diqqət az olub. Biz yenə mənfi nəticələrlə rastlaşırıq".
Safaryan qeyd edib ki, Respublikaçılar sərt siyasətin tərəfdarıdır: "Xüsusilə İranla bağlı sərt siyasət yürüdüləcək. Bu, ilk növbədə İranla münasibətlərə malik olan Ermənistana da zərbə vuracaq. Belə olan halda, Ermənistan Rusiyanın təsirinə daha çox düşəcək. Bu isə, ən əsası, Dağlıq Qarabağ məsələsində neqativ nəticələrə gətirib çıxaracaq".
Prezident Administrasiyası rəhbərinin müavini, Xarici Əlaqələr şöbəsinin müdiri Novruz Məmmədov da xatırladır ki, Dağlıq Qarabağ məsələsi ilə bağlı Respublikaçılar nisbətən daha çox anlaşma mövqeyi göstərir. O bildirib ki, ABŞ-da seçkilərdən sonra həm Senatda, həm də Nümayəndələr Palatasında Respublikaçılar üstünlük əldə edib: "Demokratlar insan haqları, demokratiya məsələlərini daha çox öndə tutduqları üçün erməniləri hər yerdə dəstəkləyirlər, orada yaşayan erməni diasporunun təsirinə məruz qalırlar. Lakin son seçkidə Senat və Nümayəndələr Palatasındakı bəzi güclü ermənipərəst şəxslər kənarda qalıb. Bu da mühüm hadisədir. Respublikaçılarla bizim anlaşmamız daha yaxşı olur".
O bildirib ki, Respublikaçılar iqtisadi, siyasi, təhlükəsizlik maraqlarına üstünlük verir:"Onlarla NATO çərçivəsində, böyük layihələrin həyata keçirilməsində daha yaxşı əməkdaşlıq edirik və qarşılıqlı anlaşma möhkəm olur". N.Məmmədov xatırladıb ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Donald Trampa göndərdiyi təbrik məktubunda iki ölkə arasında 25 il ərzində yaxşı əməkdaşlıq əlaqələrinin olduğunu diqqətə çatdırıb: "Bütün sahələrdə yaxşı əməkdaşlıq etmişik. Bir sıra sahələrdə əməkdaşlığımız strateji səviyyəyə qalxıb. Bu illər ərzində, təbii ki, müəyyən problemlər də olub. Düşünürük ki, əlaqələrimiz və əməkdaşlığımız daha da inkişaf edəcək. Bunun üçün əlimizdə yaxşı mövqe və arqument var. Münasibətlərimizin pis olmasına səbəb yoxdur. Münasibətlərin bazası yaxşıdır. Əlavə üstünlük odur ki, respublikaçılarla münasibətlər həmişə yaxşı olur. Mənfi cəhət isə odur ki, indiki administrasiyanın dövlət katibi bir qədər əvvəl Amerikanın həmsədr kimi mövqeyini ifadə edən normal bəyanat vermədi. Bu, bir insan kimi onun 1990-cı ildəki mövqeyində qaldığını göstərir və çox pisdir. Qarabağ məsələsi ilə bağlı dövlət katibinin mövqeyi mənfi, məkrli mövqe oldu. Bu baxımdan Azərbaycan Prezidentinin məktubunda münasibətlərin yüksək səviyyəsi vurğulanmaqla yanaşı, ABŞ-ın həmsədr ölkə kimi münaqişənin həllinə öz töhfəsini verməyə borclu olduğu mesajı ötürülür".
Tahir TAĞIYEV
