ABŞ gömrük-sərhəd xidmətinin təmsilçiləri Ermənistana səfər ediblər. ABŞ-ın Ermənistandakı səfirliyi də bunu təsdiq edib. Qrup sentyabrın 29-dan oktyabrın 11-dək Ermənistan sərhəd qoşunları ilə birlikdə imkanları qiymətləndirəcək, təkmilləşdirmə sahələrini müəyyən etməyə çalışacaq.
Səfirlik bildirir ki, CGAP adlanan bu metodologiya ehtiyacları dəqiqləşdirməklə sərhəd təhlükəsizliyini möhkəmləndirməyə, strateji investisiyaları yönəltməyə kömək edir. Səfirlik bildirir: “Bu səfər avqustun 8-də Ağ Evdə prezident Donald Tramp və Ermənistan baş nazir Nikol Paşinyanın imzaladığı memorandumun gerçəkləşdirilməsi yolunda ilk addımdır”.
Birləşmiş Ştatlar Ermənistan ərazisindən tranzit yolunun gerçəkləşməsi üçün 145 milyon dollar ayırmağı planlaşdırır. Söhbət Azərbaycanı Naxçıvan eksklavı ilə Ermənistanın Zəgəzur vilayətindən keçməklə birləşdirəcək marşrutdan gedir. Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ liderlərinin avqustun 8-də Vaşinqtonda imzaladığı sənədlərdə “Tramp yolu”nun (TRIPP) çəkilməsi nəzərdə tutulub. Dövlət Departamentinin Avropa və Avrasiya məsələləri bürosundan Brendan Hanrahan Ermənistanın baş naziri Mher Qriqoryanla danışıqlar aparıb. Hanrahan danışıqlardan sonra bildirib: “İrəvanda böyük məmnuniyyətlə elan edirəm ki, Konqreslə işləyərək Ermənistana 145 milyon dollar yardım ayırmağı planlaşdırırıq. Bu, TRIPP-i reallığa çevirmək yolunda ilk böyük addımdır”. “Tramp yolu”nun detalları indilik qeyri-müəyyən olaraq qalır. ABŞ prezidenti bu layihədə Amerikanın 99 il ərzində iştirakından danışmışdı. Amma Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və xarici işlər naziri sonradan 99 illik icarə üzrə razılaşmanın mövcud olmadığını bildiriblər. ermənistanda müxalifət deputatları hökuməti Bakı və Vaşinqtonla əldə olunmuş dəhliz razılaşmasının detallarını bilərəkdən gizlətməkdə suçlayır. Onlardan biri Artur Xaçatryan Paşinyanın bu açıqlamasının onların iddialarını bir daha sübut etdiyini söyləyib: “Maneəsiz ünsiyyət o deməkdir ki, istənilən yol, istənilən keçid açıqdır. Amma mən sərhədi keçəndə oradakı sərhədçi məni geri qaytara bilər. Sual da məhz budur: biz azərbaycanlıları dayandıra bilərikmi? Bu suala cavab vermirlər, çünki detallara getsələr, belə reaksiya alacaqlar: “Bir dəqiqə, siz bizə tamam başqa şey demişdiniz”. Parlamentin spikeri Alen Simonyan isə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin sözügedən marşrutun Ermənistanın sərhəd yoxlamalarından azad olunması tələblərini əsaslandırıb: “Həm bizim, həm də onların yaraları hələ təzədir. Biz də adam öldürmədikmi? Azərbaycan tərəfdən də ölənlər olmayıbmı? Məsələ sərhəddə üzbəüz təmasdadır... Münasibətlərin və etimadın yenidən qurulması kimi həssas dövrdə məqsəd həmin təması minimuma endirməkdi”. Ermənistanın Azərbaycan ərazisindən tranzit üçün eyni proseduru niyə tələb etməməsi barədə suala Simonyan belə cavab verib: “Çünki Azərbaycanın da yaraları böyükdür. Azərbaycan hesab edir ki... Ermənistan 30 il ərzində onların ölkəsinin 20 faizini işğal altında saxlayıb və hətta soyqırımı haqda bəyanatlar verir. Onlar belə düşünürlər və görünür, Azərbaycan üçün hər hansı mümkün gələcək təhlükəni önləmək çox vacibdir”.
Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev hələ iyulun sonunda demişdi ki, Ermənistanın Sünik vilayətindən keçən Azərbaycan yükü və Azərbaycan vətəndaşları Ermənistan sərhədçilərinin üzünü görməməlidir. Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın Polşanın “TVP World”telekanalına müsahibəsində qeyd edib ki, Ermənistan və Azərbaycan nəqliyyat kommunikasiyalarını qarşılıqlı şəkildə blokdan çıxarmaq barədə razılığa gəlib: “Ermənistan Azərbaycanın dəmir yolu sisteminə, Azərbaycan isə Ermənistanın dəmir yolu sisteminə çıxış əldə edir. Söhbət həm yollardan, həm də başqa infrastrukturdan gedir. Bu sistemin bir hissəsi - Azərbaycan və Naxçıvan arasında ən qısa əlaqə TRIPP kimi fəaliyyət göstərəcək. Bu nə deməkdir? Ermənistan və ABŞ dəmir yolu marşrutunun inşaatçısı və əsas operatoru olacaq konsorsium yaradacaq. Konsorsium üçüncü tərəf şirkətləri cəlb edə və boru kəmərlərinin, elektrik kabellərinin və s. tikintisi və istismarı ilə məşğul ola biləcək. Hər şey qarşılıqlılığa əsaslanacaq: məsələn, biz Naxçıvan ərazisindən istifadə edərək Ermənistanın şimalını və cənubunu indi mövcud olmayan dəmir yolu ilə birləşdirə biləcəyik”. Onun sözlərinə görə, prinsiplər razılaşdırılıb: “İndi amerikalı həmkarlarımızla texniki parametrləri müəyyən etməliyik. Artıq danışıqlara başlanılıb. Düşünürəm ki, biz bu mərhələni yaxın aylarda başa vuracağıq, sonra tikintiyə başlanılacaq. Mütəxəssislər dəmir yolu layihəsinin ən azı iki il çəkəcəyini deyirlər. Amma biz blokun tezliklə qaldırılmasında maraqlıyıq: Ermənistan əsas benefisiarlardan biri olacaq. Sülh müqaviləsinə gəlincə, onun mətni nəhayət, mart ayında razılaşdırılıb və indi paraflanıb. Azərbaycan bizim razılaşmadığımız əlavə şərtlər irəli sürsə də, biz mümkün qədər tez imzalamağa hazırıq. Ancaq yekun imza olmadan da proseslər davam edir: məsələn, beynəlxalq təşkilatlarda birgə addımlar. Artıq Minsk prosesinin bağlanması xahişi ilə ATƏT strukturlarına birgə müraciət etmişik. Sərhədin delimitasiyası da aparılır: 12 km artıq demarkasiya olunub. Ermənistanla sərhəd kəndlərində insanlar özlərini daha təhlükəsiz hiss edir, yeni məktəblər tikilir, həyat yaxşılaşır”.
Ramil QULİYEV
