Ermənistanda hakimiyyət-kilsə qarşıdurmasının yenidən Azərbaycan-Türkiyə faktoru ilə əlaqələndirilməsi istiqamətində cəhdlər edilir. İddia olunur ki, məhz Bakı və Anakaranın tələbi ilə Ermənistan hakimiyyəti Erməni Apostol Kilsəsi və diasporla ölkənin əlaqələrini kəsməyə çalışır.
Erməni politoloq Benyamin Matevosyan bu fonda hakimiyyətin Erməni Apostol Kilsəsi və diasporla münasibətləri daha da pisləşdirəcəyini iddia edir.
Qeyd edək ki, bu günlərdə Erməni Apostol Kilsəsinin bir qrup arxiyepiskop və yepiskopunun baş nazir Nikol Paşinyanla görüşü olub. Ermənistan hökumətinin başçısı din xadimlərinə ictimaiyyət qarşısında ifadə etdikləri prinsipial mövqeyə görə təşəkkür edib. Həmin görüş fonunda 9 keşişdən ibarət bir qrup ümumerməni katolikosu II Qaregini dini müqəddəsliyə hörmətsizliyi himayə etməkdə günahlandıran bəyanat yayıb. Bildirilir ki, o, indiki baş keşiş arxiyepiskop Arşak Xaçatryanın müqəddəsliyə hörmətsizlik edən hərəkətlərini gizlətməyə cəhd göstərib. Qeyd edək k, Xaçatryanın rahiblik qaydalarını pozan videosu yayılıb. II Qaregin də onun bu davranışını müxtəlif bəhanələrlə ört-basdır etməyə səy göstərib. Arxiyepiskopların bəyanatında bildirilib ki, katolikosun davranışı Erməni Apostol Kilsəsinin kanonları və təlimləri ilə bir araya sığmır, bu da kilsə daxilində parçalanma təhlükəsi daşıyır. Onlar yepiskopları, kilsənin sadiq və sədaqətli övladlarını qətiyyətli mövqe nümayiş etdirməyə, II Qareginin yanlış kursunu qətiyyətlə pisləməyə çağırıblar. Bu durumda Benyamin Matevosyan hesab edir ki, Paşinyan Erməni Apostol Kilsəsinin nüfuz dairəsini Ermənistan Respublikasının tərkibindəki yeparxiyalarla məhdudlaşdırmaq niyyətindədir: “İndi baş verənlər birbaşa Paşinyanın gələcək statusu ilə bağlıdır: hadisələr fonunda məlum olacaq ki, onu seçən kənar oyunçular Paşinyanı dəstəkləməyə davam edəcək, ya yox. Bizi çox emosional və çətin dövr gözləyir”. Ekspert əlavə edib ki, Azərbaycan və Türkiyə erməni diasporunu problem olaraq görür: “Ona görə də Erməni Apostol Kilsəsinə qarşı iş təkcə siyasi deyil, həm də geosiyasi xarakter daşıyır”. Bu kontekstdə o, cari ilin mayında İsveçrədə keçirilən konfransı xatırladıb və bu konfransda katolikos II Qareginin Qarabağ, ermənilərin geri qaytarılması məsələsini qaldırdığını xatırladıb: “Məhz bundan sonra Azərbaycanın ruhani lideri Erməni Apostol Kilsəsinə qarşı bəyanat verdi və Paşinyanın II Qareginə hücumları başladı. Baş nazir indi öz kampaniyasına yepiskopları cəlb etməyə çalışır. Paşinyan indi bütün kartlarını masa üzərinə qoyub. Erməni Apostol Kilsəsinin 50-dən çox yepiskopu var və səhv etmirəmsə, onlardan yalnız doqquzu təkcə Paşinyanın deyil, hətta Əliyevin də əlini öpməyə hazırdır”. Digər ekspert Vardan Xaçatryan hesab edir ki, cəmiyyət Paşinyanın kilsəyə qarşı atdığı addımlarda o qədər də maraqlı deyil: “Bu gündəmi mənasız hesab etmək olar, çünki ən səthi araşdırmalar belə cəmiyyətimizin sözügedən hadisə ilə yaşamadığını və nəfəs almadığını göstərir. Ölkənin üzləşdiyi ciddi problemlər fonunda bu boş gündəmi irəli sürmək Ermənistanın və erməni xalqının maraqlarına uyğun deyil”.
Qeyd edilənlərlə bağlı “armenianreport” portalı yazır: “Erməni Apostol Kilsəsi öz iradəsinə zidd olaraq, onilliklərin ən ciddi daxili böhranı adlandırılan hadisələrin episentrində qalmağa davam edir. Qalmaqallar, ruhanilərin şəxsi məlumatlarının dərci, bir qrup yepiskopun bütün ermənilərin katolikosu II Qaregini könüllü istefaya çağırışları – bütün bunlar sadəcə kilsə mübahisəsi deyil, genişmiqyaslı siyasi oyunun elementinə çevrilib. Son vaxtlara qədər ağlasığmaz görünən reallığa çevrildi: baş nazir Nikol Paşinyan nəinki Erməni Apostol Kilsəsini siyasi səhnəyə sürükləməyə, həm də qanunlara görə siyasi təzyiq obyekti deyil, birlik sütunu olmağa borclu olan din xadimlərinin bir hissəsini faktiki olaraq parçalamağa nail oldu. Bu da özlüyündə faciədir. Ancaq təxribatın hər bir detalını vurğulamaq vacibdir. Bir qrup yepiskop və arxiyepiskop tərəfindən katolikosun könüllü olaraq istefaya getməsi tələbinin yer aldığı “kommünike”nin nəşri gözlənilməz, qorxaq və qəfil addım idi. Formal olaraq, sənədin müəllifləri kilsənin "yenilənməsi" zərurətini qeyd etdilər. Bununla belə, əsas faktları nəzərdən qaçırmaq olmaz. Axı təşəbbüskarlar son aylarda hökumətlə fəal əlaqədə olan ruhanilər idi. Üstəlik, sənədi imzalamaqdan imtina edən yepiskopların bəziləri saxlanılıb və ya təzyiqlərə məruz qalıb. Nəhayət, bu bəyanat hakimiyyətin dini qurumlara nəzarəti gücləndirməyə çalışdığı zaman gəldi. Sözdə 9 yepiskop hökumətə yaxın media orqanlarının fəal şəkildə təbliğ etdiyi rəvayətləri mahiyyətcə təkrarlayaraq, kilsənin başçısına qarşı çıxış edirdi. Bu, bir çox analitikləri iddia etməyə vadar etdi: proses kortəbii deyil. Və bu hekayədə informasiya kampaniyası xüsusi rol oynayır. Hökumətyönlü resurslar ruhanilərin şəxsi həyatı ilə bağlı materialları yaymağa başlayıblar – bu, əxlaq, dini etika və kilsə institutlarına əsas hörmət baxımından qəbuledilməz bir addımdır. Vurğulayaq: bu, konstruktiv tənqid deyil. Kilsəni “əxlaqsızlıq” yuvası kimi qələmə vermək, diqqəti hökumətin uğursuzluqlarından yayındırmaq, cəmiyyətdə ruhanilərin xalq adından danışmaq mənəvi hüququnu itirdiyi hissini yaratmaq məqsədli cəhddir. Dövlət kilsəni zəiflətmək və ya ona tabe etmək istəyəndə həmişə belə üsullardan istifadə olunub. Və bu gün biz Paşinyanın komandasının məhz bu taktikaya uyğun fəaliyyət göstərdiyini görürük. Onlar kisə hakimiyyətini gözdən salmağa, ruhaniləri “sadiq” və “sadiq olmayanlara” bölməyə və daxili müzakirələri ictimai qalmaqal səviyyəsinə qaldırmağa çalışırlar. Bütün dünya heç vaxt ictimaiyyətə açıqlanmamalı olanı gördü: ruhanilərin şəxsi həyatının təfərrüatları, yepiskoplar arasında ixtilaf, qarşılıqlı ittihamlar. Bütün bunlar konkret şəxslərə deyil, bir qurum olaraq kilsəyə zərbə vurur. Erməni Apostol Kilsəsinə edilən bu hücum kimə sərf edir? Aydındır ki, bu, Erməni Apostol Kilsəsinə deyil. Aydındır ki, əsrlər boyu kilsəni şəxsiyyətin, mədəniyyətin və xarici təhlükələrə qarşı müqavimətin sütunu kimi görən Ermənistan xalqına deyil. Şübhəsiz ki, belə bir parçalanma mənəvi sahəyə tam nəzarət etmək istəyənlərə və katolikosu müstəqil bir səs kimi zəiflətmək və ya aradan qaldırmaq istəyənlərə fayda verir. Onlar ictimaiyyətin diqqətini hakimiyyətin geosiyasi və daxili siyasi uğursuzluqlarından yayındırmağa çalışırlar. Bunlar öz güclərini gücləndirmək naminə kilsə birliyini qurban verməyə hazır olanlardır. Nəhayət, Qarabağ məsələsindən sonra, cəmiyyətin dərin mənəvi sarsıntı yaşadığı bir vaxtda, milli özünüdəyişin son sütunlarından biri olan kilsəyə hücum dövlətin ənənəvi sütunlarını məhv etmək üçün ardıcıl strategiyanın bir hissəsi kimi görünür. Və aydındır ki, bütün bunlar təsadüfi deyil. Paşinyan ordudan tutmuş kilsəyə qədər ənənəvi institutların təsirini zəiflətmək niyyətini çoxdan nümayiş etdirib. Təəssüf ki, baş nazir heç kəsdə olmayan nailiyyətlərə nail oldu: o, bəzi din xadimlərini bütün ermənilərin katolikosuna açıq şəkildə qarşı çıxmağa məcbur edə bildi. Və o bunu elə etdi ki, bütün dünya bəzi ruhanilərin öz kilsələrinə və onun qanunlarına qarşı çıxmağa hazır olduğunu gördü”.
Samirə SƏFƏROVA
